Τι συνδέει Παμούκ και Ιωάννου

Δεν συνιστά υπερβολή: Αν η αρχιτεκτονική ως η τέχνη του σχεδιασμού του χώρου μορφοποιεί τον κόσμο με βάση την ανθρώπινη φαντασία, τότε η λογοτεχνία ως η τέχνη της γραπτής αφήγησης επινοημένων, μάλλον, εμπειριών δίνει στον ίδιο αυτόν κόσμο μια συμβολική μορφή. Ενα συνέδριο στο Μουσείο Μπενάκη με τίτλο «Διαβάζοντας αρχιτεκτονική» προσυπογράφει τη συγγένεια των δύο τεχνών πέραν του προφανούς. Δεν είναι μόνο η Πράγα του Φραντς Κάφκα, οι «Αόρατες πόλεις» του Ιταλο Καλβίνο, η Θεσσαλονίκη του Γιώργου Ιωάννου ή η Βενετία του Σαίξπηρ που έχουν σημασία. Σύμφωνα με την αναπληρώτρια καθηγήτρια Αρχιτεκτονικής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, ποιήτρια και εκ των κύριων ομιλητών του συνεδρίου Φοίβη Γιαννίση, «η λογοτεχνία μάς βοηθά να καταλάβουμε το πώς ο χώρος λειτουργεί ως πλαίσιο της ζωής. Να καταλάβουμε και τις δυνητικές του διαστάσεις. Αυτές που θα μπορούσε να έχει».

Τι σημαίνουν όλα αυτά, συνεδριακά μιλώντας; Οτι πέρα από όσα θα συντονίσουν ή παρουσιάσουν θεωρητικοί όπως ο Alberto Pérez Gόmez, συνυπεύθυνος για τη διοργάνωση του Πανεπιστημίου McGill, και ο David Spurr συγγραφέας του χρήσιμου «Architecture and Modern Literature», οι υπόλοιποι συμμετέχοντες θα μιλήσουν για τα όρια του οικείου στο «Αξολότλ» του Κορτάσαρ ή για μια τοπογραφική ανάγνωση στην «Πείνα» του Χάμσουν. Για την αρχιτεκτονική ως γέφυρα παρόντος και παρελθόντος στο «Αουστερλιτς» του Ζέμπαλντ ή για την αρχιτεκτονική του Πόε. Για το πώς ο Παμούκ άλλαξε την κατανόηση της Κωνσταντινούπολης αλλά και για τον τρόπο που η Μαρίνα Τσβετάγεβα μεταφέρει κατανοήσεις του εαυτού σε σχέση με τον χώρο: «βρίσκεται μονίμως “εκτός” – είτε εξόριστη είτε έξω από το σπίτι» λέει η Γιαννίση που θα μιλήσει για τη ρωσίδα ποιήτρια. «Στα ποιήματά της ο εαυτός της παρουσιάζεται μονίμως “διαμελισμένος”».

ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ. Παλιά όσο και η ύπαρξή τους, η σχέση των δύο πεδίων εντοπίζεται ήδη από την «Οδύσσεια» – μια περιπέτεια που αναπτύσσεται παράλληλα με τον χώρο δράσης. Πολλά χρόνια αργότερα, στο «Σαρλ Μποντλέρ, ένας λυρικός στην ακμή του καπιταλισμού», ο Βάλτερ Μπένγιαμιν θα επιστράτευε τον γάλλο ποιητή και τις περιπατητικές του συνήθειες για να εξετάσει την κατανόηση του δημόσιου χώρου στην αυγή της βιομηχανικής μαζικής κοινωνίας. Αρκετές δεκαετίες μετά, η πόλη που φιλοξενεί το συνέδριο μοιάζει αν μη τι άλλο να αποκτά καινούργια χαρακτηριστικά, έτοιμα να μεταφερθούν ως λογοτεχνική εμπειρία: η φτώχεια ή η πολυπολιτισμικότητα αφήνουν πλέον το δικό τους αποτύπωμα στον χώρο. Η αλήθεια είναι ότι η ενδιαφέρουσα περίπτωση της Αθήνας δεν μελετάται στο συνέδριο, από τη λογική του όμως ίσως προκύψει κάτι. «Αυτό που περιγράφεται στη λογοτεχνία, οι καταστάσεις ζωής που σχετίζονται με τον χώρο», λέει η Γιαννίση περιγράφοντας μια κεντρική ιδέα χρήσιμη και για το μέλλον, «μπορεί να μας κάνει να σκεφτούμε γι’ αυτόν και για τα υποκείμενα που πλάθει».

info
Το συνέδριο  «Διαβάζοντας αρχιτεκτονική – Λογοτεχνική φαντασία και αρχιτεκτονική εμπειρία» πραγματοποιείται στο Μουσείο Μπενάκη (Κουμπάρη 1, Αθήνα) από τις 16 ώς τις 18 Ιουνίου. Διοργανώνεται από το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής και το Πανεπιστήμιο McGill. Λεπτομέρειες {LF}στο www.benaki.gr