Ερωτισμός και ρατσισμός

Με μια έντονη και διαρκή μουσική υπόκρουση αρχίζει η παράσταση του Baxter Theatre από τη Νότια Αφρική με τη «Mies Julie» («Δεσποινίς Τζούλια») του Αυγούστου Στρίντμπεργκ (August Strindberg, 1849-1912). Η σκηνοθέτρια Yaël Farber βασίζεται μεν στο πρωτότυπο, αλλά μπολιάζει τη δουλειά της με στοιχεία που παραπέμπουν στις φυλετικές διακρίσεις, στον ρατσισμό και στο απαρτχάιντ.

Με έδρα το Κέιπ Τάουν, το Baxter Theatre είναι ένας δυναμικός και πολυσυλλεκτικός καλλιτεχνικός πόλος. Χτίστηκε και άρχισε να λειτουργεί την εποχή του απαρτχάιντ, σηματοδοτώντας μια νέα εποχή: με την προοδευτική του ματιά κατάφερε να αρθρώσει τη φωνή του κόντρα στις απαγορεύσεις και στη λογοκρισία. Η «Δεσποινίς Τζούλια» είχε ανέβει εκεί και το 1983.

Γραμμένο το 1888, το έργο συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα του σουηδού δραματουργού. Η πρεμιέρα δόθηκε στη Δανία, καθώς αρχικά είχε απαγορευθεί στη Σουηδία λόγω θέματος και γλώσσας. Εκτοτε διέγραψε παγκόσμια πορεία. Η ατέρμονη διαμάχη των δύο φύλων, η αιώνια σύγκρουση των κοινωνικών τάξεων, η προσπάθεια επιβολής και εξουσίας μαζί με τη συμπυκνωμένη σκηνική δράση (όλα συμβαίνουν σε μια πράξη) μετέτρεψαν τη «Δεσποινίδα Τζούλια» σε έργο – σταθμό του σύγχρονου ρεπερτορίου.

ΑΠΑΡΤΧΑΪΝΤ. Στη σκηνή Η της Πειραιώς 260 στήθηκε μια παράσταση με άμεσες αναφορές στα κατάλοιπα του απαρτχάιντ. Ανισότητες, διακρίσεις, μίσος, καταπιεσμένα θέλω και επιθυμίες. Κάποιοι υπομένουν και κάποιοι άλλοι θέλουν να ανατρέψουν τα δεδομένα.

Εκεί, μέσα στον χώρο μιας κουζίνας, με το τραπέζι να καθορίζει τις εξελίξεις και τα οκτώ ζευγάρια μπότες να περιμένουν να καθαριστούν κινούνται ο υπηρέτης Ζαν και η κόρη τού αφεντικού Τζούλια. Τρίτο πρόσωπο η Κριστίν, η μαγείρισσα και ερωμένη του υπηρέτη, που όμως μετατρέπεται από τη σκηνοθέτρια σε μητέρα του. Είναι μια μαύρη ευτραφής Αφρικάνα που κατατρύχεται από το φάντασμα της προγιαγιάς της (άλλη μια μαύρη ευτραφής ηθοποιός που κινείται στη σκηνή) και κύριο μέλημά της είναι η διατήρηση της ισορροπίας.

Πλάι σε αυτή την επιλογή της Yaël Farber, που μοιάζει αυθαίρετη και εις βάρος του ερωτικού τριγώνου του Στρίντμπεργκ, προστίθεται ακόμα μία, εξαιρετικά καθοριστική: ο Ζαν είναι μαύρος, πρώην σκλάβος και η Τζούλια λευκή. Ανάμεσά τους η πάλη είναι και ρατσιστική. Με αυτό το στοιχείο να κινείται στην ίδια κατεύθυνση με τον προβληματισμό του έργου και την επιλογή της μητέρας ως Κριστίν, η παράσταση κερδίζει σε ένταση μέσα στο κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο που κινείται. Η μάχη των δύο φύλων, το παιχνίδι ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις, στον κυρίαρχο και τον σκλάβο, τον θύτη και το θύμα, την εξουσία και τη σαγήνη, το άσπρο και το μαύρο φθάνει στα άκρα.

Υποστηρίζεται από το καθαρό παίξιμο των δύο πρωταγωνιστών: ο Ζαν του Bongile Mantsai είναι σαφής, ακριβής (και ωραίος), ενώ μοιράζεται υποκριτικά ανάμεσα στο πάθος και στα απωθημένα, στο μίσος και στην αγάπη, στον πόθο και στην εκδίκηση. Πλάι του, ερωτική και προκλητική η Τζούλια της Hilda Cronjé είναι κυρίως απελπισμένη καθώς ανατρέπει και ανατρέπεται, άγεται και φέρεται, οδηγούμενη σε μια (αυτο)καταστροφή. Οι σκηνές του πάθους είναι εξαιρετικά χορογραφημένες όπως και οι αντίστοιχες της βίας, με το αίμα να «τρέχει», κυρίως μετά την αυτοκτονία της λευκής ηρωίδας. Το σημαντικό είναι ότι η παράσταση αποδεικνύεται συνεπής στις προθέσεις της. Δεν αφήνει καμία από τις επιλογές της μετέωρη.

Συγγραφέας:
Αύγουστος Στρίντμπεργκ
Διασκευή – σκηνοθεσία:
Yaël Farber
Πρωτότυπη μουσική:
Daniel & Matthew Pencer
Τραγούδι – Μουσική:
Tandiwe «Nofirst» Lungisa
Σκηνικά – φωτισμοί:
Patrick Curtis
Κοστούμια:
Birrie Le Roux
Παίζουν:
Hilda Cronje, Bongile Mantsai, Zoleka Helesi. Σε συνεργασία με το South African State Theatre.
Ανέβηκε στην Πειραιώς 260 στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών.