Οι μοναχοί, οι ξανθιές και ο Γεώργιος Καραϊσκάκης
Θεόδωρος Βρυζάκης, «Ο αποχαιρετισμός του νέου», πίνακας του 1856. Η ρομαντική συνήθως απεικόνιση των πολεμιστών του 1821 και από τα ιστορικά βιβλία αφήνει στη σκιά τις πιο πικάντικες λεπτομέρειες της ζωής τους
Τις παραπάνω τρομακτικές εικόνες που έξοχα περιγράφει η Αριάδνη Γερούκη στο βιβλίο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών «Οι συλλογικοί φόβοι στην Ιστορία» έφερε στον νου μου η έκδοση του εντυπωσιακού βιβλίου με τίτλο «Αναπάντεχες αφηγήσεις του παρελθόντος». Την πρωταπριλιά του 2014 η επιστημονική εταιρεία Ομιλος για τη Μελέτη της Ιστορίας και της Κοινωνίας (ΟΜΙΚ) πραγματοποίησε στο κέντρο της Αθήνας μια ανατρεπτική ημερίδα (με πρωτοφανή μάλιστα για τα δεδομένα των ιστορικών σπουδών επιτυχία) αφιερωμένη στα παράδοξα, τα περίεργα και τα αστεία που συναντά ο ερευνητής στο περιθώριο, όπως τείνουμε να λέμε, της επίσημης Ιστορίας. Είκοσι κείμενα από τις εισηγήσεις που παρουσιάστηκαν σε εκείνη την «Ταχύρρυθμη (αντι)ημερίδα» περιλαμβάνονται στις σελίδες του εν λόγω βιβλίου. Οπως ακριβώς συνέβη περίπου δεκαπέντε χρόνια πριν με την έκδοση από το ΕΙΕ ενός συνόλου ερευνών, ενοποιητικό στοιχείο των οποίων υπήρξε η παρουσία του φόβου στις ατομικές και συλλογικές συμπεριφορές και επιλογές των ανθρώπων, έτσι και σήμερα η έκδοση ενός τομιδίου που εστιάζει στο παράδοξο αποτελεί από μόνο του μια μεγάλη πρόκληση και κάτι το πειραματικό, δεδομένου μάλιστα ότι για πρώτη φορά επιχειρείται από (νέους στην ηλικία αλλά και στο κουρμπέτι) έλληνες ιστορικούς η τοποθέτηση αυτού που στη συγχρονία φαντάζει «αστείο» στα ιστορικά του συμφραζόμενα, τουτέστιν η ιστορικοποίησή του.
Ας φέρουμε λίγο στο μυαλό μας σκηνές του (πολύ πρόσφατου μάλιστα) παρελθόντος που σήμερα προκαλούν θυμηδία κι ας επιλέξουμε από το πανέρι των συλλογικών μας αναμνήσεων κάποιες που δεν σταχυολογούνται στα πρακτικά της ημερίδας του ΟΜΙΚ: η αισθητική της απριλιανής δικτατορίας, για παράδειγμα, υπήρξε από μόνη της γκροτέσκα. Οι περίφημες γιορτές που οργανώνονταν στο Παναθηναϊκό Στάδιο με τις αναπαραστάσεις «επεισοδίων» του «εθνικού μας βίου» αποτελούν κάτι το κωμικά μεγαλειώδες και προκαλούν αβίαστα και χωρίς την ανάγκη σχολιασμού το γέλιο.
Την ίδια περίοδο, διαγωνισμοί ταχύτητας τρακτέρ στην ελληνική επαρχία, ακροβατικά εσατζήδων με μοτοσικλέτες, καθαρευουσιάνικη σοβαροφάνεια σε ανούσια γραφειοκρατικά έγγραφα ή επιδείξεις ανεπανάληπτων γυναικείων κομμώσεων σε ντεφιλέ μόδας συνιστούν υπέροχες θέσεις θέασης σε μια συλλογική αισθητική την οποία αποτιμούμε ως «ξεπερασμένη», οφείλουμε ωστόσο να παραδεχτούμε πως στην εποχή της υπήρξε «νορμάλ», αλληλένδετη μάλιστα με ό,τι αποκαλούμε «εμπειρία της καθημερινής ζωής».
Αποσπάσματα
«Μετά δε του γεύματος μας ήλθαν βίζιταις»
Οι «επιδόσεις» των αγωνιστών του 1821
(Εισήγηση: Χρήστος Λούκος)
Στις αρχές του 1826, ενώ η Επανάσταση δοκιμάζεται με τις επιτυχίες του Ιμπραήμ και το Μεσολόγγι πολιορκείται για δεύτερη φορά, οι ηγέτες των επαναστατών ζητούν απελπισμένοι προστασία από τις μεγάλες δυνάμεις. Εχουμε τους πρώτους σχηματισμούς των φατριών με ξενικά ονόματα, αγγλικής, γαλλικής και ρωσικής που, αργότερα, θα μετεξελιχθούν σε κόμματα. Στέλνονται στην Αθήνα για συνεννοήσεις με τη γαλλική φατρία οι νεαροί συνεργάτες του Ιω. Κωλέττη Παναγιώτης Μοναστηριώτης και Δημήτριος Χρηστίδης. Ο τελευταίος θα αναλάβει αργότερα, μετά τον θάνατο του Κωλέττη την αρχηγία του γαλλικού κόμματος. Οι δύο εγγράμματοι νεαροί κρατούν ημερολόγιο. Καταγράφουν συσκέψεις, συζητήσεις αλλά και άλλες δραστηριότητες. Γράφει ο Μοναστηριώτης: «Το γεύμα εγευματίσαμεν τον κύριον Λούκαν, μετά δε του γεύματος μας ήλθαν βίζιταις μάσκεραις (…) Το βράδυ εγλεντήσαμεν με βιολιά, ήλθον αρχόντισσαις πολλαίς».
Ο Χρηστίδης καταγράφει ερωτικές συναντήσεις του με μία παντρεμένη. Χρησιμοποιεί τη λέξη «φορά» για να δηλώσει την ερωτική πράξη: «Και μίαν φοράν (…), έπειτα εγευμάτισα, και πάλιν μίαν φοράν (…), εκοιμήθηκα ολίγον προς το εσπέρας μισήν φοράν. Επειτα ήλθεν ο παρπέρης και με έκοψε τα μαλλιά μου πολλά κοντά και η εδική μου δεν ήθελε να με φιλήσει δυσαρεστημένη, πρίτερα όμως μίαν φοράν (…), υστερώτερα άλλην μίαν φοράν (…) μετά ταύτα εγευμάτισα, και πάλιν άλλην μίαν φοράν (…), έπειτα εκοιμήθην και μετά ταύτα εβγήκα εις το σιριάνι».
Οι βωμολοχίες του Καραϊσκάκη που πολεμάει την τρόικα (Εισήγηση: Δημήτρης Δημητρόπουλος)
Στις 23 Μαρτίου 2013, η εφημερίδα «Πρώτο Θέμα», σε δισέλιδο δημοσίευμα με τίτλο «Αμα ζήσω θα τους γαμή… άμα πεθάνω θα μου κλάσουν τον που…, Στρατηγός Γεώργιος Καραϊσκάκης (τιμωρημένος από το Ραδιοτηλεοπτικό)», πληροφορούσε τους αναγνώστες ότι το ΕΣΡ απαγόρευσε τη μετάδοση τραγουδιού που ερμηνεύει ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου. Ο θόρυβος στο Ιντερνετ υπήρξε τεράστιος αλλά το θέμα δημιουργήθηκε εκ του μη όντος, καθόσον δεν φαίνεται να υπήρξε τέτοια απόφαση του λοιδορημένου ΕΣΡ. Το τραγούδι, που είχε στίχους εμπνευσμένους από λόγια του Καραϊσκάκη, γνώρισε μεγάλη επιτυχία και έγινε σύμβολο αντίστασης. Εγινε δημοφιλές άσμα σε συγκεντρώσεις μέρους των Αγανακτισμένων, χρησιμοποιήθηκε ως χαλί σε εκπομπές των Στέφανου Χίου και Γιώργου Τράγκα, αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τον Χριστόδουλο Ξηρό που αφιέρωσε τον επίμαχο στίχο στους διώκτες του.
Το τραγούδι υποτίθεται πως αποδίδει λόγια του Καραϊσκάκη. Οι υποθέσεις πάντως στις οποίες αναφέρεται δεν έχουν τίποτα το ηρωικό. Σχετίζονται με τα λεγόμενα «καπάκια», μυστικές συμφωνίες που συνέχιζαν να συνάπτουν εν μέσω επανάστασης ορισμένοι αρματολοί, κυρίως της Ρούμελης, με τις οθωμανικές αρχές προκειμένου να διατηρήσουν πρόσβαση στα αρματολίκια τους. Σε επιστολές που ανταλλάσσουν ο Νικόλαος Στορνάρης με τον Καραϊσκάκη τον Απρίλιο του 1824 φαίνεται καθαρά η ένταση που έχει προκύψει με την Κεντρική Διοίκηση και επίδικο αντικείμενο το αρματολίκι των Αγράφων. Ο Καραϊσκάκης διαπραγματεύεται και με τους Τούρκους. Ετσι, όταν ο Στορνάρης, εκπροσωπώντας τη Διοίκηση, ζητάει από τον Καραϊσκάκη να στείλει παλικάρια του στα Τρίκαλα, εκείνος απαντά: «Εχει και τουμπλέκια [:τουρκικά όργανα του ιππικού] ο πούτζος μου, έχει και τρουμπέτταις [: ελληνικά όργανα]. Οποια θέλω θα μεταχειριστώ». Η ανταπάντηση του Στορνάρη είναι στο ίδιο ύφος: «Επειδή έχεις και τουμπλέκια και τρουμπέτταις, βάστα λοιπόν, διότι ο πούτζος μας και με τουμπλέκια και τρουμπέτταις θέλει σε κυνηγήσει».
Συλλογικό
Αναπάντεχες αφηγήσεις του παρελθόντος
Εκδ. Νήσος – Ομιλος για τη Μελέτη της Ιστορίας και της Κοινωνίας, 2015, Σελ. 204
Τιμή: 12 ευρώ














