Η τελευταία ευκαιρία των ισχυρών του κόσμου

Η ατζέντα της Συνόδου που πραγματοποιείται το προσεχές διήμερο περιλαμβάνει κυριολεκτικά τα πάντα: από το παγκόσμιο εμπόριο, την κλιματική αλλαγή και την ενέργεια έως τη διεθνή τρομοκρατία και τις κρίσεις στη Μέση Ανατολή, τη Νότια Θάλασσα της Κίνας και την Ουκρανία. Θα συζητηθεί ασφαλώς και το ελληνικό ζήτημα – η Ανγκελα Μέρκελ ήταν σαφής ως προς αυτό σε συνέντευξη που παραχώρησε πριν από δύο ημέρες στο αμερικανικό τηλεοπτικό δίκτυο SBC. «Πώς θα πείσετε τους εταίρους σας στο G7 ότι η προσέγγιση της Γερμανίας στην κρίση είναι η σωστή και ότι δεν θα προκαλέσει την έξοδο της Ελλάδας από την ευρωζώνη;» ήταν η ερώτηση της αμερικανίδας δημοσιογράφου Μάργκαρετ Εβανς.

 Η γερμανίδα καγκελάριος δεν πρωτοτύπησε στην απάντησή της. «Είμαι» απάντησε «μόνο μία από τους αρκετούς Ευρωπαίους που συμμετέχουν στη Σύνοδο Κορυφής του G7 στο Ελμάου. Στις διαπραγματεύσεις με την Ελλάδα συμμετέχουν, πάνω απ’ όλους, το ΔΝΤ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Επομένως, αυτή δεν είναι μια διαπραγμάτευση που γίνεται με τη Γερμανία. Είναι αυτοί οι τρεις θεσμοί που μιλάνε με την Ελλάδα. Ολοι ευχόμαστε βέβαια – πολιτικά μιλώντας – να υπάρξει αποτέλεσμα. Η Ελλάδα θέλει να παραμείνει στην ευρωζώνη, αλλά πρέπει ασφαλώς να προχωρήσει με τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις για να το πετύχει. Διαφορετικά δεν θα μπορέσει να επιστρέψει στην ανάπτυξη».

Η απάντηση της καγκελαρίου, δηλαδή η μονότονη επανάληψη όσων έχει πει κατά καιρούς, θέτει εκ των πραγμάτων ένα ερώτημα για την ίδια τη χρησιμότητα του G7. Εχει κανένα νόημα αυτό το ραντεβού των επικεφαλής των βιομηχανικά πιο ανεπτυγμένων χωρών του κόσμου και μάλιστα σε όλο και πιο απομακρυσμένα σημεία ώστε να δυσκολεύεται η πρόσβαση στους διαδηλωτές; Για έναν θεσμό που φέτος συμπληρώνει τα σαράντα του χρόνια, η απάντηση έχει τη δική της σημασία. Οπως επισημαίνουν αναλυτές, αυτή είναι η τελευταία ευκαιρία των ισχυρών του κόσμου να αποδείξουν ότι η συνάντησή τους θα έχει κάποιο αποτέλεσμα.

Το φετινό ραντεβού έχει δοθεί στο Schloss Elmau, ένα πολυτελές ξενοδοχείο που δεσπόζει στους πρόποδες του όρους Βέτερσταϊν της Βαυαρίας. Χτισμένο στις αρχές του 20ού αιώνα ως καταφύγιο καλλιτεχνών, το ξενοδοχείο θα γίνει για αύριο και μεθαύριο το καταφύγιο της Ανγκελα Μέρκελ και των φιλοξενουμένων της: του αμερικανού προέδρου Μπαράκ Ομπάμα, του γάλλου προέδρου Φρανσουά Ολάντ, του βρετανού πρωθυπουργού Ντέιβιντ Κάμερον, του ιάπωνα πρωθυπουργού Σίνζο Αμπε, του ιταλού πρωθυπουργού Ματέο Ρέντσι, του καναδού πρωθυπουργού Στίβεν Χάρπερ και του προέδρου της ΕΕ Ντόναλντ Τουσκ.

Είναι μια απομακρυσμένη και ειδυλλιακή πολυτέλεια που την επέβαλαν λόγοι ασφαλείας. Η πρώτη Σύνοδος Κορυφής των ισχυρών που τότε ήταν έξι, είχε πραγματοποιηθεί το 1975 στο Ραμπουγέ, λίγο έξω από το Παρίσι. Εμπνευστής και οικοδεσπότης ήταν ο τότε πρόεδρος της Γαλλίας Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εστέν και φιλοξενούμενοι οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων των ΗΠΑ, της Βρετανίας, της Ιταλίας, της Ιαπωνίας και της Δυτικής Γερμανίας. Η ιδέα δεν έπεσε από τον ουρανό. Το νόημα της συνάντησης ήταν να αντιμετωπιστεί η πετρελαϊκή κρίση την οποία είχε προκαλέσει δύο χρόνια νωρίτερα ο OPEC, σε αντίποινα για τον αραβοϊσραηλινό πόλεμο, και ταλάνιζε την παγκόσμια οικονομία. Από τότε η Σύνοδος πραγματοποιείται κάθε χρόνο, ενώ η παρέα διευρύνθηκε με την προσθήκη του Καναδά το 1976 και της Ρωσίας το 1997 έπειτα από πρόσκληση του τότε αμερικανού προέδρου Μπιλ Κλίντον. Κατά καιρούς, η Σύνοδος έχει συγκληθεί στο Λονδίνο, στη Βόννη, στη Βενετία, στο Τορόντο ή στο Παρίσι.

Το σημείο καμπής ως προς τον τόπο φιλοξενίας τοποθετείται στο 2001 και στη Σύνοδο Κορυφής που φιλοξενήθηκε στη Γένοβα. Οικοδεσπότης ήταν ο τότε πρωθυπουργός της Ιταλίας Σίλβιο Μπερλουσκόνι. Ωστόσο στο ιστορικό λιμάνι της Ιταλίας δεν πήγαν μόνο οι ομόλογοί του. Πήγαν και χιλιάδες πολίτες από πολλές χώρες της Ευρώπης που ήθελαν να εκφράσουν τη διαμαρτυρία τους για την παγκοσμιοποίηση. Για όλους αυτούς το G8 ήταν η πηγή του κακού, ένα προπύργιο του νεοφιλελευθερισμού και των δεινών που επισωρεύει στην ανθρωπότητα. Στις 20 Ιουλίου και ενώ το κέντρο της πόλης είχε γίνει πεδίο μάχης, μια σφαίρα που έφυγε από το όπλο του 20χρονου καραμπινιέρου Μάριο Πλακάνικα σκότωσε τον 23χρονο διαδηλωτή Κάρλο Τζουλιάνι.

Ο φόνος έριξε βαριά τη σκιά του στους οκτώ ισχυρούς του κόσμου. Από τότε, τα ραντεβού τους έγιναν το κόκκινο πανί για τους διαδηλωτές, ενώ δίνονταν όλο και πιο μακριά. Η επόμενη Σύνοδος μετά τη Γένοβα πραγματοποιήθηκε στο μακρινό Κανανάσκις του Καναδά. Επί της ουσίας, ωστόσο, δεν είχαν αλλάξει και πολλά πράγματα. Τα ανακοινωθέντα θύμιζαν περισσότερο ευχολόγια και εκθέσεις γενικών συμπερασμάτων. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η παρέα διευρύνθηκε ακόμη περισσότερο και οι οκτώ έγιναν 20. Τι είχε μεσολαβήσει; Η κατάρρευση της Lehmann Brothers. Ο κόσμος φαινόταν να οδεύει προς την άβυσσο και οι ισχυροί αντιλήφθηκαν ότι για να σταματήσει ο κατήφορος θα έπρεπε να προσκληθούν στο τραπέζι και οι αναδυόμενες οικονομίες.

Με τη συμμετοχή της Κίνας, της Ινδίας, της Βραζιλίας ή και της Τουρκίας ο θεσμός απέκτησε διαφορετική αίγλη. Οι οκτώ που από το 2014 έγιναν επτά εξαιτίας της προσάρτησης της Κριμαίας από τη Ρωσία, επιχείρησαν να παραμείνουν ζωντανοί ως «ομάδα κοινών αξιών». Ποιες είναι αυτές; Η καταπολέμηση της φτώχειας και του προστατευτισμού καθώς και η αύξηση της φορολόγησης του μεγάλου κεφαλαίου. Η υποτιθέμενη επιθυμία όμως ηττήθηκε από την πραγματικότητα: τα τελευταία τέσσερα χρόνια, δηλαδή μεσούσης της κρίσης, τα πλούτη των 80 πλουσιότερων ανθρώπων στον κόσμο εκτοξεύθηκαν από τα 1,3 τρισ. στα 1,9 τρισ. δολάρια – τόσα είναι και τα «πλούτη» του πιο φτωχού μισού της ανθρωπότητας. Δηλαδή, 3,5 δισεκατομμυρίων ανθρώπων.