Τράπεζα της Ελλάδος: Κάνοντας bullying στους τραπεζίτες

Δεν είναι δουλειά του κεντρικού τραπεζίτη να συμβουλεύει τη κυβέρνηση – πόσω μάλλον να την χειροκροτεί. Δουλειά του είναι να εποπτεύει το τραπεζικό σύστημα και να διασφαλίζει τη ρευστότητα. Βέβαια, θεσμικά υποτίθεται ότι έχει και τον ρόλο της επαναφοράς των κυβερνήσεων στον «σωστό» δρόμο. Εννοείται ότι αυτό δεν αρέσει σε καμιά κυβέρνηση. Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν πρωτοτύπησε στο πολυήμερο bullying κατά του Γιάννη Στουρνάρα, τον οποίο κατηγόρησε ακόμη και για… εγκλήματα. Το έχουν κάνει σχεδόν όλοι όσοι προηγήθηκαν της κυβέρνησης «πρώτη φορά Αριστερά». Ολοι ανεξαιρέτως ερμήνευαν την οριζόμενη από τον νόμο ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας όπως τους βόλευε. Οταν τη θυμούνταν…

Τι σημαίνει η περίφημη ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας; Στην πράξη, ότι η Τράπεζα της Ελλάδος δεν διαφωνεί με την ασκούμενη οικονομική πολιτική. Ή, τέλος πάντων, δεν διαφωνεί ξεκάθαρα. Για πολλούς, ο Ξενοφών Ζολώτας ήταν ο μόνος «ασυμβίβαστος» διοικητής της κεντρικής τράπεζας που διαφωνούσε συχνά με την κυβέρνηση και πολλές φορές η διαφωνία του αυτή αποτυπωνόταν και στις αποφάσεις της Νομισματικής Επιτροπής. Τότε η Επιτροπή έπαιζε καθοριστικό ρόλο στην εφαρμογή και στη χάραξη της νομισματικής πολιτικής. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και ο υπουργός Συντονισμού Παναγής Παπαληγούρας δεν είχαν ποτέ καλές σχέσεις με τον διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος.

Οι περισσότεροι διοικητές της Τραπέζης της Ελλάδος ουδέποτε διαφώνησαν με την κυβερνητική πολιτική. Οταν δημοσιοποιούσαν «συστάσεις» προς την κυβέρνηση, το έκαναν σε συνεννόηση με το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας. Για την ακρίβεια, ήταν κάτι σαν σκιώδεις υπουργοί Οικονομίας, αν όχι άτυποι οικονομικοί σύμβουλοι των πρωθυπουργών, ρόλο που είχε παίξει ο Δημήτρης Χαλικιάς στο πλευρό του Ανδρέα Παπανδρέου. Ούτως ή άλλως, η εκάστοτε κυβέρνηση θεωρούσε την Τράπεζα της Ελλάδος τυφλό όργανό της.

Τουλάχιστον, μέχρι να μπει η Ελλάδα στην ευρωζώνη και μέχρι να ενταχθεί στο Ευρωσύστημα. Εκτοτε οι κεντρικοί τραπεζίτες είναι τυφλά όργανα της ΕΚΤ και όχι των κρατών-μελών. Εξάλλου, το ορίζουν οι Συνθήκες της ΕΕ και ο κανονισμός της ΕΚΤ για την πολιτική ανεξαρτησία του οργάνου που απαγορεύει ρητά στους κεντρικούς τραπεζίτες να λαμβάνουν οδηγίες από οποιονδήποτε ευρωπαϊκό θεσμό και φυσικά από οποιαδήποτε κυβέρνηση.

Παρότι ειδικά τον πρώτο μήνα διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ δεν ήταν λίγα τα κυβερνητικά στελέχη που επέδειξαν μνημειώδη άγνοια των ευρωπαϊκών κανόνων, θα ήταν αφελές να πιστέψει κάποιος ότι η συντονισμένη επίθεση της κυβέρνησης κατά του Γιάννη Στουρνάρα βασίστηκε σε άγνοια του καταστατικού της ΕΚΤ και των ευρωπαϊκών συνθηκών. Ακόμη και παραίτησή του να ζητούσαν τα στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ, αυτή δεν θα ήταν μια εύκολη υπόθεση. Οχι ότι ο Στουρνάρας είναι πρόθυμος να παραιτηθεί. Κι ας βρίσκει συνεννόηση μόνο με τον Γιάννη Δραγασάκη, τον Ευκλείδη Τσακαλώτο και τον Γιώργο Χουλιαράκη.

Πέπλο προστασίας και µηνύµατα µέσω Bloomberg

Επιπλέον, όπως έλεγε συνεργάτης του διοικητή της ΤτΕ, «δύσκολα θα έχανε την ψυχραιμία του με δηλώσεις προερχόμενες από τον Νίκο Φίλη και τον Παναγιώτη Λαφαζάνη». Βέβαια, δεν είναι λίγο να καλείς τον κεντρικό τραπεζίτη να «απολογηθεί για τα εγκλήματά του», όπως έκανε ο Παναγιώτης Λαφαζάνης. Για αυτό και η ΕΚΤ έσπευσε να απλώσει πέπλο προστασίας στον Στουρνάρα διαμηνύοντας μέσω κύκλων της στο Bloomberg ότι η κυβέρνηση πρέπει να κόψει το bullying στον κεντρικό τραπεζίτη. Οπως και έγινε μέσω επίσημης τοποθέτησης του κυβερνητικού εκπροσώπου. Τουλάχιστον μέχρι νεωτέρας, καθώς μένει να φανεί αν οι δύσκολες σχέσεις του Στουρνάρα με την κυβέρνηση θα βελτιωθούν ή θα χειροτερέψουν. Σίγουρα ωστόσο το οξύμωρο να καλείται ο εν ενεργεία κεντρικός τραπεζίτης να καταθέσει στην Εξεταστική Επιτροπή για το Μνημόνιο ως υπουργός Οικονομικών δεν βοηθά στην αρμονική συνύπαρξη των δύο πόλων.

Ο ΣΥΡΙΖΑ πάντως δεν πρωτοτύπησε. Δεν είναι ούτε η πρώτη ούτε η τελευταία κυβέρνηση που αμφισβητεί τον κεντρικό της τραπεζίτη. Το bullying στους κεντρικούς τραπεζίτες είναι υπόθεση ρουτίνας για κάθε κυβέρνηση που σέβεται τον εαυτό της και τον λαϊκισμό τού «λεφτά υπάρχουν» απέναντι στους «ανάλγητους» τραπεζίτες που ζητούν λιτότητα και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.

Το πιο πρόσφατο παράδειγμα δυσφορίας της κυβέρνησης με τον κεντρικό τραπεζίτη ήταν αυτό της κυβέρνησης Καραμανλή με τον Νίκο Γκαργκάνα. Ο Γκαργκάνας ανέλαβε τα καθήκοντά του τον Ιούνιο του 2002, αφού από το 1996 είχε διατελέσει υποδιοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος. Η ΝΔ δεν είδε ποτέ με καλό μάτι τη συγκατοίκηση με τον τεχνοκράτη, που ήταν κόκκινο πανί για το γαλάζιο στρατόπεδο ως άνθρωπος του Κώστα Σημίτη.

Η γαλάζια οργή για το Ασφαλιστικό

Ποτέ όμως δεν ζητήθηκε η παραίτησή του. Εξάλλου, όπως υπενθύμιζε πρώην υπουργός της κυβέρνησης Καραμανλή, «ο Καραμανλής δεν ήταν συγκρουσιακός και αυτό ήταν πρόβλημα για πολλούς από μας». Οι σχέσεις με τον Γκαργκάνα ομαλοποιήθηκαν. Αυτό βέβαια μόνο μέχρι αυτός να ξαναγίνει αποδέκτης της γαλάζιας οργής με αφορμή σχόλιά του για το Ασφαλιστικό. Ή, μάλλον, με αφορμή τη γενικότερη έκρυθμη κατάσταση που επικρατούσε στο εσωτερικό της ΝΔ με αιχμή του δόρατος τον Γιώργο Αλογοσκούφη. Οι προτάσεις Γκαργκάνα για αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης και των εισφορών ήταν βούτυρο στο ψωμί της Λαϊκής Δεξιάς, που τότε είχε ξεσηκωθεί. «Ο κ. Γκαργκάνας προέρχεται από ένα κλίμα αμιγώς τεχνοκρατικό που πολλές φορές λέει πράγματα όπως τα εννοεί και τα αντιλαμβάνεται, χωρίς, όμως, να λαμβάνει υπόψη του τις προτεραιότητες της ελληνικής κοινωνίας και οι οποίες δεν αφορούν τους τραπεζίτες, αλλά αφορούν τον ελληνικό λαό». Η επισήμανση έχει σατανικές ομοιότητες με τη φρασεολογία του ΣΥΡΙΖΑ. Βέβαια, όπως θυμίζει υπουργός εκείνης της εποχής, «ήταν η περίοδος που οι κεντρικοί τραπεζίτες ζητούσαν μέτρα λιτότητας, αλλά την ίδια ώρα τριπλασίαζαν τους μισθούς τους και έκαναν αθρόες προσλήψεις στην ΤτΕ».

Ο Γκαργκάνας προφανώς δεν ξέχασε τα γαλάζια καρφιά. Πλήρωσε τη ΝΔ με το ίδιο νόμισμα όταν κλήθηκε από την επιτροπή της Βουλής που ερευνούσε το σκάνδαλο των δομημένων ομολόγων: επέρριψε όλες τις ευθύνες στις κυβερνήσεις Καραμανλή και στην τότε ηγεσία του υπουργείου Οικονομικών υποστηρίζοντας ότι η ΤτΕ είχε ζητήσει την ενεργοποίηση της Επιτροπής Ελέγχου, Εποπτείας και Διαχείρισης της περιουσίας των Ταμείων, αλλά το υπουργείο Οικονομικών αδιαφόρησε.

Ενημερώθηκε από την τηλεόραση

Την εποχή της δραχμής τα πράγματα ήταν πολύ χειρότερα. Τον Απρίλιο του ’86 η δημοσίευση της ετήσιας έκθεσης του διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος προκάλεσε σεισμό στην κυβέρνηση της δεύτερης τετραετίας του Ανδρέα Παπανδρέου. Η αιτία ήταν οι «αιρετικές» απόψεις που εξέφρασε ο διοικητής Δημήτρης Χαλικιάς. Το… θράσος του διοικητή της ΤτΕ να αφιερώσει ένα ολόκληρο κεφάλαιο για να περιγράψει τις διαρθρωτικές αλλαγές που απαιτούνταν για την εξυγίανση της οικονομίας θεωρήθηκε casus belli για τους ακραιφνείς σοσιαλιστές της εποχής, που ζητούσαν το κεφάλι του Χαλικιά. «Εγώ θα λέω πάντα τις απόψεις μου και αν δημιουργώ πρόβλημα στην κυβέρνηση δεν έχετε παρά να ζητήσετε την παραίτησή μου» είχε διαμηνύσει τότε ο Χαλικιάς στον Ανδρέα Παπανδρέου. Ο Ανδρέας τον στήριξε, όπως έκανε και σε όσες κόντρες ακολούθησαν ανάμεσα στον κεντρικό τραπεζίτη και στον τότε υπουργό Οικονομικών Δημήτρη Τσοβόλα για τα ελλείμματα του προϋπολογισμού.

Φυσικά ο Παπανδρέου δεν έκανε το ίδιο για τον διορισθέντα από τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη διοικητή της ΤτΕ Τίμο Χριστοδούλου όταν επανήλθε θριαμβευτικά στην εξουσία. Για την ακρίβεια, ο Ανδρέας διαβεβαίωσε τον Χριστοδούλου ότι θα παρέμενε στη θέση του. Λίγο αργότερα ο μέχρι τότε κεντρικός τραπεζίτης ενημερώθηκε από την τηλεόραση ότι θα αντικαθίστατο από τον Γιάννη Μπούτο, τον παλαιό καραμανλικό που επέλεξε ο Παπανδρέου για τη θέση του διοικητή της ΤτΕ. Ηταν η περίοδος που ο Λουκάς Παπαδήμος, επί σειρά ετών οικονομικός σύμβουλος της ΤτΕ από την αρχή της διοίκησης Δημήτρη Χαλικιά, έγινε υποδιοικητής. Ο Μπούτος δεν μακροημέρευσε. Ο θάνατος του Γιώργου Γεννηματά τον Απρίλιο του 1994 και η αλλαγή φρουράς στο κτίριο της οδού Νίκης, όπου εγκαταστάθηκε ο Γιάννος Παπαντωνίου, δρομολόγησαν εξελίξεις. Η επίθεση κερδοσκόπων έναντι της δραχμής στις ξένες αγορές προκάλεσε διάσταση ανάμεσα στον Μπούτο και στον Παπανδρέου, ο οποίος αναζητούσε αφορμή για την έξοδο του κεντρικού τραπεζίτη και ζήτησε από τον Παπαντωνίου να του δώσει ένα όνομα. Οπως και έγινε. Η «μάχη της δραχμής», το πλούσιο βιογραφικό και η πολύχρονη παρουσία του Λουκά Παπαδήμου στα δημόσια πράγματα τον φέρνουν στην κορυφή της εποπτικής Αρχής του χρηματοπιστωτικού τομέα στη χώρα τον Οκτώβριο του 1994, θέση στην οποία παρέμεινε μέχρι τον Μάιο του 2002.

Πασοκικά καρφιά για Προβόπουλο

Ανέφελες δεν ήταν ούτε οι σχέσεις του Γιώργου Προβόπουλου με την κυβέρνηση Παπανδρέου. Βέβαια, ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος είχε αναλάβει καθήκοντα μόλις τον Ιούνιο του 2008 και επί της ουσίας ουδέποτε τέθηκε θέμα παραίτησής του ή αντικατάστασής του, παρά τις γκρίνιες και τις βολές στελεχών του ΠΑΣΟΚ έναντι του πόσα ήξερε ή δεν ήξερε και κράτησε για τον εαυτό του ο Προβόπουλος για την κατάσταση της οικονομίας και το μεγάλο έλλειμμα. Δεν βοήθησε βέβαια και το τάιμινγκ, καθώς η νεοεκλεγείσα κυβέρνηση γρήγορα βρέθηκε με την πλάτη στον τοίχο. Οπως έλεγε χαρακτηριστικά υπουργός της κυβέρνησης Παπανδρέου, «έπεφτε τέτοιο ξύλο από παντού, που οι συνθήκες δεν ήταν ώριμες για οποιαδήποτε συζήτηση αλλαγής του Προβόπουλου». Εξάλλου, τα καρφιά για τον Προβόπουλο, είτε αφορούσαν το κατά πόσο προειδοποίησε ή όχι για το μέγεθος του ελλείμματος είτε το κατά πόσο επέδειξε επάρκεια στην εποπτεία των τραπεζών, δεν αποτέλεσαν ποτέ κεντρική γραμμή της κυβέρνησης Παπανδρέου. Οι επιθέσεις προέρχονταν από σειρά στελεχών του ΠΑΣΟΚ με προεξάρχουσα τη Βάσω Παπανδρέου, η οποία το 2010 καθημερινά διατύπωνε κατηγορίες κατά του τότε διοικητή της ΤτΕ αλλά και του υπουργού Οικονομικών Γιώργου Παπακωνσταντίνου.

Και σε αυτή την περίπτωση ο κεντρικός τραπεζίτης λειτούργησε ως σάκος του μποξ για να εκτονωθούν οι άγριες διαθέσεις των κομματικών Ταλιμπάν έναντι της ασκούμενης οικονομικής πολιτικής.