Η «άλλη» διεθνής Θεσσαλονίκη

Σε ποια Θεσσαλονίκη στήνεται η 5η Μπιενάλε; Στη συντηρητική πόλη που μας έμαθε να απογοητευόμαστε κάθε φορά που χάνει το τρένο της ευρωπαϊκής διαδρομής; Ή στην «πρωτεύουσα των Βαλκανίων» όπως συνήθως αποκαλείται στα διεθνή περιοδικά, τα οποία τη συγκρίνουν μάλιστα με το Μάντσεστερ της Αγγλίας; Σε μια κατά φαντασίωση ευρωπαϊκή μητρόπολη που διαφημίζει το τρίτο και καταληκτικό μέρος της σπονδυλωτής Μπιενάλε (ξεκίνησε το 2011), με κονδύλια του ΕΣΠΑ; Η απάντηση είναι: ναι, σε αυτήν την πόλη που ενσωματώνει τις αντιφάσεις της και μπορεί πλέον να περηφανεύεται ότι από τις 23 του μήνα και για 100 ημέρες θα φιλοξενήσει σε μουσεία, γκαλερί και μνημεία 14 εκθέσεις σύγχρονης τέχνης με έργα περισσοτέρων από 100 καλλιτεχνών, συμπόσια και εκπαιδευτικά προγράμματα, γύρω από το κεντρικό και παράλληλο πρόγραμμα με άξονα τη Μεσόγειο.

Η 5η Μπιενάλε είναι γεγονός έστω και στο παραπέντε και αφού δόθηκε τέλος στην «τραγική καθυστέρηση του διορισμού ΔΣ στο Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης» όπως επισήμανε η Κατερίνα Γρέγου, η διεθνής Ελληνίδα που έχει επιμεληθεί την κεντρική έκθεση της διοργάνωσης, άρτι αφιχθείσα από την Μπιενάλε Βενετίας, όπου επιμελήθηκε το βελγικό περίπτερο. Ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης Γιάννης Μπουτάρης μάλιστα σε μια ολιγόλεπτη επίσκεψη στη χθεσινή συνέντευξη Τύπου ανακοίνωσε ότι νέος πρόεδρος του ΔΣ στο ΚΜΣΤ, φορέα υλοποίησης της Μπιενάλε, θα είναι ο σύμβουλός του Ανδρέας Τάκης, επίκουρος καθηγητής Νομικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο.

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. «Είναι ίσως επίτευγμα που μιλάμε σήμερα για Μπιενάλε εν μέσω τόσων δυσκολιών που αντιμετωπίζουμε ως πόλη και ως χώρα» ήταν τα πρώτα λόγια της διευθύντριας της Μπιενάλε Κατερίνας Κοσκινά, η οποία παρουσίασε το πρόγραμμα μαζί με τη διευθύντρια του ΚΜΣΤ Μαρία Τσαντσάνογλου και την Κατερίνα Γρέγου. Η τελευταία τόνισε τη διαφορά μεταξύ της «αισιοδοξίας της πράξης» και της «απαισιοδοξίας της νόησης», μια φράση του Αντόνιο Γκράμσι, η οποία δίνει τον τίτλο στην κεντρική έκθεση. Εκεί όπου 44 καλλιτέχνες (ανάμεσά τους επτά έλληνες) και μία κολεκτίβα παίρνουν θέση στον κεντρικό προβληματισμό. «Είναι η Ελλάδα που λειτουργεί και η Ελλάδα που δεν λειτουργεί. Η Μπιενάλε που πραγματοποιείται και η γραφειοκρατική κωλυσιεργία του υπουργείου Πολιτισμού που θέτει εμπόδια» επισήμανε η Κ. Γρέγου επεξηγώντας το γκραμσιανό τσιτάτο.

Στην έκθεση της Ταυτο-ετερό-τητας, που ξεκίνησε προχθές, η διερεύνηση του κοινωνικού φύλου αναδεικνύεται σε κεντρικό ζήτημα μέσα από τα έργα σημαντικών καλλιτεχνών, όπως ο Ντέιβιντ Χόκνεϊ, η αμερικανίδα γλύπτρια με τις ελληνικές ρίζες Λίντια Μπενγκλίς και ο Ρώσος Γεβγκένι Φικς, που εκτός άλλων παρουσιάζει το γράμμα που έστειλε στον Στάλιν το 1934 ένας σκωτσέζος ομοφυλόφιλος δημοσιογράφος, μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος, υποστηρίζοντας ότι η ομοφυλοφιλία είναι συμβατή με τον κομμουνισμό.

Στις «Σχετικές κινήσεις» για τον διάλογο παράδοσης και σύγχρονου πολιτισμού πρωταγωνιστούν δύο ανερχόμενες δυνάμεις: η ντοκιμαντερίστρια Ευαγγελία Κρανιώτη (μετά την πρόσφατη βράβευσή της στο καναδέζικο Hot Docs με το Emerging International Filmmaker Award) και ο Γάλλος Ζιλιέν Πρεβιό, κάτοχος του πρεστιζάτου Βραβείου Μαρσέλ Ντισάν για το 2014.

Παράλληλα, στο Αρχαιολογικό Μουσείο φιλοξενείται έκθεση έργων του Κωνσταντίνου Ξενάκη, σε «σιωπηλό διάλογο» με τις αρχαιότητες, ενώ το ΚΜΣΤ συμμετέχει με έργα από τη Συλλογή Κωστάκη που σχολιάζουν το εμβληματικό «Μαύρο τετράγωνο» του Καζιμίρ Μαλέβιτς και την επίδρασή του στην τέχνη, 100 χρόνια μετά τη δημιουργία του.

INFO
H 5η Μπιενάλε, ενταγμένη στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Μακεδονίας – Θράκης 2007-2013, φιλοξενείται σε μουσεία και χώρους της πόλης από τις 23/6 έως τις 30/9. Πληροφορίες: thessalonikibiennale.gr. Στο πλαίσιό της φιλοξενείται το 4ο Φεστιβάλ Περφόρμανς (29/6 – 9/7) και το 5ο Εργαστήριο Νέων Καλλιτεχνών Romance (10 – 30/9)