Ελληνική φιλοξενία

Εχω κι άλλες φορές αναφερθεί με την ευκαιρία, τα τελευταία χρόνια συχνότατα, που ανεβαίνουν στην Ελλάδα μιούζικαλ, στο αμερικανικό αυτό υβρίδιο, ένα ακόμη ανθεκτικό, όπως όλα τα νόθα, είδος τέχνης. Το είδος αυτό μουσικού θεάτρου είναι ένα αξιολάτρευτο τερατάκι που προέρχεται από αιμομιξία μιούζικ χολ, καμπαρέ, οπερέτας, όπερας και κωμωδίας ή θεάματος μετ’ ασμάτων.

Είναι τόσο μοναδικό στις ισορροπίες του όσο και η δική μας εδώ επιθεώρηση, άλλο υβρίδιο, άλλο τερατάκι, αποτέλεσμα πολλών αιμομικτικών προγόνων.

Το αμερικανικό μιούζικαλ προσπαθεί και εν πολλοίς επιτυγχάνει να επανεφεύρει την αναγεννητική συνθετική υφή του θεατρικού έργου. Η Αναγέννηση, μετά τον σκοτεινό για τις τέχνες Μεσαίωνα, όπου το αρχαίο μοντέλο είχε διασπαστεί εις τα εξ ων συνετέθη, προσπάθησε να γυρίσει στην αρχαία δομή και έτσι η αρχαία τραγωδία δημιούργησε την όπερα (γι’ αυτό κυριαρχούν στην προκλασική μουσική οι Αλκήστιδες, οι Ορφείς, οι Ιφιγένειες κ.λπ.) και η αρχαία κωμωδία, κυρίως του Μενάνδρου, την κωμωδία μετ’ ασμάτων και την οπερέτα.

Η αμερικανική εκδοχή της βιεννέζικης οπερέτας είναι το μιούζικαλ. Ως φόρμα, όχι όμως και ως περιεχόμενο, διότι η βιεννέζικη μουσική κωμωδία, δημιούργημα της Μπελ Επόκ, δανείστηκε θέματα από το μπουλβάρ και τη φάρσα του Φεϊντό, ενώ το αμερικανικό μιούζικαλ είχε εμφανή στοιχεία από την πολυπολιτισμική συγκρότηση της αμερικανικής κοινωνίας. Ετσι έγινε το κατεξοχήν θεατρικό είδος αναζήτησης και ανάδειξης των ριζών. Νοσταλγία και κριτική. Φυλετικά θέματα, αμερικανικό οικονομικό κραχ, η Μαφία του Σικάγου, η άνοδος του φασισμού στην Ευρώπη, το κυνήγι των μαγισσών και τα ήθη και τα έθιμα των αμερικανικών εθνοτήτων, Ιρλανδών, νέγρων, Εβραίων και διακεκριμένων εποποιιών: χρυσωρύχοι, μετανάστες, κουάκεροι, ναύτες, άνθρωποι του θεάματος κ.λπ.

ΠΕΡΙ «ΒΙΟΛΙΣΤΗ». Ενα από τα διασημότερα μιούζικαλ είναι «Ο βιολιστής στη στέγη». Κάθε φορά που το βλέπω, είτε στη μεγάλη κινηματογραφική του αποτύπωση είτε στο θέατρο, ομολογώ πως ζηλεύω. Ζηλεύω γιατί έχει κατορθώσει να επιβάλει παγκοσμίως, δικαίως βέβαια, τη μοίρα και τα πάθη ενός μεγάλου ιστορικού λαού. Των Εβραίων. Ευεξήγητο βέβαια, αφού η βιομηχανία του παγκόσμιου θεάματος είναι στα χέρια του εβραϊκού οικονομικού λόμπι. Ακόμη κι όταν το θέαμα έχει να κάνει με άλλες αμερικανικές μειονότητες, όπως π.χ. τους νοτιοαμερικανούς παρίες και τα ερωτικά και άλλα πάθη τους, όπως στο «Γουέστ Σάιντ Στόρι», πάλι η διαχείριση, η παραγωγή και η διάδοση, είτε μέσω της θεατρικής σκηνής είτε μέσω της οθόνης, περνάνε από το εβραϊκό θεατρικό κεφάλαιο.

Γι’ αυτό ζηλεύω. Και σκέφτομαι, όταν βρέθηκε αφεντικό στον αμερικανικό κινηματογράφο ο Σπύρος Σκούρας γιατί θα ήταν παράδοξο να είχε γίνει μιούζικαλ η ελληνική μεταναστευτική περιπέτεια ή θέματα όπως «Η αυλή των θαυμάτων» του Καμπανέλλη ή ο «Κορδοπάτης» του Βαλτινού ή ακόμη και η «Γκόλφω» ή το «Φυντανάκι». Τι άλλο διαφορετικό ως θεματογραφία είναι «Ο βιολιστής στη στέγη». Τα «Ματωμένα χώματα» της Σωτηρίου και το «Στου Χατζηφράγκου» του Κοσμά Πολίτη δεν είναι πιο δυνατά κείμενα, δεν συνδυάζουν ήθη, έθιμα, μουσικές παραδόσεις, κοινωνιολογικά στοιχεία μιας φυλετικής ιδιαιτερότητας και βέβαια θεμελιώδη προβλήματα ιστορικής και ιδεολογικής υφής;

Δεν είναι κρίμα που το μόνο ελληνικής θεματολογίας μιούζικαλ ήταν το «Ιλια Ντάρλινγκ» με τη Μελίνα και τον Νίκο Κούρκουλο, που έκανε καριέρα στην Αμερική; Και μας καθιέρωσε, μαζί με τη «Στέλλα» του Κακογιάννη, στο στενό ηθογραφικό κοινωνιολογικό πλαίσιο της πορνείας και του λιμανιού με την Τρούμπα;

Γιατί η «Καμπίρια» ως θέμα μιούζικαλ είναι σημαντικότερο από τα «Κόκκινα φανάρια» και το «Φυντανάκι», την Εβραία «Ραχήλ» του Ξενόπουλου;

Χαίρομαι λοιπόν που ο «Βιολιστής» ξανακάνει πιένες τώρα στο Μπάντμιντον. Κι εδώ άλλη μια φορά θα πρέπει να μιλήσουμε για το ελληνικό θαύμα. Το μιούζικαλ, καθαρά αμερικανικό και, αν θέλετε, αγγλοσαξονικό θεατρικό υβρίδιο δεν έχει, βέβαια, παράδοση στο θέατρό μας και δεν διδάσκεται στις δραματικές μας σχολές, εκτός από κάποιους μανιακούς δασκάλους κατ’ εξαίρεση. Για να υπηρετήσει ένας ηθοποιός αυτό το είδος πρέπει να είναι πολυδύναμος καλλιτέχνης. Να μπορεί να συνθέτει με απλά (άρα καίρια) μέσα τύπο ή χαρακτήρα, να τραγουδά και να χορεύει. Ε, λοιπόν, οι έλληνες ηθοποιοί που σιγά σιγά ειδικεύονται ή προσέρχονται στο είδος είτε έχουν παρακολουθήσει σεμινάρια είτε έχουν εφοδιαστεί με πρόσθετες μουσικές και χορευτικές ικανότητες ή, όταν επιλεγούν, εντός ενός και μόνο μηνός (οι πρόβες του «Βιολιστή» μαθαίνω ότι διήρκεσαν πέντε εβδομάδες!) προσαρμόζονται στις απαιτήσεις του είδους και υπακούουν στα κελεύσματα σκηνοθετών ή στις χορογραφίες διάσημων ξένων ειδικών που μετακαλούνται. Και που μένουν άναυδοι με το υλικό που έχουν στη διάθεσή τους. Το ελληνικό θαύμα προσαρμογής!

ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑ. Η παράσταση στο Μπάντμιντον είναι ένα αριστούργημα από όλες τις απόψεις. Η έξοχη διασκευή και απόδοση του κειμένου του Π. Αμαραντίδη. Τα εξαίσια και πολυμήχανα σκηνικά του Πάτσα, τα έξοχα στην ομορφιά τους κοστούμια της Πρίτσα, οι φωτισμοί της Ντεκώ, οι στίχοι τραγουδιών του Γερ. Ευαγγελάτου, οι ρυθμοί, η χάρη, η ακρίβεια και η ζωντάνια της προσαρμογής στη χορογραφία του Τζερόμ Ρόμπινς που οργάνωσε, δίδαξε με τους μαθητές της η Σοφία Σπυράτου και μουσικά διηύθυνε μια θαυμάσια ορχήστρα ο Αλέξιος Πρίφτης, όλοι αυτοί τιμούν το ελληνικό θέατρο και το αναδεικνύουν ισότιμο με τις θεατρικές μητροπόλεις. Τι θίασος! Η Ρένια Λουιζίδου, ο Μέμος Μπεγνής, ο Μιχάλης Μαρίνος, η Ιωάννα Τριανταφυλλίδου, η Μαριάννα Πολυχρονιάδη, ο Ιβάν Σβιτάιλο, η Μαρίνα Σάττι, η Στέλλα Γκίκα, ο Αναστασάκης, η Καρακάση, η Γράμψα, ο πολύς Τάσος Κωστής και μια πλειάδα άλλων ηθοποιών και χορευτών και ανάμεσά τους, για να τον τιμήσω λόγω μεγάλης προσφοράς στο θέατρο, ο Σωτήρης Τσάγκας (στον ρόλο του Ραβίνου) δίνουν ρέστα.

Αλλά ο μόχθος, το χιούμορ, η αυθεντική προσέγγιση, το πηγαίο τάλαντο, η φωνή, η κίνηση, το πάθος και η τραγική ειρωνεία της ερμηνείας του Γρηγόρη Βαλτινού είναι κατόρθωμα ΜΕΓΑ.

Απόδοση κειμένου:Πάνος Αμαραντίδης Απόδοση στίχων:Γεράσιμος Ευαγγελάτος Σκηνοθεσία:Ρομπ Ρουτζιέρο Παίζουν: Γρηγόρης Βαλτινός, Ρένια Λουιζίδου, Μέμος Μπεγνής, Μιχάλης Μαρίνος, Γιάννης Αναστασάκης, Ιωάννα Τριανταφυλλίδου, Μαριάννα Πολυχρονιάδη, Ιβαν Σβιτάιλο, Μαρίνα Σάττι, Στέλλα Γκίκα, Τάσος Κωστής κ.ά.