Αθάνατος ρεαλισμός

Ενα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα του μεταπολεμικού ευρωπαϊκού θεάτρου είναι η αγγλική δραματουργία. Μετά το γενέθλιο έργο «Τα οργισμένα νιάτα» του Οσμπορν ακολούθησε μια εξαίσια αλυσίδα θεατρικών κειμένων κατά βάσιν και ουσιαστικά πολιτικών με την πιο θεμελιώδη σημασία του όρου. Η γενιά που βίωσε τη συρρίκνωση της κραταιάς αυτοκρατορίας, όταν είχε πλέον στερηθεί εκατομμύρια Αφρικανούς, Ασιάτες και Αμερικανούς που τροφοδοτούσαν τη μητρόπολη με τον μόχθο τους και παραχωρούσαν στα αφεντικά την υπεραξία τους, η γενιά αυτή γύρισε και κοίταξε τις γειτονιές του Λονδίνου, την ερημιά των εγκαταλελειμμένων βιομηχανιών της επαρχίας, τη μιζέρια των ανθρακωρύχων, τους απελπισμένους μισθοφόρους των αποικιακών πολέμων, τέλος πάντων τον ψωριασμένο και με ξενυχιασμένα πόδια βρετανικό λέοντα. Αυτή η κατάδυση των σπουδαίων θεατρικών συγγραφέων και κινηματογραφιστών δημιούργησε έναν ακμαίο, γενναίο, τίμιο και ειλικρινή ρεαλισμό, στις παρυφές ενός ειρωνικού νατουραλισμού, αφού πίσω από τις «Φέτες ζωής» κυριαρχούσε η παραδοσιακή σπλήνα (spleen), το αυτοσαρκαστικό χιούμορ και ο κοινωνικός κριτικισμός.

ΑΠΟ ΤΑ ΤΑΜΠΛΟΪΝΤ. Είναι να θαυμάζει κανείς την ποικιλία των καθημερινών βιωμάτων που γίνονται θέματα μιας δραματουργίας που το σχέδιο της ανάπτυξης, οι κώδικες και το τυπολόγιο είναι απλά, σαφή και αδρά, ο μύθος σχεδόν ειδησεογραφικός, ξεσηκωμένος από τα καθημερινά αγγλικά και ιρλανδικά ταμπλόιντ, αλλά το δραματουργικό νυστέρι ανοίγει χωρίς αναισθητικό συρίγγια, καρκινώματα, έλκη, δυσπλασίες του κοινωνικού ιστού. Ο εγγενής βρετανικός εμπειρισμός προφύλαξε τους συγγραφείς από τα σύνδρομα ενός φλύαρου ποιητισμού που κυρίως ερχόταν από τη γαλλική σχολή θεάτρου.

Θα έλεγα πως η θεματογραφία του μεταπολεμικού αγγλικού θεάτρου αντλούσε τύπους, χαρακτήρες, κοινωνική συμπεριφορά, ταξικά γνωρίσματα από τη μεγάλη πεζογραφική σχολή του κοινωνικού κριτικού ρεαλισμού ενός Ντίκενς. Αν π.χ. διαβάσει κανείς το δίτομο αριστούργημα του Ντίκενς «Ο ζοφερός οίκος» (εκδόσεις Γκούτενμπεργκ) θα συναντήσει όλο το τυπολόγιο χαρακτήρων από τον Οσμπορν έως τον Φρέιν και όλη την ομάδα ανδρών και γυναικών θεατρικών ρεαλιστών. Βέβαια αυτός ο ρεαλισμός έχει έντονα τα γνωρίσματα του εμπειρισμού, λειτουργεί δηλαδή με τις προδιαγραφές των πειραματικών μεθόδων. Οπως ένας πειραματιστής αποκόπτει ένα τεμάχιο άρρωστης ή υγιούς σάρκας και το μελετά μικροσκοπικά, αναλύοντας ιστούς, αποικίες μικροοργανισμών, μικρόβια, μύκητες, ιούς κ.λπ., έτσι και οι άγγλοι δραματουργοί μελετούν σκηνικά μικροκοινότητες απλών καθημερινών ανθρώπων, καταγράφουν τα παθογόνα περιβάλλοντα, τις μολυσματικές εστίες, τα υγιή κύτταρα, τις αλλοιώσεις και τις προδιαθέσεις συμπεριφορών εκτός νόρμας.

Οι μικρές αυτές αποικίες ανθρώπων που προβάλλουν στη σκηνή ανήκουν κυρίως στο λούμπεν προλεταριάτο, στους ανέργους των μεγαλουπόλεων, στους έγχρωμους μετανάστες από τις παλαιές αποικίες και σπάνια αλλά έντονα στους διανοουμένους που βρίσκονται σε αδιέξοδα ιδεολογικά, ψυχολογικά και οικονομικά!

Ο κριτικός ρεαλισμός της αγγλικής δραματουργίας στη χώρα μας ευδοκίμησε αλλά δυστυχώς λίγο μόνο επηρέασε την ελληνική δραματουργία, διότι όταν η συγγραφική γενιά του ’70 (Σκούρτης, Κεχαΐδης, Ποντίκας, Ευθυμιάδης, Μανιάτης, Μουρσελάς, Χρυσούλης) το αποπειράθηκε και βρήκε στον υπογράφοντα έναν δημόσιο συμπαραστάτη, οι ψευτοσπουδαίοι του ευρέως φάσματος τους λιθοβόλησαν ως ξεπερασμένους τάχα μου νατουραλιστές που ασχολούνται με τον υπόκοσμο. Μας στέρησαν με τη χολή τους μια γενναία, ανάλογη με τη βρετανική, δραματουργική σχολή.

Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ. Είναι να ζηλεύει κανείς κάθε τόσο που ανεβαίνει στη σκηνή ένα πρόσφατο σπαρταριστό αγγλικό έργο. Είδα στη μικρή σκηνή του Ιδρύματος Κακογιάννη, έναν έξοχο μονόλογο μιας νέας αγγλίδας συγγραφέως που το θέμα της αναφέρεται ημερολογιακά στους Ολυμπιακούς του Λονδίνου (2012), άρα έχει γραφεί μετά. Είναι η απλή συνταρακτική ιστορία ενός κοριτσιού που βρίσκει ψυχολογικό καταφύγιο για να ξεφύγει από την κατάθλιψη και τη μοναξιά, όταν εγκαταλείπεται από την έκδοτη στις ηδονές μητέρα, στο μποξ με προπονητή και στήριγμά του τον πατέρα του, απαρηγόρητο σύζυγο. Τόσο απλά, τόσο ουσιώδη, τόσο υπαρξιακά τραγικά.

Ενας μονόλογος όμως γραμμένος με σοφία, έξοχους ρυθμούς, ιλιγγιώδεις ανατροπές και χαώδη υπαρξιακά τοπία.

Μεταφράστηκε εξαίρετα από τη Δάφνη Οικονόμου και σκηνοθετήθηκε αριστουργηματικά, κυριολεκτώ, από τον Γιώργο Οικονόμου που είχε και τη μουσική επιμέλεια.

Οι εξαίσιοι φωτισμοί είναι του Γιάννη Δρακουλαράκου, το ποιητό μπακράουντ του ρεαλιστικού λόγου.    

Η Ελίνα Ρίζου που ερμηνεύει το κορίτσι που πυγμαχεί για να κερδίσει το κουκούτσι της ζωής είναι μια εξαίρετη μηχανή πλούσιου ψυχισμού, δαιμονιώδους ρυθμού, σωματικής υποκριτικής και αξιοθαύμαστου μέτρου. Υποκριτικό διαμάντι ατόφιο.