Τέλος εποχής για την παντοδυναμία του Ταγίπ Ερντογάν

Επειτα από 12 χρόνια παντοδυναμίας του Ταγίπ Ερντογάν, οι τούρκοι ψηφοφόροι αποφάσισαν στις χθεσινές εκλογές να στερήσουν από το κόμμα του, το κόμμα Δικαιοσύνης και Ανεξαρτησίας, την απόλυτη πλειοψηφία στην Εθνοσυνέλευση, δημιουργώντας έτσι τις προϋποθέσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης συνασπισμού ή τη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών. Ψαλίδισαν επίσης τις φιλοδοξίες του προέδρου Ερντογάν να αποκτήσει το κυβερνών κόμμα στη νέα Βουλή τα 2/3 των εδρών, γεγονός που θα επέτρεπε την προώθηση μεταρρυθμίσεων στο Σύνταγμα ώστε να αποκτήσει περισσότερες εξουσίες και να καθιερώσει προεδρικό σύστημα. Ανώτατος κυβερνητικός αξιωματούχος αναφέρθηκε στο ενδεχόμενο δημιουργίας κυβέρνησης συνεργασίας, που έπειτα από λίγο θα προχωρήσει στην προκήρυξη νέων εκλογών.

Το αποτέλεσμα αποτελεί μεγάλο πλήγμα για τον Ερντογάν, ο οποίος μόλις πέρυσι εξελέγη πρόεδρος με 51,79% των ψήφων. Στις προηγούμενες βουλευτικές εκλογές, το 2011, το κυβερνών κόμμα είχε συγκεντρώσει 46,58% των ψήφων. Η κυβερνώσα παράταξη σημείωσε μεγάλη πτώση στην Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη, τις άλλες μεγάλες πόλεις αλλά και στη Νοτιοανατολική Τουρκία – συγκεντρώνει 259 έδρες, δηλαδή 17 λιγότερες από αυτές που χρειάζεται για την πλειοψηφία στη Βουλή. Θα χρειαζόταν 330 έδρες σε σύνολο 550 προκειμένου να προκηρύξει δημοψήφισμα για την αλλαγή του Συντάγματος, ενώ με 367 έδρες θα μπορούσε να τροποποιήσει το Σύνταγμα χωρίς δημοψήφισμα. Ανώτατο στέλεχος του κυβερνώντος κόμματος δήλωσε χθες ότι το εκλογικό αποτέλεσμα αποτελεί ένα «ξεκάθαρο όχι» στην πρόθεση του Ερντογάν να θεσπίσει προεδρικό σύστημα στην Τουρκία.

Καθοριστικό ρόλο στο νέο πολιτικό σκηνικό που διαμορφώνεται στην Τουρκία παίζει το φιλοκουρδικό Κόμμα της Δημοκρατίας των Λαών, μια συμμαχία των Κούρδων με αριστερά κινήματα και ηγέτη τον 42χρονο δικηγόρο Σελαχατίν Ντεμιρτάς. Ενα φιλοκουρδικό κόμμα ξεπέρασε για πρώτη φορά το όριο του 10% που απαιτείται για την είσοδο στη Βουλή και φαίνεται να συγκεντρώσει άνω των 75 εδρών – σε περίπτωση που το κόμμα δεν έμπαινε στη Βουλή οι έδρες αυτές θα κατέληγαν κυρίως στο κόμμα του Ερντογάν. Υπό την ηγεσία του Ντεμιρτάς, οι Κούρδοι αποφάσισαν να ακολουθήσουν αυτή τη φορά εντελώς διαφορετική στρατηγική. Μέχρι τώρα, επειδή δεν μπορούσαν να φθάσουν το όριο του 10%, κατέβαζαν ανεξάρτητους υποψηφίους σε πολλές περιφέρειες. Για πρώτη φορά φέτος αποφασίστηκε να διεκδικήσουν τις ψήφους μη Κούρδων διαμορφώνοντας μια πολιτική συμμαχία με αριστερές οργανώσεις, που προασπίζεται τα δικαιώματα γυναικών, ομοφυλοφίλων, εργαζομένων και όλων όσοι αντιδρούν στην παντοδυναμία του Ταγίπ Ερντογάν. Η στρατηγική αυτή απέδωσε καθώς το κόμμα κέρδισε συνολικά 5,5 εκατομμύρια ψήφους και φαίνεται ότι πολλοί τούρκοι ψηφοφόροι στα αστικά κέντρα πείσθηκαν από το σύγχρονο και τολμηρό πρότυπο πολιτικού που πρόβαλε ο Ντεμιρτάς.

«Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι το κυβερνών κόμμα έχει υποστεί τις επιπτώσεις της πολιτικής του, που πόλωσαν την κοινωνία» λέει ο Νιχάν Οζκάν, αναλυτής του Ιδρύματος Οικονομικής Πολιτικής. «Οι Κούρδοι ενισχύονται από το αποτέλεσμα και σίγουρα θα αυξήσουν τα αιτήματά τους». Στο στόχαστρο μπαίνει επίσης η οικονομική πολιτική της κυβέρνησης, που αποτελούσε το βασικό προεκλογικό θέμα του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος, της αξιωματικής αντιπολίτευσης, που διατήρησε τις δυνάμεις του. Επειτα από μια δεκαετία με μέση ανάπτυξη 5%, η τουρκική οικονομία δείχνει να έχει χάσει τη δυναμική της, με την ανεργία στο υψηλότερο επίπεδο, τη λίρα σε ιστορικό χαμηλό και μια διαρκή κόντρα μεταξύ κυβέρνησης και κεντρικής τράπεζας να ανησυχεί ιδιαίτερα τους επενδυτές. Σύμφωνα με το πρακτορείο Bloomberg, η τουρκική λίρα έχασε φέτος 12% της αξίας της εναντίον του δολαρίου, σημειώνοντας τη μεγαλύτερη πτώση μεταξύ των νομισμάτων 24 αναδυόμενων αγορών.

Εντύπωση προκαλεί ότι οι ανεξάρτητοι υποψήφιοι που υποστηρίζονταν από το δίκτυο του εξόριστου ιμάμη Γκιουλέν δεν κατάφεραν να συγκεντρώσουν τις απαιτούμενες ψήφους. Για παράδειγμα, ο διάσημος ποδοσφαιριστής Χακάν Σουκούρ που έλαβε πολύ μικρό ποσοστό στην τρίτη εκλογική περιφέρεια της Κωνσταντινούπολης όπου ήταν υποψήφιος ή ο πρώην αρχηγός της αστυνομίας Αλί Φουάτ Γιλμαζέρ.

Οι Γκρίζοι Λύκοι
Στελέχη του κυβερνώντος κόμματος έκαναν χθες λόγο για την πιθανότητα δημιουργίας κυβέρνησης συνασπισμού, όμως ο εκπρόσωπος του τρίτου κόμματος, της Εθνικιστικής Δράσης (Γκρίζοι Λύκοι), που θα μπορούσε να είναι κυβερνητικός εταίρος, δήλωσε πως η συζήτηση είναι πρόωρη.