Ρεαλισμός πίσω από μάσκες

Εκτός ίσως από τη βέβαιη υψηλή πυκνότητα και τις σίγουρες πολλαπλές αναγνώσεις οποιουδήποτε σχεδόν καλού θεατρικού έργου με δύο ασαφείς συνομιλητές που επιδίδονται σε ένα ατελέσφορο παιχνίδι και που «ανακατώνονται» από έναν άγνωστο επισκέπτη, στο τελευταίο του σκηνοθετικό εγχείρημα ο Νίκος Χατζόπουλος γοητεύτηκε και από το ίδιο το κείμενο που είχε απέναντί του. Η αφαιρετική δομή του, ο γειωμένος, ρεαλιστικός χαρακτήρας, οι αδιόρατες μπεκετικές επιρροές τού φάνηκαν ενδιαφέρουσες πρώτες ύλες. Τα αναπάντητα ερωτήματα για τη φύση της σχέσης των ηρώων, για το αν εξαρτώνται ή αν λειτουργούν ανταγωνιστικά, έριχναν μεγάλο βάρος στην ίδια τη γλώσσα. «Αυτή είναι το εργαλείο που από τα τετριμμένα και τα ασήμαντα ανοίγει διόδους προς τα μεγαλύτερα, τα υπαρξιακά, τα οντολογικά» λέει. «Το να μιλάς για πράγματα σύνθετα μέσα από την καθημερινότητα και όχι σαν να κάνεις μάθημα, με ενδιαφέρει. Αυτό με τράβηξε και στην “Πασιέντζα” της Μαρίας Λαϊνά».

Οι σκηνοθετικές του οδηγίες στον Αργύρη Ξάφη και τον Κώστα Βασαρδάνη, τον Αλφα και τον Βήτα του έργου, είχαν ως βασικό στόχο την τελική αίσθηση του θεατή ότι δίπλα στις κυριολεξίες βαδίζουν αφηρημένα νοήματα. Δεν πριμοδοτείται φυσικά καμία πλευρά: «Αν δοθεί βάρος στο συμβολικό, θα χαθούν η φρεσκάδα και το χιούμορ – όπως, αντιστοίχως, μπορεί να εξαφανιστούν οι πιο σύνθετες διαστάσεις» εξηγεί ο Χατζόπουλος. Η ισορροπία γίνεται προφανώς δυσκολότερη όταν το μόνο γνωστό για τους δύο χαρακτήρες είναι ότι έχουν κάποιο κοινό παρελθόν, ότι ο ένας σχεδόν εξουσιάζει τον άλλο και ότι ο Αγνωστος, τον οποίο υποδύεται ο σκηνοθέτης, παρεμβαίνει καταλυτικά. Για να στηριχθεί μια τέτοια κατασκευή, επιστρατεύεται η δύναμη της προσωπίδας. «Με ενδιέφερε η αντίθεση», λέει ο Χατζόπουλος, «ανάμεσα σε έναν ρεαλιστικό λόγο και σε μια απόμακρη μάσκα. Είναι ένα πείραμα, μια σύνθεση ετερόκλητων στοιχείων, για να δούμε πώς το ένα φωτίζει το άλλο. Κάθε δουλειά στο θέατρο θέλει και λίγο πείραμα. Η σιγουριά σκοτώνει την τέχνη».

Περίπου όπως σκοτώνει το σινάφι του – πιστεύει ο Χατζόπουλος από τη θέση πλέον του γενικού γραμματέα του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών – «η αποεπαγγελματοποίηση της δουλειάς». Με την κατάργηση των συλλογικών συμβάσεων, τον πληθωρισμό στον χώρο, η ηθοποιία δεν είναι πια επάγγελμα, αλλά χόμπι. Δεν πληρώνεται, δεν ασφαλίζεται_ και ενώ η λύση θα ερχόταν αν κινητοποιούνταν όλοι οι ηθοποιοί, «η έννοια της συλλογικότητας – όπως και η στήριξη της Πολιτείας, η δικτύωση στην Ευρώπη, η αντιμετώπιση του πολιτισμού σαν πλουτοπαραγωγική πηγή – πάσχει στην Ελλάδα».

Αν σε όλα αυτά προστεθούν πτυχία δραματικών σχολών ισοδύναμα με απολυτήριο Λυκείου ή η έλλειψη πρακτικών θεατρικών σπουδών πανεπιστημιακού επιπέδου, τότε εύκολα μιλάμε για απαξίωση. «Που θα έχει και άλλου είδους συνέπειες» καταλήγει. «Οταν λ.χ. δεν πληρώνονται οι πρόβες, ποιος θα ετοιμάσει για τρεις και τέσσερις μήνες μια παράσταση; Η αφοσίωση θα εκλείψει. Υπάρχουν άνθρωποι που συμμετέχουν σε τέσσερα και πέντε έργα τον χρόνο. Παλιά κάτι τέτοιο ήταν αδιανόητο».

Info
«Πασιέντζα» της Μαρίας Λαϊνά στο Θέατρο Τέχνης Κάρολος Κουν (Φρυνίχου 14) έως 23/6. Ωρα έναρξης: 21.00. Εισιτήρια: 20 ευρώ, 15 ευρώ (φοιτητικό, μειωμένο), {LF}5 ευρώ (άνεργοι, ΑμεΑ)