Από το Αγιον Ορος στην Αγία Βαρβάρα

Ηταν ένας πόλεμος σε ανακωχή. Το ρήγμα όμως υπήρχε πολύ πριν ο κιλλίβαντας του Πυροβολικού παραλάβει από το αεροδρόμιο το σκήνωμα της Αγίας Ενδόξου Μεγαλομάρτυρος Βαρβάρας. Και ενεργοποιήθηκε όταν ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΣΥΡΙΖΑ μίλησε για εμπόριο λειψάνων.

Η αντιπαράθεση με την Εκκλησία δεν έφερε μόνο τον ΣΥΡΙΖΑ για πρώτη φορά αντιμέτωπο με τον κυβερνητικό του εταίρο – με τον Καμμένο να σηκώνει το γάντι και να απαντά στον Νίκο Φίλη. Εφερε και τον ΣΥΡΙΖΑ αντιμέτωπο με τον εαυτό του και συγκεκριμένα με τη στρατηγική της συμφιλίωσης με την Εκκλησία που είχε υπηρετηθεί μεθοδικά όλο το διάστημα πριν από τις εκλογές.

Σηματοδοτεί η λειψανομαχία μια στροφή στην πολιτική της κυβέρνησης ως προς τις σχέσεις με την Εκκλησία; Προοιωνίζεται τριβές μεταξύ των δύο κυβερνητικών εταίρων – όπως αυτές που ήδη εκδηλώθηκαν στη Βουλή με τους ΑΝΕΛ να καταψηφίζουν την τροπολογία για την ανέγερση μουσουλμανικού τεμένους; Ή πρόκειται για πρόσκαιρη κόντρα που προέκυψε αντανακλαστικά από μια δήλωση του Φίλη;

Οποιες και αν είναι οι σκοπιμότητες, το σχίσμα για το προσκύνημα και την περιφορά των λειψάνων έδειξε ότι η οικονομική κρίση δεν έχει βάλει σε αναστολή τους εκκρεμείς πολιτισμικούς πολέμους – τους culture wars που δίχαζαν και διχάζουν την ελληνική κοινωνία σε ζητήματα αξιών. Η διάκριση Μνημόνιο – Αντιμνημόνιο δεν έχει απορροφήσει τις προϋπάρχουσες διαχωριστικές γραμμές. Στην Ελλάδα της κρίσης για τα ζητήματα ταυτότητας, όπως η θρησκεία, το μνημειώδες σλόγκαν της καμπάνιας Κλίντον ισχύει αντεστραμμένο: «Δεν είναι μόνο η Οικονομία, ηλίθιε».

Η αφύπνιση του αντικληρικαλισµού

Η κυβέρνηση πάντως σε κεντρικό επίπεδο φρόντισε να μείνει έξω από την αντιπαράθεση. Η γραμμή, όπως την εξέφρασε ο υπουργός Παιδείας στη συνάντησή του με τον Αρχιεπίσκοπο στις αρχές της εβδομάδας αλλά και σε μεταγενέστερες δηλώσεις του, είναι σολομώντεια: Η κυβέρνηση της Αριστεράς εμμένει επί της αρχής στον διαχωρισμό Εκκλησίας – Κράτους, αλλά δεν επείγεται να τον προωθήσει. Και δεν χάνει ευκαιρία να εκδηλώσει τον σεβασμό της προς τον θεσμό, αλλά και προς το πρόσωπο του Αρχιεπισκόπου.

Είναι μια τακτική που την έχει καλλιεργήσει ευλαβικά ο Αλέξης Τσίπρας πολύ πριν από τις εκλογές. Η προσπάθεια εκδηλώθηκε πρώτα ως τετ α τετ προσέγγιση με τον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο και κατόπιν πήρε διαστάσεις καμπάνιας με τον πρόεδρο του ΣΥΡΙΖΑ να επισκέπτεται το Αγιον Ορος. Πρόκειται για μια μεταστροφή που κορυφώθηκε σημειολογικά λίγες ημέρες πριν από τις εκλογές, με τον Τσίπρα να απελευθερώνει το περιστέρι για τον αγιασμό των υδάτων κατά τον εορτασμό των Θεοφανίων.

Ο σκοπός ήταν αυτονόητος. Ο μαχητικός αντικληρικαλισμός μπορεί να ταίριαζε στην Αριστερά του 4%, αλλά εμπόδιζε τις πλειοψηφικές αξιώσεις του ΣΥΡΙΖΑ. Ως ετεροχρονισμένο τεκμήριο αυτής της πραγματικότητας μπορεί κανείς να επικαλεσθεί τις ουρές που σχηματίστηκαν τα τελευταία εικοσιτετράωρα στην Αγία Βαρβάρα και στον Αγιο Σάββα. Ακόμη και αν δογματικά έμενε συνεπής στην επιδίωξη της θρησκευτικής ουδετερότητας του κράτους, ο Τσίπρας όφειλε να καθησυχάσει τους συντηρητικούς ψηφοφόρους. Πράγμα που εκ του αποτελέσματος φαίνεται ότι πέτυχε, ιδίως αν υπολογίσει κανείς τις καθοριστικές μετακινήσεις ψηφοφόρων απευθείας από τη Νέα Δημοκρατία προς τον ΣΥΡΙΖΑ.

Το ερώτημα είναι αν αυτή η προεκλογική τακτική, που δικαιολογείται στο όνομα του «θρησκευτικού συναισθήματος του λαού», μπορεί να επιβιώσει και με τον ΣΥΡΙΖΑ στην κυβέρνηση καθώς, σύμφωνα με μια ερμηνεία, ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος μπορεί να είναι «λαγός» για την ενεργοποίηση της πάγιας προγραμματικής θέσης περί διαχωρισμού Εκκλησίας και Κράτους.

Ο Νίκος Φίλης πάντως δεν άφησε το θέμα να κλείσει. Εκτός από την «Αυγή», που υιοθέτησε την επιθετική γραμμή του βουλευτή, ο ίδιος κράτησε το θέμα ανοιχτό, απαντώντας την Πέμπτη και στον Αρχιεπίσκοπο. Επικαλέστηκε μάλιστα πλειοψηφία υπέρ του διαχωρισμού στις δημοσκοπήσεις και υποστήριξε ότι το θέμα πρέπει να προωθηθεί «με διάλογο και όχι με μονομερείς ενέργειες».

«Τα του Φίλη
τω Φίλη»

Από την πλευρά της Εκκλησίας, πάντως, θεωρείται ότι η σχέση με την κυβέρνηση δεν έχει διαταραχθεί. Ο κ. Ιερώνυμος δεν άφησε αναπάντητη την ερώτηση περί χωρισμού, στέλνοντας το μήνυμα ότι «όσοι το σκέφτονται θα το μετανιώσουν». Ωστόσο, η προσωπική σχέση του Αρχιεπισκόπου με τον Πρωθυπουργό παραμένει, όπως λέγεται, «στενή και λειτουργική».

Ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΣΥΡΙΖΑ αντιμετωπίζεται ως μεμονωμένη περίπτωση. Εκτιμάται ότι δεν εξέφρασε κάποια στροφή του κυβερνώντος κόμματος, αλλά μόνο τις προσωπικές του απόψεις. Γι’ αυτό και η Αρχιεπισκοπή δεν σκοπεύει να τροφοδοτήσει την αντιπαράθεση, αλλά μόνο να αποδώσει «τα του Φίλη τω Φίλη», όπως λέγεται χαρακτηριστικά.

Και χωρίς τους ΑΝΕΛ

Η Αγία Βαρβάρα ήταν η αφορμή για να εκδηλωθούν και οι πρώτοι σπινθήρες στη συγκατοίκηση του ΣΥΡΙΖΑ με τους Ανεξάρτητους Ελληνες. Δεν είναι μόνο τα – σχετικώς ήπια – σχόλια που αντηλλάγησαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι ΑΝΕΛ βρέθηκαν για πρώτη φορά να ψηφίζουν διαφορετικά από τον ΣΥΡΙΖΑ στη Βουλή κατά της ανέγερσης του τζαμιού στην Αθήνα.

Θεωρητικά στην ατζέντα του μείζονος κυβερνητικού εταίρου είναι εγγεγραμμένα και άλλα κεφάλαια που θα μπορούσαν να διχάσουν το δικομματικό σχήμα: το Σύμφωνο Συμβίωσης για τα ομόφυλα ζευγάρια – που ο υπουργός Δικαιοσύνης ενέταξε στις προτεραιότητές του – και η αναθεώρηση του κώδικα ιθαγένειας είναι δύο κορυφαία παραδείγματα. Θα είχε την πολυτέλεια η κυβέρνηση να ξοδέψει πολιτικό κεφάλαιο σε τέτοια μέτωπα χαμηλής πολιτικής;

Η έκβαση της διαφωνίας για το τέμενος δείχνει ότι θα μπορούσε να το κάνει, χωρίς να διακινδυνεύσει τη σχέση της με το κόμμα του Καμμένου. Η ρύθμιση πέρασε με τις ψήφους της αντιπολίτευσης – πλην της Χρυσής Αυγής. Αν ο ΣΥΡΙΖΑ ήθελε να προωθήσει το αριστερό του πρόγραμμα θα μπορούσε να βρει ερείσματα τουλάχιστον σε ΠΑΣΟΚ και Ποτάμι. Θα ήταν μια εξέλιξη που εν τέλει θα εξυπηρετούσε και τους ΑΝΕΛ καθώς θα τους εμφάνιζε να διαφοροποιούνται για «θέματα αρχής», διατηρώντας τους δεσμούς με το συντηρητικό τους ακροατήριο. Για όλους έχει ο Θεός.