Τα δημοσκοπικά μυστήρια

Σε μια πρώτη ανάγνωση, οι δημοσκοπήσεις των ημερών μοιάζουν με σπαζοκεφαλιά.

Πώς είναι δυνατόν να διατηρείται ακέραια η δημοσκοπική ηγεμονία της κυβέρνησης και το μεγάλο της προβάδισμα έναντι της αντιπολίτευσης, την ώρα που σχεδόν σε όλα τα επιμέρους πεδία της κυβερνητικής πολιτικής αξιολογείται με χαμηλή βαθμολογία;

Πώς εξηγείται η ισχυρή στήριξη σε μια διαπραγματευόμενη κυβέρνηση, την ώρα που τα ποσοστά έγκρισης της διαπραγματευτικής της τακτικής (ελαφρώς πλειοψηφικά, ακόμη) φθίνουν; Την ώρα που 7 στους 10 λένε («υπονομεύοντας» τη διαπραγματευτική παραμυθία) «συμφωνία, όχι ρήξη» και «ευρωζώνη πάση θυσία»; Την ώρα που μια ανάλογη πλειοψηφία απορρίπτει και το έσχατο διαπραγματευτικό εύρημα της κυβέρνησης, τη φαεινή ιδέα του δημοψηφίσματος;

Και πώς γίνεται, μόλις 100 ημέρες μετά τις εκλογές, η πλειοψηφία που έφερε στην εξουσία μια συμμαχία πούρων αντιμνημονιακών να της ζητά εμφατικά να καταλήξει σε συμφωνία με τους «μνημονιακούς δυνάστες» της;

Μια απάντηση θα μπορούσε να είναι πως, έτσι κι αλλιώς, οι αντιφάσεις και τα παράδοξα είναι φυσιολογικά σε μια μεταβατική εποχή όπως αυτή που ζούμε.

Το βασικό παράδοξο άλλωστε είναι το ίδιο το γεγονός ότι το εκλογικό σώμα που ψήφισε πιο «αριστερά» παρά ποτέ, φέρνοντας στην εξουσία τον ΣΥΡΙΖΑ, είναι το πιο «δεξιό» εκλογικό σώμα των τελευταίων σαράντα χρόνων – σε επίπεδο αξιών, ιδεών, αντιλήψεων. Πάνω από δύο δεκαετίες τώρα οι έρευνες (αλλά και η εμπειρική παρατήρηση) καταγράφουν μια μετατόπιση προς τα «δεξιά» του αξιακού χάρτη της ελληνικής κοινωνίας, που γίνεται πιο συντηρητική, ξενόφοβη, αναδιπλωμένη στον εαυτό της, φοβισμένη. Η τάση δεν ανακόπηκε την πενταετία της κρίσης. Αντίθετα, ενισχύθηκε. Αλλά αυτό δεν εμπόδισε τη μετεωρική άνοδο και, εντέλει, την εκλογική νίκη ενός κόμματος που «γεωγραφικά» ανήκει στη Ριζοσπαστική Αριστερά αλλά, πολιτικά, παρουσιάστηκε ενώπιον του εκλογικού σώματος όχι ως Αριστερά αλλά ως ριζοσπαστικά αντιμνημονιακή, εθνική δύναμη. Σύμπτωμα αυτού του παραδόξου είναι και το αξιοσημείωτο εύρημα των πρόσφατων δημοσκοπήσεων, μια ενθουσιασμένη με την «αριστερή» κυβέρνηση κοινή γνώμη να απορρίπτει μετά βδελυγμίας τη μόνη όψη τής έως τώρα εφαρμοσμένης πολιτικής της που είναι – ή επιδιώκει να είναι – αυθεντικά αριστερή: την πολιτική της στο Μεταναστευτικό.

Αλλά, αν το καλοσκεφτείς, είναι πράγματι αντιφατικά τα ευρήματα των πρόσφατων δημοσκοπήσεων; Ή, αντιθέτως, είναι συνεπή προς ό,τι οι προεκλογικές δημοσκοπήσεις κατέγραφαν;

Το μήνυμα που επιβεβαιώθηκε και στην κάλπη, ήταν ακριβώς αυτό: εντός ευρώ οπωσδήποτε, αλλά με άλλη, λιγότερο περιοριστική πολιτική. Πολλοί είχαν από τότε αναρωτηθεί αν αυτό το αίτημα – «εντός ευρώ, εκτός Μνημονίου» – ήταν ρεαλιστικό. Και το ίδιο το εκλογικό σώμα αναρωτιόταν – μέχρι που οι παλινωδίες του τότε κυβερνητικού μπλοκ, από το success story στο «σχίζω το Μνημόνιο σελίδα σελίδα», έκαναν τις ταλαντεύσεις να υποχωρήσουν και έκριναν οριστικά την εκλογική μάχη.

Εκ των υστέρων, εκατό ημέρες μετά τις εκλογές, ήταν ρεαλιστικό το βασικό εκλογικό αίτημα ή όχι; Η μετεκλογική πραγματικότητα απέδειξε, νομίζω, ότι ήταν ρεαλιστικότερο από όσο πολλοί νόμιζαν. Η Ευρώπη, ακόμη οι πιο σκληροπυρηνικοί της λιτότητας, όπως έγραφε στα «ΝΕΑ» προχθές ο Γιόσκα Φίσερ, είχε συνειδητοποιήσει σιωπηρά ότι η προηγούμενη πολιτική είχε φθάσει στα όριά της, ότι οι συνέπειές της ήταν αφόρητες και ότι μια νέα, περισσότερο αναπτυξιακού χαρακτήρα συμφωνία με την Ελλάδα έπρεπε να καταρτιστεί. Οι πρώτες κινήσεις, των πρώτων ημερών, πολλών Ευρωπαίων τον επιβεβαιώνουν. Η ευκαιρία υπήρχε λοιπόν. Οχι βέβαια για όσα, άρατα μάρατα, η ψεκασμένη αντιμνημονιακή προπαγάνδα είχε υποστηρίξει κατά καιρούς, αλλά για μια ρεαλιστική συμφωνία «εντός ευρώ, χωρίς πρόσθετη λιτότητα, με κάποια αναπτυξιακή χρηματοδότηση».

Αλλά, εκατό ημέρες τώρα, βλέπουμε την κυβέρνηση να σπαταλά τον χρόνο και την ευκαιρία. Και αναρωτιόμαστε αν υπάρχει ακόμη καιρός να διορθωθεί το κακό. Γιατί, στο τέλος, εκείνο που απειλεί την κυβέρνηση δεν είναι η περίφημη «κωλοτούμπα», την οποία πληκτικά η αντιπολίτευση επικαλείται και η ίδια τρέμει. Εκείνο που την απειλεί δεν είναι να αποδειχθεί ότι, προεκλογικά, είχε υποσχεθεί το ανέφικτο. Εκείνο που την απειλεί είναι να αποδειχθεί ότι στάθηκε η ίδια ανίκανη να κάνει αυτό που ήταν εφικτό.