Κόκκινες γραμμές

Τρία από τα τέσσερα κορυφαία έργα του Αντον Τσέχοφ παίχτηκαν φέτος στη σκηνή, επιβεβαιώνοντας τη διαχρονικότητα του ρώσου δραματουργού – «Γλάρος», «Θείος Βάνιας»,  «Βυσσινόκηπος». Και δεν ήταν τα μόνα. Η τρέχουσα χειμερινή και εαρινή σεζόν που λήγει στο τέλος Μαΐου, πριν ανοίξει τις πύλες του το Φεστιβάλ Αθηνών 2015, φιλοξένησε μια ποικιλία από Τσέχοφ: από την παράσταση της Τζένης Δριβάλα, του Ενκε Φεζολάρι και της Κατερίνας Μπαρδέκα ώς τον «Vanya, δέκα χρόνια μετά» των Blitz, ο Τσέχοφ παρέμεινε στο επίκεντρο μαζί με το ίδιο, βασανιστικό, ερώτημα – πώς παίζεται(;) και χωρίς καμιά ουσιαστική απάντηση.   

Η Γιολάντα Μαρκοπούλου, ολοκληρώνοντας ίσως αυτό το άτυπο αφιέρωμα, επέλεξε να σκηνοθετήσει μία λιγότερο γνωστή αλλά εξαιρετικά σημαντική νουβέλα του. Είναι ο «Θάλαμος Αρ. 6» που παίζεται στη Μικρή Σκηνή του Θεάτρου Οδού Κεφαλληνίας. Πρωτοδημοσιεύτηκε τον Νοέμβριο του 1892 και θεωρήθηκε τομή στη λογοτεχνική του πορεία. Και όχι αδίκως.

Με αφετηρία τον γιατρό Ράγκιν, ο (και) γιατρός Τσέχοφ διεισδύει στα άδυτα της ανθρώπινης ψυχής μέσα από τα άδυτα μιας κλινικής της ρωσικής επαρχίας, στα τέλη του 19ου αιώνα. Με σχεδόν κινηματογραφική ματιά, «ζουμάρει» όλο και πιο πολύ, παρακολουθεί τους ήρωές του σαν σε μικροσκόπιο και μάλιστα μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα. Χωρίς να βιάζεται, συμπυκνώνει την ουσία: το άτομο και η κοινωνία με τις δομές της. Ο πολίτης που αρνείται τις συμβάσεις και την προσαρμογή. Η παραίτηση και η ευθύνη. Ο εγκλεισμός, ο ψυχικός κυρίως, αλλά και ο σωματικός. Στέκεται στη δύναμη και στις αδυναμίες του.

Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ. Χωρίς σκηνοθετικά τερτίπια, η Γιολάντα Μαρκοπούλου έστησε τη θεατρικά διασκευασμένη νουβέλα. Με λιτές γραμμές επιχείρησε να αναβιώσει συνθήκες και καταστάσεις που μοιάζουν μακρινές, αλλά αποδεικνύονται σύγχρονες, σχεδόν οικείες.

Βασικός τόπος, η κλινική και το γραφείο του γιατρού Ράγκιν. Σε δεύτερο επίπεδο, πίσω από το μεγάλο τζάμι, υπερυψωμένη, η ψυχιατρική πτέρυγα ή άλλως ο θάλαμος αριθμός 6 με τον έγκλειστο Γκρόμοφ. Αν και ο πρώτος ευθύνεται για τον εγκλεισμό του δεύτερου, η επαφή που αναπτύσσεται μεταξύ τους αλλάζει τα δεδομένα και τους οδηγεί σε μια ιδιότυπη επικοινωνία. Τότε είναι που ο γιατρός αποδεικνύεται ο αδύναμος κρίκος της κοινωνίας και αντικαθίσταται από έναν νεότερο και κυρίως πιστό στο σύστημα συνάδελφό του. Σαν να ξεπέρασε τις κόκκινες γραμμές.

Με σκηνικά στοιχεία να παραπέμπουν σε όλους τους άλλους χώρους στους οποίους εξελίσσεται η πλοκή – δωμάτια ξενοδοχείου, γραφεία κ.λπ. -, η μικρή σκηνή καταφέρνει να «μεγαλώσει» διατηρώντας παράλληλα συνθήκες εγκλεισμού. Ανάμεσα στους δύο πόλους, τον έσω και τον έξω, η εγγύτητα παραμονεύει, αλλά δεν υλοποιείται. Ο τοίχος που υψώνεται για να διαχωρίσει τους μεν από τους δε, τους «καλούς» από τους «κακούς» και «ενοχλητικούς», αν και αόρατος, παραμένει ωσεί παρών.

Τέσσερις ηθοποιοί μοιράζονται τους ρόλους: ο Νίκος Γιαλελής και ο Νίκος Κυριακίδης ερμηνεύουν τον Γκρόμοφ και τον Ράγκιν αντιστοίχως, ο Μιχάλης Μουλακάκης τον γιατρό Χόμποτοφ (και τον φύλακα Νικήτα) και ο Παναγιώτης Παναγόπουλος τον Μιχαήλ Αβεριάνιτς (κυρίως). Αναμετρώνται με τους ήρωές τους καθώς ζωντανεύουν ένα κείμενο με λεπτές αποχρώσεις και ψυχολογικές μεταπτώσεις. Συμβάλλουν στην αποτύπωση μιας εποχής και κυρίως μιας διαχρονικά, όπως αποδεικνύεται, κοινωνικής συγκυρίας. Οπου οι κόκκινες γραμμές ανάμεσα στους ανθρώπους και στις ιδέες τους υπήρχαν και εξακολουθούν να υπάρχουν.

Ωστόσο, η δύναμη και η θεατρικότητα του τσεχοφικού λόγου αποδεικνύονται ισχυρότερα της παράστασης, κι ας είναι ο «Θάλαμος αρ. 6» νουβέλα και όχι θεατρικό έργο.

Mετάφραση: Αρης Αλεξάνδρου 
Σκηνοθεσία: Γιολάντα Μαρκοπούλου
Διασκευή – δραματουργική επεξεργασία: Ελσα Ανδριανού
Σκηνικά – κοστούμια: Αλεξάνδρα Σιάφκου, Αριστοτέλης Καρανάνος
Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου
Μουσική: Λάμπρος Πηγούνης
Κίνηση: Pauline Huguet
Παίζουν: Νίκος Γιαλελής, Νίκος Κυριακίδης, Μιχάλης Μουλακάκης, Παναγιώτης Παναγόπουλος
Θέατρο Οδού Κεφαλληνίας 
Β’ Σκηνή, παραστάσεις Τετάρτη – Κυριακή έως 24/5.