Φράνσις Φουκουγιάμα: «Ευκαιρία να γυρίσετε σελίδα»

«Είναι ανεπίτρεπτο να σπαταλήσεις μια κρίση». Η ατάκα κυκλοφορούσε στον Λευκό Οίκο μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers. Και τη θυμήθηκε ο Φράνσις Φουκουγιάμα, ο δημιουργός του «Τέλους της Ιστορίας», με αφορμή όσα βιώνουν δύο χώρες στην Ευρώπη: η Ελλάδα και η Ιταλία. Η ύφεση, λέει ο αμερικανός καθηγητής του Στάνφορντ στην «Κοριέρε ντέλα Σέρα», άφησε βαθύτατα τραύματα και στις δύο χώρες. Παράλληλα, όμως, αποτελεί μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για να γυρίσουν σελίδα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο στο τελευταίο του δοκίμιο που φέρει τον τίτλο «Political Order and Political Decay» («Πολιτική Τάξη και Πολιτική Παρακμή»), ο Φουκουγιάμα αφιερώνει εκατοντάδες σελίδες στις δύο οικονομίες της Μεσογείου που τα τελευταία χρόνια, αν και για διαφορετικούς λόγους, έχουν βρεθεί στο επίκεντρο του σεισμού που έπληξε την ευρωζώνη.

«Μια βασική αιτία για όσα συνέβησαν τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα και την Ιταλία, είναι η ανικανότητα των κυβερνήσεών τους να συγκρατήσουν τα ελλείμματα. Ενας από τους λόγους που δεν τα κατάφεραν είναι ότι και στις δύο χώρες ο δημόσιος τομέας χρησιμοποιήθηκε για πελατειακούς σκοπούς. Στην αρχή της κρίσης ο ελληνικός δημόσιος τομέας είχε αναλογικά επτά φορές περισσότερους υπαλλήλους από τη Βρετανία. Τα δύο μεγάλα κόμματα, η Νέα Δημοκρατία και το ΠΑΣΟΚ, εναλλάσσονταν στην εξουσία επί 40 χρόνια και, κάθε φορά, διόριζαν τους υποστηρικτές τους. Είναι μια συνήθεια που συνηθίζεται έως σήμερα με τον ΣΥΡΙΖΑ» λέει ο Φουκουγιάμα.

Ο ίδιος επισημαίνει ότι αυτός είναι ένας βαθιά ριζωμένος τρόπος διαχείρισης της εκλογικής υποστήριξης. Και προσθέτει ότι έως ότου αντικατασταθεί το σύστημα με ένα άλλο, ώστε ο δημόσιος τομέας να στελεχώνεται με αξιοκρατικά κριτήρια, το πρόβλημα των δημοσίων δαπανών δεν θα επιλυθεί ποτέ. Ως προς την κατανόηση του προβλήματος, ωστόσο, δεν είναι και πολύ αισιόδοξος. «Πιστεύω ότι στην Ελλάδα, μέρος της απροθυμίας του ΣΥΡΙΖΑ να κλείσει μια συμφωνία με τους πιστωτές της είναι ότι δεν θέλει να στερηθεί τη δυνατότητά του να διορίζει υποστηρικτές του σε θέσεις εξουσίας» αναφέρει, σημειώνοντας ότι σε αυτό το πεδίο η Ιταλία έχει να επιδείξει μεγαλύτερη πρόοδο. Το πρόβλημα στην Ιταλία, εξηγεί, είχε πάντα περιφερειακό χαρακτήρα, ήταν κυρίως πρόβλημα του Νότου.

Σε κάθε περίπτωση, και στις δύο χώρες πρέπει να εδραιωθεί η αρχή της απρόσωπης γραφειοκρατίας, μιας γραφειοκρατίας που θα υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον και όχι την ευνοιοκρατία και τη διαφθορά.

Ο Φουκουγιάμα έχει γράψει ότι και στη Βρετανία ή στις Ηνωμένες Πολιτείες τα συστήματα ήταν πελατειακά αρχικά, αλλά αυτό άλλαξε από τις νέες επιχειρηματικές τάξεις που δημιουργήθηκαν μαζί με την οικονομική ανάπτυξη. «Η Ιταλία έχασε μια μεγάλη ευκαιρία τη δεκαετία του 1990.

Η άλλη μεγάλη ευκαιρία για μεταρρύθμιση γεννήθηκε με την κρίση του ευρώ. Μια σειρά από πρωθυπουργούς, μαζί με τον σημερινό, προσπάθησαν να την εκμεταλλευτούν. Παρά το γεγονός ότι η κρίση ήταν σκληρή εξαιτίας των επιπτώσεων που είχε στην οικονομία, δυστυχώς φαίνεται ότι δεν ήταν αρκετά σκληρή για να οδηγήσει σε μια βαθιά μεταρρύθμιση».