Ενας Γερμανός (σκηνοθέτης) τα βάζει με την τρόικα

Mια γρήγορη ματιά στο βιογραφικό του είναι αρκετή για να καταλάβει κανείς τα δημοσιογραφικά του ενδιαφέροντα. Εχοντας εργαστεί στη συνεταιριστική αριστερόστροφη «Tageszeitung» και ενώ έγραφε στο «Spiegel», έγινε διάσημος το 1998 υπογράφοντας το «Η παγίδα της παγκοσμιοποίησης – Η επίθεση κατά της δημοκρατίας και της ευημερίας». Το πρώτο του ντοκιμαντέρ, το 2011, ονομαζόταν «Κρατικό μυστικό – Διάσωση των τραπεζών». Καθόλου παράξενη δεν είναι λοιπόν η ενασχόληση του Χάραλντ Σούμαν με τη μάλλον αξέχαστη για πολλά ακόμα χρόνια τρόικα. «Ως ρεπόρτερ και αρθρογράφος, παρακολουθώ την αποτυχία των λεγόμενων “προγραμμάτων διάσωσης” από το 2010», λέει σήμερα, συντάκτης πλέον της κεντρώας «Tagesspiegel», εξηγώντας τους λόγους για τη δημιουργία ενός ντοκιμαντέρ που ταξιδεύει από Αθήνα μέχρι Λισαβόνα, Δουβλίνο και Νέα Υόρκη, στο πλαίσιο του οποίου συνομιλεί με πρωταγωνιστές πολιτικούς, αφανείς ανέργους ή τον τότε δημοφιλή οικονομολόγο στα ξένα Μέσα και νυν υπουργό Οικονομικών Γιάνη Βαρουφάκη. Σκοπός του, να ανακαλύψει ποιοι επωφελούνται από τα μέτρα λιτότητας: «Διαπίστωσα ότι τα προγράμματα δεν είχαν να κάνουν με οποιαδήποτε “ευρωπαϊκή αλληλεγγύη”, αλλά σκόπευαν να γλιτώσουν τις γερμανικές και γαλλικές τράπεζες, καθώς και άλλους ιδιωτικούς πιστωτές από τις κακές επενδύσεις τους».

Αρκετοί στη χώρα μου ή τη χώρα σας πιστεύουν ότι ακόμα και η φράση «ένας Γερμανός εναντίον της τρόικας» είναι αντιφατική. Είναι;

Η διαμάχη δεν υφίσταται μεταξύ Γερμανών και των άλλων εθνών. Οι πολιτικές και οικονομικές ελίτ της Ευρώπης είναι που επιβάλλουν στις χώρες με κρίση πολιτικές οι οποίες εξυπηρετούν τα συμφέροντά τους εις βάρος των πιο αδύναμων και φτωχών. Οι υπεύθυνοι προπαγάνδας του Eurogroup και της Επιτροπής θέλουν να πιστέψουμε ότι πρόκειται για μια σύγκρουση εθνικών συμφερόντων.

Ηταν η τρόικα μια μικρή ομάδα διοικητικών υπαλλήλων που απέκτησε μεγάλη ισχύ; Μπορεί να συγκριθεί με ιστορικές περιπτώσεις γραφειοκρατών που κάπως έτσι ανήλθαν στην εξουσία;

Οχι, όχι. Αυτός ο αστερισμός είναι με έναν τρόπο μοναδικός. Υπάρχουν φυσικά οι άσχημες εμπειρίες πολλών άλλων υπερχρεωμένων χωρών υπό τη «δημοσιονομική προσαρμογή» του ΔΝΤ, η οποία πάντα οδηγούσε σε εμβάθυνση και επιμήκυνση της ύφεσης και της εξαθλίωσης.

Και ποια είναι η απάντηση στη θέση ότι ο ρόλος της τρόικας ήταν αντιπροσωπευτικός και ότι ίδιες πολιτικές θα εφαρμόζονταν έτσι κι αλλιώς;

Πράγματι, οι κυβερνήσεις του Eurogroup έχουν την πολιτική και νομική ευθύνη των αποφάσεων. Είναι όμως οι αξιωματούχοι των τριών θεσμών που ουσιαστικά σχεδίασαν τα εφαρμοζόμενα προγράμματα σύμφωνα με την παρωχημένη οικονομική ιδεολογία τους. Εκείνοι ήταν που αποφάσιζαν αν οι χτυπημένες από την ύφεση χώρες θα έπαιρναν την επόμενη δόση ή όχι. Εκείνοι ήταν που αδιαφορούσαν για την τρομακτικά άνιση κατανομή του βάρους της προσαρμογής. Εκείνοι ήταν οι ανέτοιμοι να προσαρμόσουν τα προγράμματα στην πραγματικότητα, όταν αποδεικνυόταν ότι αποτύγχαναν.

Πλέον δεν ονομάζεται «τρόικα» αλλά «θεσμοί». Σε ποιον βαθμό βρίσκετε την αλλαγή σημαντική;

Σε κανέναν απολύτως.

Συνομιλήσατε επίσης με τον Γιάνη Βαρουφάκη και τη Ζωή Κωνσταντοπούλου, οι οποίοι από τότε που ανέλαβαν το υπουργείο Οικονομικών και την Προεδρία της Βουλής αντίστοιχα έχουν γίνει αντικείμενο συζητήσεων ακόμα και για την γκαρνταρόμπα τους. Εσάς πώς σας φάνηκαν;

Μου φάνηκε λαμπρός και κατανοητός οικονομολόγος ο Βαρουφάκης. Οσα έλεγε βασίζονταν σε γεγονότα, όπως συνέβη και με την Κωνσταντοπούλου. Το να γίνεται προσωπικό το ζήτημα από τα Μέσα είναι παραπλανητικό και αποκρύπτει την ουσία της σύγκρουσης μεταξύ της νέας κυβέρνησης και των δανειστών: οι τροϊκανοί απαιτούν να συνεχιστεί ένα πρόγραμμα αποδεδειγμένα αποτυχημένο, τη στιγμή που η ελληνική κυβέρνηση εκλέχθηκε για να βάλει φρένο σε αυτό ακριβώς. Τα Μέσα, ειδικά στη Γερμανία, καλά θα έκαναν να αναρωτηθούν λ.χ., γιατί στο καλό η απελευθέρωση των μαζικών απολύσεων στον ιδιωτικό τομέα παραμένει ισχυρό αίτημα της τρόικας. Πώς μπορούν να ισχυρίζονται ότι αυτές οι σαχλαμάρες θα βοηθήσουν στη δημοσιονομική εξισορρόπηση;

Ολα αυτά παρουσιάζονται αρκετά καθαρά στο ντοκιμαντέρ. Υπάρχει και κάποιο επιμύθιο, κάποιο συμπέρασμα;

Ποτέ μην επιτρέπετε σε υπερεθνικούς θεσμούς να αδράχνουν τόση εξουσία χωρίς να ελέγχονται από τα Κοινοβούλια και τους πολίτες. Η μεγαλύτερη αποτυχία ήταν του Ευρωκοινοβουλίου: τα μέλη του αρνήθηκαν να εκπληρώσουν το βασικό τους καθήκον, δηλαδή τον έλεγχο και την ανάληψη της ευθύνης για όσα πράττουν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί. Θα έπρεπε να παύσουν το πρόγραμμα, ήδη από το 2010. Δεν είναι δυνατόν ολόκληροι λαοί να υποφέρουν από λανθασμένες αποφάσεις ευρωπαϊκού επιπέδου και κανείς από τους υπεύθυνους να μην αναλαμβάνει το πολιτικό κόστος. Αυτό είναι μετα-δημοκρατία στη χειρότερη μορφή.

Δυσκολίες συναντήσατε στην έρευνά σας;

Οι επικεφαλής και των τριών θεσμών αρνήθηκαν να μιλήσουν. Υπήρχε κάτι σαν οργανωμένο μποϊκοτάζ απέναντί μας, όπως παραδέχτηκε ανοιχτά ο εκπρόσωπος του τότε επιτρόπου Οικονομικών και Νομισματικών Υποθέσεων Ολι Ρεν. Ηθελαν να δυσφημήσουν τη δουλειά μας, γι’ αυτό και έπρεπε να την αναπροσαρμόζουμε βρισκόμενοι υπό διωγμόν.

Ποιο είναι, τέλος, το πλεονέκτημα που έχει ένα ντοκιμαντέρ σε σχέση με άλλες μορφές έρευνας;

Το ότι απευθύνεται σε μεγαλύτερο κοινό. Δυστυχώς, η ανάγνωση καλών βιβλίων ή εκτενών ρεπορτάζ είναι εκτός μόδας, ειδικά ανάμεσα στους νέους.

Και τι θα πρέπει να συμβεί ώστε να πείτε ότι η προσπάθεια για το δικό σας άξιζε τον κόπο;

Υπολογίζοντας με βάση τον αριθμό των θεατών, η επιτυχία έχει έρθει ήδη. Εχει προβληθεί σε δέκα χώρες, ενώ στη Γερμανία και τη Γαλλία, ειδικά, το έχουν δει πέντε εκατομμύρια άνθρωποι. Είναι πολύ καλύτερα από ό,τι περίμενα. Πρέπει ωστόσο να το ομολογήσω: η προσπάθεια ήταν εξαντλητική. Χαίρομαι που ολοκληρώθηκε.

INFO
Το αφιέρωμα «Εικόνες της κρίσης» της Ταινιοθήκης της Ελλάδος, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Γκαίτε, το Ιδρυμα Ρόζα Λούξεμπουργκ, το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος και το Cine Doc, διαρκεί από τις 16 ώς τις 27 Μαΐου. Το ντοκιμαντέρ των Χάραλντ Σούμαν και Αρπαντ Μπόντι «Ανεξέλεγκτη εξουσία – Η τρόικα» προβάλλεται τη Δευτέρα 18 Μαΐου. Είσοδος: 5 ευρώ. Περισσότερα στο imagesofcrisis.tainiothiki.gr.