Στον ιστό της γερμανικής αράχνης

Στο Βερολίνο είναι καλοκαίρι. Το θερμόμετρο φτάνει τους είκοσι βαθμούς. Το φως της μέρας κρατάει μέχρι τις δέκα το βράδυ. Οι Βερολινέζοι απολαμβάνουν τον ήλιο έξω, στα πάρκα, στα καφέ και τα Biergarten. Το ελληνικό θρίλερ φιγουράρει μεν στα γερμανικά πρωτοσέλιδα, αλλά μοιάζει να εκτυλίσσεται σε έναν άλλον κόσμο, πολύ μακριά από τον ρυθμό αυτής της μητροπολιτικής μακαριότητας.

Η Ελλάδα έχει κουράσει τους Γερμανούς. Αν εξαιρέσει κανείς το μοδάτο πλήθος που πλημμύρισε την περασμένη Δευτέρα τον Französischer Dom, τον γαλλικό ναό στο κέντρο της γερμανικής πρωτεύουσας, για να ακούσει ευλαβικά το κήρυγμα του Γιάνη Βαρουφάκη, η μεγάλη πλειοψηφία δεν δείχνει διατεθειμένη πλέον να παρακολουθήσει μια κρίση που κινείται σε κύκλους διαρκών αναζωπυρώσεων. Το ίδιο ισχύει και για την πολιτική τάξη. «Συνέχεια υπάρχει ένα δράμα και κάθε φορά ακούμε ότι είναι η τελευταία, η υστερο-τελευταία, η εσχατο-υστερο-τελευταία ευκαιρία για την Ελλάδα», λέει, σε ελεύθερη μετάφραση, στέλεχος ενός από τα μεγάλα γερμανικά think tanks, απηχώντας τη διάθεση με την οποία παρακολουθεί το γερμανικό κοινό τη διαπραγμάτευση.

«ΤΑ ΝΕΑ» βρέθηκαν τις τελευταίες ημέρες στο Βερολίνο, στο πλαίσιο ενημερωτικής αποστολής που διοργάνωσε για έλληνες δημοσιογράφους το γερμανικό υπουργείο Εξωτερικών και είχαν την ευκαιρία να συνομιλήσουν με βουλευτές, στελέχη υπουργείων αλλά και εκπροσώπους μερικών από τα μεγαλύτερα ιδρύματα έρευνας και παραγωγής πολιτικής που παίζουν κεντρικό ρόλο στη δημόσια ζωή της Γερμανίας.

Η αφήγηση που ακούει κανείς από τους εκπροσώπους της γερμανικής ελίτ για την τελευταία φάση της ελληνικής περιπέτειας είναι παντού η ίδια, ανεξαρτήτως κομματικής προέλευσης. Η κοινή διαπίστωση είναι ότι η ελληνική κυβέρνηση ανάλωσε πολύ γρήγορα το μπόνους καλής πίστης που της έδωσαν οι εταίροι. Οχι μόνο διέψευσε τις προσδοκίες ότι θα έσπαγε τις αγκυλώσεις που είχαν δημιουργήσει τα παλαιά κόμματα στην Ελλάδα, αλλά έδωσε και την εντύπωση ότι παίζει με τους δανειστές. Οτι μπλοφάρει εξαντλώντας τον χρόνο και τους εκβιάζει ερωτοτροπώντας με τη Μόσχα. Η παρομοίωση που χρησιμοποιείται στερεότυπα  είναι ότι «η κυβέρνησή σας παίζει πόκερ».

Εχει πάρει πάνω της την υπόθεση η Μέρκελ

Η δεύτερη κοινή διαπίστωση είναι ότι η Μέρκελ είναι διατεθειμένη να σπαταλήσει αρκετό από το προσωπικό της πολιτικό κεφάλαιο προκειμένου να κρατήσει την Ελλάδα στην ευρωζώνη. Η εικόνα που δίνεται είναι ότι η καγκελάριος έχει πάρει πάνω της την υπόθεση, διαπραγματευόμενη προσωπικά με τον Τσίπρα και μεσολαβώντας στους υπόλοιπους θεσμούς των δανειστών – φροντίζοντας ταυτόχρονα να μη δώσει την εντύπωση ότι η ίδια επισπεύδει μια «συνθηκολόγηση» της Αθήνας.

Κορυφαία στιγμή αυτής της προσωπικής καμπάνιας ήταν, λένε, η πενταμερής του Βερολίνου. Η Μέρκελ πίστεψε ότι καλώντας όλους τους κρίσιμους παίκτες στην καγκελαρία – Ολάντ, Γιούνκερ, Ντράγκι και Λαγκάρντ – ετοίμαζε για τον Τσίπρα ασφαλή διέξοδο συμβιβασμού. Η απόρριψη της πρότασης από τον έλληνα Πρωθυπουργό δύο εικοσιτετράωρα αργότερα στις Βρυξέλλες προκάλεσε νευρικό κλονισμό στο Βερολίνο.

Στα όρια μαζικής ανταρσίας οι βουλευτές

Οι Γερμανοί ξέρουν πια πολύ καλά την Ελλάδα. Ξέρουν – και το λένε με βεβαιότητα – ότι το ελληνικό κράτος δεν θα μπορούσε να διαχειριστεί ένα Grexit. Και ομολογούν ότι κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τι επιπτώσεις θα είχε μια ρήξη στην ευρωζώνη αλλά και στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.

Αυτή είναι και η θεμελιώδης ανάλυση βάσει της οποίας η καγκελαρία εξακολουθεί, ακόμη και μετά τα αλλεπάλληλα διαπραγματευτικά εμφράγματα, να κινείται με πρώτο στόχο τη συμφωνία. Οπως λέγεται χαρακτηριστικά, «η Μέρκελ εμμένει στο δόγμα που είχε και δημόσια διατυπώσει ότι αν αποτύχει το ευρώ, θα αποτύχει και η Ευρώπη». Οι εσωκομματικές αντιδράσεις που συναντά είναι ολοένα και πιο ισχυρές. Ιδίως μετά τις τελευταίες εξελίξεις έχουν πάρει χαρακτήρα μαζικής ανταρσίας. Είναι πολλοί οι Χριστιανοδημοκράτες που – σύμφωνα με μια ωμή διατύπωση – «δεν είναι πια διατεθειμένοι να δώσουν τίποτε «face-saving» για την ελληνική κυβέρνηση» – τίποτε που να διασώζει την εικόνα της.

Από την άλλη, εκφράζεται η εκτίμηση ότι η καγκελάριος μπορεί να αναλάβει το κόστος αυτών των αντιδράσεων. «Πέντε χρόνια κάνει συνέχεια συμβιβασμούς για το ευρώ, συμβιβασμούς αντιδημοφιλείς και για το κόμμα της και για την κοινή γνώμη. Και ωστόσο δεν είχαν τελικά κανένα εκλογικό ή μόνιμο πολιτικό κόστος για την ίδια», είναι η άποψη γερμανού παρατηρητή που δεν ανήκει στο κόμμα της Μέρκελ.

Από τη σκοπιά του Βερολίνου, η κρίση στην ευρωζώνη δεν είναι ασύνδετη με την απειλή μιας εξόδου της Βρετανίας από την ΕΕ ούτε με την κρίση στην Ουκρανία. Στις τρεις αυτές προκλήσεις θα δοκιμαστεί η ικανότητα της Γερμανίας να κρατήσει στις ράγες το ευρωπαϊκό εγχείρημα ως «απρόθυμος ηγεμόνας». Ως καθοδηγητής που δεν θέλει να φαίνεται ότι καθοδηγεί.

H αγωνία για το στίγμα του ηγεμονισμού

Σε όλες τις συζητήσεις, η αγωνία των Γερμανών να αποσείσουν το στίγμα του ηγεμονισμού είναι έκδηλη. Δεν αρνούνται ωστόσο ότι και για λόγους ιστορικούς το μεγαλύτερο βάρος για τη διατήρηση της ενότητας της ευρωζώνης και της ΕΕ πέφτει στη Γερμανία. Πρόκειται γι’ αυτό που αυτοσαρκαστικά ονομάζουν «θεώρημα του Spiderman», σύμφωνα με το οποίο η υπερδύναμη οφείλει να υιοθετήσει το μότο του υπερήρωα: «Μεγάλη δύναμη σημαίνει και μεγάλη ευθύνη».

Μπορεί αυτό το σύμπλεγμα ενοχής και υπεροχής να λειτουργήσει την ύστατη ώρα σωτήρια για την Ελλάδα; Το τελευταίο πεντάμηνο έχουν χαθεί τόσες ευκαιρίες που κανείς δεν διακινδυνεύει πια την πρόβλεψη.