Η Πάπισσα αλλιώς

Με την επιστροφή της Ιωάννας στη Ρώμη και τη στέψη της σε Πάπα κλείνει η φετινή παράσταση του Δημήτρη Μαυρίκιου που ξεκίνησε το ταξίδι της από την ίδια σκηνή της Πειραιώς 260, πριν από έναν χρόνο. Το μυθιστόρημα του Εμμανουήλ Ροΐδη (1836-1904), γραμμένο το 1866, λειτουργεί ως αφετηρία και πηγή έμπνευσης για τον σκηνοθέτη, ο οποίος τελικά με τη δουλειά του παραδίδει ένα δικό του θεατρικό έργο στο κοινό. Ενα έργο στο οποίο η μητέρα του συγγραφέα αποτελεί τον πυρήνα και τον συνδετικό κρίκο με την «Πάπισσα Ιωάννα».

Το πρωτότυπο βιβλίο, με τον υπότιτλο «Μεσαιωνική μελέτη», εξιστορεί τον βίο της μοναδικής γυναίκας που προσποιούμενη τον άνδρα αναρριχήθηκε στο ύπατο αξίωμα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και στέφθηκε Πάπας τον 9ο αιώνα (855 – 858). Πέρα από την καθαρή αφήγηση, περιλαμβάνει τον πρόλογο του Ροΐδη με πληροφορίες για το έργο, μια εισαγωγή με μαρτυρίες για την ηρωίδα και σημειώσεις με ιστορικά στοιχεία, πηγές και σχόλια. Στις σελίδες του υπεισέρχονται σκέψεις και απόψεις του συγγραφέα με εμφανή την κριτική του διάθεση απέναντι στην υποκρισία της Εκκλησίας.

Αποτέλεσμα; Το έργο του να καταδικαστεί ως «αντιχριστιανικόν και κακόηθες» από την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος και ο ίδιος να αφοριστεί και να διωχθεί δικαστικώς. Δεν μπορεί να είναι τυχαίο το γεγονός ότι δεν έγραψε άλλο μυθιστόρημα, θεωρώντας την Πάπισσα «νεανικόν (του) αμάρτημα».

ΤΡΙΓΩΝΟ. Η πολυετής έρευνα που οδήγησε τον Μαυρίκιο στην Κορνηλία καθόρισε τελικά τη θεατρική του εκδοχή. Με την καθαρεύουσα και τον πλούτο της ελληνικής γλώσσας να μπλέκεται με τη δημοτική στα εμβόλιμα κομμάτια, έφτιαξε ένα έργο τριγωνικό με τη μάνα στην κορυφή, τον συγγραφέα και την ηρωίδα του στις δύο πλευρές του σχήματος. Την ίδια ώρα που Ροΐδης και Φουρμέντιος – ο μεγάλος έρωτας της Ιωάννας – ταυτίζονται επί σκηνής από τον ηθοποιό που τους ερμηνεύει, υπενθυμίζοντας διαχρονικά ερωτήματα για τη σχέση δημιουργού και δημιουργήματος.

Με την κινηματογραφική οθόνη να επιβάλλεται, προεκτείνοντας τη δράση εκεί όπου η σκηνή δεν μπορεί να φθάσει, η παράσταση αγγίζει μήκη και πλάτη του χάρτη και της ψυχής. Τα ξύλινα κουβούκλια με τζάμια – μέσα στα οποία είναι τοποθετημένοι ορισμένοι ρόλοι που ζωντανεύουν και βγαίνουν στη σκηνή για να επιστρέψουν όταν ολοκληρώσουν τον προορισμό τους – συνθέτουν το βασικό σκηνικό. Με σκηνές υψηλής αισθητικής – ντουέτα και ομαδικά, όπου το εικαστικό στοιχείο συνομιλεί με το θεατρικό – ο σκηνοθέτης παρακολουθεί τους ήρωες του Ροΐδη και τον ίδιο τον συγγραφέα. Το γυμνό, ενταγμένο στη δράση, υπαγορεύεται και υπηρετείται με λεπτότητα. Ενα χιούμορ κινείται υπογείως.

Η Γιούλικα Σκαφιδά κέρδισε με τον χρόνο ωριμότητα απέναντι στην Πάπισσα Ιωάννα αλλά και στον ίδιο της τον εαυτό. Ο Αλέξανδρος Βάρθης, μοιρασμένος ανάμεσα στον Ροΐδη και στον Φουρμέντιο, χάνεται μέσα στη μεταμφίεση του συγγραφέα και αναδεικνύεται από τη λιτότητα του εραστή. Στους κινηματογραφικούς ρόλους, ξεκινώντας από το βλέμμα του Δημήτρη Βανού (ως Ροΐδης παιδί), οι επιλογές του Μαυρίκιου είναι λίγο – πολύ εύστοχες (Καραθάνος, Κιτσοπούλου, Παπούλια, Ανδρεαδάκη, Βογιατζής).

Τέλος η Ράνια Οικονομίδου, όπως και η Κορνηλία Ροΐδη την οποία ερμηνεύει, παραμένει, καθ’ όλη τη διάρκεια το πρόσωπο – κλειδί της παράστασης: με νύξεις, κινήσεις και νεύματα, άλλοτε εκφράζει τη σιωπή και τον πόνο, άλλοτε τη δύναμη και την ελπίδα, η ηθοποιός και ο ρόλος επιβάλλονται, συγκινούν και δικαιώνουν την ιδέα του σκηνοθέτη που έγινε παράσταση.

Συγγραφή – επιλογή κειμένων – σκηνοθεσία:
Δημήτρης Μαυρίκιος
Σκηνικά:
Δημήτρης Πολυχρονιάδης
Κοστούμια:
Εύα Νάθενα
Μουσική σύνθεση – επιμέλεια:
Στάθης Σκουρόπουλος
Κινησιολογία – χορογραφίες:
Αποστολία Παπαδαμάκη
Φωτισμοί:
Λευτέρης Παυλόπουλος
Παίζουν:
Ράνια Οικονομίδου, Γιούλικα Σκαφιδά, Αλέξανδρος Βάρθης, 
Δημήτρης Ντάσκας, Μανώλης Δούνιας κ.ά.
Παραστάσεις:
Εως 6 Ιουνίου στο κτρίο Η’ της Πειραιώς 260 (τηλ. 210-9282.900, εισιτήρια 5-20 ευρώ) στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών.