Μήπως είμαστε πάλι στο 2012;

To 2015 θα ήταν το έτος μηδέν για την ελληνική οικονομία. Θα ήταν το σημείο επανεκκίνησης. Hδη όμως από τον Νοέμβριο του 2014 φάνηκε ότι ο κύκλος της πολιτικής αβεβαιότητας θα στερούσε από την Ελλάδα την έξοδο από την παγίδα της ύφεσης. Πού βρίσκεται σήμερα, ύστερα από πέντε μήνες πολιτικής αστάθειας, η ελληνική οικονομία; Αρκεί μια συμφωνία με τους εταίρους για να τη βάλει πάλι στις ράγες; Μήπως έχουμε επιστρέψει στο 2012;

Εχουμε γυρίσει τρία χρόνια πίσω; Και ναι και όχι. Η δημοσιονομική κατάσταση είναι πολύ καλύτερη απ’ ό,τι το 2012. Το πρωτογενές πλεόνασμα θεωρείται κεκτημένο. Και το διεθνές περιβάλλον είναι πολύ ευνοϊκότερο. Το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης της ΕΚΤ αποδίδει – φθηνές εξαγωγές και φθηνή ρευστότητα. Οι τιμές του πετρελαίου είναι ιστορικά χαμηλές.

Ωστόσο, η ελληνική οικονομία δείχνει αποκομμένη από τη συγκυρία. Η τάση ανάκαμψης της οικονομίας που είχε διαφανεί το πρώτο εξάμηνο του 2014, εξανεμίστηκε. Το τελευταίο, προεκλογικό, τρίμηνο του 2014 ήταν υφεσιακό. Πρόκειται για πολύ κακή επίδοση, αν αναλογιστεί κανείς ότι μιλάμε για μια οικονομία που βρίσκεται σε ύφεση από το 2007. «Τώρα ήταν η ώρα για να κάνουμε το rebound, ένα μικρό αναπτυξιακό άλμα διόρθωσης του ΑΕΠ, όπως το είδαμε να συμβαίνει στην Ιρλανδία και στην Πορτογαλία» παρατηρεί έμπειρος οικονομικός αναλυτής.

Το «ενδιάμεσο» σενάριο

Οι πρώτοι τρεις μήνες δεν επιτρέπουν αισιοδοξία. Οπως λέγεται, εκτός συγκλονιστικού απροόπτου, το 2015 θα είναι ένας ακόμη χαμένος χρόνος για την ελληνική οικονομία. Μπορεί να ανατρέψει αυτήν την εικόνα μια συμφωνία με τους εταίρους; Κι αν ναι, πόσος χρόνος θα χρειαστεί για να δημιουργηθούν πάλι συνθήκες ανάκαμψης;

Εξαρτάται από το είδος της συμφωνίας. Σύμφωνα με μια πρόβλεψη, «αν πάμε πάλι σε μια μεταβατική λύση, σε μια, όπως την λέει η κυβέρνηση, “ενδιάμεση συμφωνία”, ο μεγαλύτερος ανασταλτικός παράγοντας, που είναι η αβεβαιότητα, δεν θα έχει αρθεί». Θα εκκρεμεί η μεγάλη συμφωνία που θα περιλαμβάνει τα βαριά κεφάλαια, τη διευθέτηση του χρέους και ένα νέο δάνειο για τα επόμενα χρόνια. Αρα και πιο αυστηρούς όρους. Κι εδώ εντοπίζεται ο κίνδυνος μιας νέας πολιτικής εμπλοκής.

Η μεγαλύτερη πηγή ασάφειας είναι το γεγονός ότι η κυβέρνηση δεν έχει ξεκαθαρίσει τις προθέσεις της. Αυτό είναι και μια κρίσιμη διαφορά με το 2012. Τότε, πολύ γρήγορα η τρικομματική κυβέρνηση είχε βάλει ως προτεραιότητα την επίτευξη συμφωνίας, αναβάλλοντας τον στόχο περί αναδιαπραγμάτευσης του Μνημονίου. Τώρα, η αίσθηση είναι ότι η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ δεν έχει αποκλείσει από τις επιλογές της τη ρήξη ή την αναζήτηση πολιτικής διεξόδου διά της κάλπης.

«Υπάρχει προοπτική να βγούμε στις αγορές; Δεν υπάρχει. Υπάρχει πιθανότητα να δούμε επενδύσεις που θα μειώνουν την ανεργία; Δεν το βλέπω στον ορίζοντα» παρατηρεί πολιτικός που έχει χειριστεί οικονομικό κυβερνητικό χαρτοφυλάκιο. Ο ίδιος πιστεύει ωστόσο πως αν βρισκόταν ένας βιώσιμος συμβιβασμός – και όχι μια κυκλική διαπραγμάτευση που θα επανέφερε την πολιτική ζωή και την οικονομία στο μαρτύριο της σταγόνας – οι πληγές που άνοιξαν με το πεντάμηνο της πολιτικής αβεβαιότητας θα μπορούσαν να επουλωθούν σε λιγότερο από έναν χρόνο.

Ως προς τη ζημιά που έχει γίνει στην πραγματική οικονομία, είναι ενδεικτική η ανάλυση του Γραφείου Προϋπολογισμού της Βουλής. Στην έκθεσή του για το τρίμηνο Ιανουαρίου – Μαρτίου 2015, επισημαίνεται: «Η τρέχουσα κατάσταση απειλεί και όσες επιχειρήσεις στα χρόνια της κρίσης άντεξαν, επένδυσαν, συγκράτησαν μισθούς, κατέβαλαν φόρους και απέφυγαν απολύσεις. Δηλαδή την υγιή επιχειρηματικότητα».

Επενδυτική ξηρασία

Αυτό που ανησυχεί δεν είναι τόσο η τωρινή κατάσταση της οικονομίας όσο οι προοπτικές της. Το μεγαλύτερο πλήγμα, όπως λέγεται, είναι το επενδυτικό κλίμα που έχει τρωθεί από την ασυνέχεια του κράτους και την ανασφάλεια δικαίου. «Δεν μπορεί να έχουν γίνει διαγωνισμοί, να έχουν υπογραφεί συμβάσεις και να τους λέμε ότι δεν τα αναγνωρίζουμε» επισημαίνει πρώην υπουργός. Αυτό στέλνει ένα μήνυμα καταστροφικό προς τους επενδυτές.

Ο ίδιος θυμίζει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ είχε ξεκινήσει να στέλνει αρνητικά μηνύματα ήδη από την εποχή που βρισκόταν στην αντιπολίτευση. Χαρακτηριστική ήταν η φράση από το βήμα της Βουλής που προειδοποιούσε όσους επενδυτές μετάσχουν στις ιδιωτικοποιήσεις ότι «θα χάσουν τα λεφτά τους». Αυτή ήταν μια τακτική που φαίνεται τώρα ότι έχει κόστος για το ίδιο το κυβερνών κόμμα. «Μεγάλωσαν οι ίδιοι με αυτά που έλεγαν το κόστος της προσαρμογής τους στην πραγματικότητα. Δεν είχε λογική. Θα μπορούσαν απλώς να τα ρίξουν στους προηγούμενους και να εφαρμόσουν τις συμφωνίες που δεσμεύουν το ελληνικό κράτος».

Το συμπέρασμα είναι ότι πέρα από τους οικονομικούς δείκτες το πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας είναι πολιτικό. Οσο δεν διαλύονται τα σύννεφα της αβεβαιότητας τόσο η Ελλάδα θα αδυνατεί να προσφέρει ένα ξεκάθαρο και σταθερό επενδυτικό περιβάλλον. Οπως το λέει έμπειρος πολιτικός: «Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι οι υφεσιακές συνέπειες της αβεβαιότητας ήταν πιο τοξικές ακόμη και από την ίδια τη λιτότητα».