«Ο χρονογράφος του λαϊκού πολιτισμού»

Τον περίμενε κάτω απ’ τα γραφεία των «ΝΕΩΝ» ο ξεχασμένος τραγουδιστής του 1950 Γιάννης Κουλουκάκης. Μίλαγε στο τηλέφωνο με συλλέκτες και έκανε παρέα με τον σολίστα του μπουζουκιού Γιάννη Σταματίου ή Σπόρο. Θυμόταν τα αποτελέσματα αγώνων ποδοσφαίρου του Ολυμπιακού ή του Εθνικού από το 1970. Σύχναζε στο Κουτούκι της Χαρίκλειας στις Κουκουβάουνες ή ξετρύπωνε το αλήστου μνήμης Προλεταριακό στην Καισαριανή. Και υπήρχε άνθρωπος κάπου στη Δυτική Μακεδονία που για να ακούσει τους «Λαϊκούς Βάρδους» του στην αλλοτινή ΕΡΑ έπαιρνε το αυτοκίνητο και πήγαινε σε ύψωμα για να πιάνει σήμα.

Σήμερα, δέκα χρόνια ακριβώς από τον θάνατό του – αυτές τις ώρες γίνεται το μνημόσυνό του στο Βασιλικό της Εύβοιας με τις φροντίδες της παντοτινής του συντρόφου Ναυσικάς -, ο Πάνος Γεραμάνης μοιάζει να είναι κάπου εδώ κοντά. Μαζί με όλα αυτά που υπερασπίστηκε και ανέδειξε είτε από τις στήλες αυτής της εφημερίδας, είτε με τις θρυλικές του εκπομπές «Λαϊκοί Βάρδοι» και «Ασοι των γηπέδων». «Η συμβολή του Γεραμάνη στην ανάδειξη του λαϊκού τραγουδιού ή των παλιών ποδοσφαιριστών ήταν το μεγάλο θέμα. Και αυτό έγινε και από τη δική του ταύτιση. Κανείς άλλος δεν μπορούσε να βγάλει έναν κόσμο από την αφάνεια και να τον κάνει καθημερινό άθλημα. Ο Πάνος συνέβαλε στην ανάδειξη ενός λαϊκού πολιτισμού που δεν είναι άλλος από τη βιωμένη Ιστορία των καθημερινών ανθρώπων από τότε που σχηματίζεται η κοινωνική και εθνική οντότητα (17ο-18ο αιώνα)» λέει στα «ΝΕΑ» ο Βασίλης Καρδάσης, καθηγητής Τμήματος Οικονομικών Επιστημών της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κρήτης και συγγραφέας της βιογραφίας «Πάνος Γεραμάνης, σε δρόμους λαϊκούς».

«Σήμερα που λείπει η αίσθηση του καθήκοντος από το μεγαλύτερο κομμάτι της κοινωνίας και έχει κυριαρχήσει το αίσθημα της διαμαρτυρίας, ο Πάνος στεκόταν εντελώς αντίθετα, με άλλο ήθος και άλλο στυλ. Χωρίς φωνές και χωρίς διαμαρτυρίες ήταν του “πρέπει” και λιγότερο του “θέλω”. Το τι έπρεπε να γίνει ήταν πολύ ψηλά μέσα του είτε για την ιδεολογία του είτε για τη δουλειά του είτε για τους φίλους του. Η πραγματική του αγάπη για το λαϊκό τραγούδι και κυρίως για τους ανθρώπους του είναι που λείπει» μου λέει ο πεπειραμένος δημοσιογράφος και βαθύς γνώστης του λαϊκού τραγουδιού Γιώργος Ι. Κοντογιάννης. Ο ίδιος, μέλος μιας χορείας ανθρώπων που συνδέθηκαν φιλικά με τον Γεραμάνη, έχει να θυμηθεί ατέλειωτες ώρες σε κουτούκια, σε ταβέρνες με μπουζούκια μαζί του. «Κάποτε στην Ελάτη Τρικάλων, τον αναγνώρισε μια παρέα από το δίπλα τραπέζι από τη φωνή του από το ραδιόφωνο. Να σημειώσω πως τότε ακόμη δεν είχε βγει στην τηλεόραση. Με ένα μπαγλαμαδάκι που βρέθηκε τότε, περάσαμε όλοι μαζί τραγουδώντας πάνω από 4-5 ώρες» θυμάται ο Κοντογιάννης. Και συμπληρώνει πως ανοιχτό στοίχημα είναι το αρχείο του Γεραμάνη, οι εκατοντάδες ώρες με λαϊκούς βάρδους: «Είμαι ήσυχος γιατί είναι σε ασφαλή χέρια, της πολύ σοβαρής συντρόφου του Ναυσικάς και του Θάνου Κουτσανδρέα».

Τρεις εκπομπές στους «Λαϊκούς Βάρδους» έκανε το 2000 ο Πάνος και για τον μεγάλο δεξιοτέχνη του μπουζουκιού και συνθέτη Θανάση Πολυκανδριώτη. Φίλος με τον πατέρα του Θόδωρο (τον έλεγε «φίλο του Μπέμπη», του μεγάλου σολίστα) συνδέθηκε και με τον Θανάση. «Θυμάμαι ακόμη το βιμπράτο του, τη γλυκιά φωνή του να με προλογίζει να παίζω τον “Σκληρό Απρίλη του ’45” του Χατζιδάκι με το μπουζούκι του Χιώτη. Ο Πάνος είχε τη φωνή του λαϊκού βάρδου, χαρισματικός, δεν βγαίνουν συχνά τέτοιοι. Επαιρνε έναν ξεχασμένο δημιουργό και τον αναδείκνυε. Σήμερα πολλοί από αυτούς που ανέδειξε δεν ζουν πια και μας λείπουν όπως και ο Πάνος» λέει ο Πολυκανδριώτης.

Ταύτιση θεμάτων και ζωής
Θα μπορούσαμε να πούμε, με όρους ξένης ματιάς, πως ο Γεραμάνης υπήρξε ένας gonzo δημοσιογράφος που ταυτίστηκε με το θέμα του και η καθημερινή του δημοσιογραφική ύλη ταυτίστηκε με την ίδια τη ζωή του. Σήμερα υπάρχουν ακόμη ταβέρνες που έχουν κορνίζα τα άρθρα του από «ΤΑ ΝΕΑ» για τους χώρους τους, όπως ο Καπετάν Μιχάλης στην οδό Φειδίου. Ακόμη γίνονται εκπομπές και αφιερώματα για εκείνον, όπως πρόσφατα από τη Δημοτική Κοινότητα Βασιλικού και τον Σύλλογο Φίλων Στέλιου Καζαντζίδη Εύβοιας «Υπάρχω».