Οι Βρετανοί υποκλίνονται στη Βασίλισσα της Σκωτίας

Η Σκωτία είναι παγκοσμίως γνωστή για το ουίσκι, την γκάιντα και τον σολομό της. Οι κάτοικοι καμιά φορά κυκλοφορούν στον δρόμο με κιλτ και φωνάζουν το μυθικό τέρας της Λοχ Νες με το υποκοριστικό «Νέσι». Με την πρώτη ματιά, δεν φαίνεται να έχουν ιδιαίτερη σχέση με την πολιτική. Ωστόσο, αυτή η βόρεια επαρχία της Βρετανίας με τις 22 ημέρες λιακάδας τον χρόνο και οι αλλόκοτοι πολίτες της που αγαπούν το ράγκμπι περισσότερο από το ποδόσφαιρο κρατούν στα χέρια τους την επόμενη κυβέρνηση του Γουέστμινστερ. Και το σημαντικότερο; Γνωρίζουν τη δύναμή τους.

Οταν τον Σεπτέμβριο του 2014 το 55% των σκωτσέζων πολιτών ψήφιζε εναντίον της ανεξαρτησίας ήταν σαφές ότι η Σκωτία έβγαινε μια και για πάντα από το περιθώριο της βρετανικής πολιτικής σκηνής. Η νίκη του «όχι», όπως προειδοποιούσαν από την πρώτη ημέρα οι πολιτικοί αναλυτές, αν και ξεκάθαρη, μπορούσε να αποβεί μοιραία για την κυβέρνηση των Συντηρητικών. «Αν το Ηνωμένο Βασίλειο διαλυθεί, αυτό δεν θα συμβεί εξαιτίας του δημοψηφίσματος στη Σκωτία, αλλά εξαιτίας των λαθών της επόμενης ημέρας» τόνιζε τον Φεβρουάριο στην «Γκάρντιαν» ο πρώην πρωθυπουργός Γκόρντον Μπράουν. Πλέον, λίγες μόνο ημέρες πριν από τις γενικές εκλογές, ο Ντέιβιντ Κάμερον μοιάζει να συνειδητοποιεί ότι ο πραγματικός του αντίπαλος δεν είναι ο Εντ Μίλιμπαντ, αλλά η αρχηγός του Εθνικού Κόμματος της Σκωτίας (SNP) Νίκολα Στέρτζον.

Η Σκωτία εξαιτίας της βιομηχανικής της ιστορίας ανέκαθεν θεωρούταν προπύργιο των Εργατικών. Το 1997, όταν ο γεννημένος στο Εδιμβούργο Τόνι Μπλερ επέτρεψε τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για τη δημιουργία της σκωτσέζικης Βουλής τα ποσοστά του εκτινάχθηκαν στο 45,6%, εξασφαλίζοντάς του άνετη νίκη στις βουλευτικές εκλογές. Το 2010, επί ηγεσίας Μπράουν, το Εργατικό Κόμμα παρά την πολύ κακή προεκλογική εκστρατεία και τη βαριά ήττα που ακολούθησε πέτυχε άνοδο 4 μονάδων στην περιοχή. Ακόμα και στις τοπικές εκλογές, οι Εργατικοί από το 1999 έως το 2007 κατείχαν την πρώτη θέση μέσα στο σκωτσέζικο Κοινοβούλιο. Τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν όταν, το 2011, το SNP κέρδισε την απόλυτη πλειοψηφία και ο τότε πρωθυπουργού Αλεξ Σάλμοντ ανακοίνωσε τα σχέδιά του για το δημοψήφισμα.

Εκείνη η περίοδος αποδείχτηκε η πιο κρίσιμη στις σχέσεις Εργατικών και Σκωτσέζων. Ο Εντ Μίλιμπαντ, που δεν ήταν εξαρχής αγαπητός, ταύτισε την εκστρατεία κατά της ανεξαρτησίας με αυτήν των Συντηρητικών, δημιουργώντας ένα κοινό μέτωπο που ναι μεν του επέτρεψε να πλησιάσει το συντηρητικό ακροατήριο των Τόρις αλλά παράλληλα τον αποξένωσε ακόμη περισσότερο από τους προοδευτικούς Σκωτσέζους, η πλειοψηφία των οποίων δεν επεδίωκε την ανεξαρτησία, ούτε ήθελε μια «ανίερη» συμμαχία με τον Κάμερον. Τελικά, το «όχι» των Σκωτσέζων βασίστηκε πάνω στην υπόσχεση για αποκέντρωση της εξουσίας, που κάποιοι θεωρούσαν ότι θα αποτελούσε την αρχή για τη δημιουργία ενός ομοσπονδιακού βρετανικού κράτους. Η υπόσχεση αυτή δεν πραγματοποιήθηκε, απογοητεύοντας ακόμη περισσότερο όσους την πίστεψαν.

Αντίπαλο δέος του Νάιτζελ Φάρατζ

Το ίδιο διάστημα, αντί το ηττημένο SNP να μπει σε περίοδο εσωστρέφειας, αναδιοργανώθηκε και επέστρεψε δυνατότερο. Με αρχηγό την Νίκολα Στέρτζον, το Εθνικό Κόμμα της Σκωτίας παρουσίασε μια πολιτικά προοδευτική πλατφόρμα, με ξεκάθαρες θέσεις πάνω σε ζητήματα οικονομίας, υγείας, μετανάστευσης, περιβάλλοντος και εξωτερικής πολιτικής. Το κόμμα της Στέρτζον ζήτησε μεγαλύτερη ευχέρεια στη διαχείριση των οικονομικών για την κάθε περιοχή, περιορισμό της λιτότητας, διατήρηση του δημόσιου συστήματος υγείας, ελαστική μεταρρύθμιση της μεταναστευτικής πολιτικής της Βρετανίας και καλύτερη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ενωση. Αργά αλλά σταθερά το SNP κατάφερε να θεωρείται το αντίπαλο δέος του Νάιτζελ Φάρατζ και να προσελκύσει τους βρετανούς ψηφοφόρους που δεν βλέπουν με καλό μάτι την κλίση των Εργατικών προς τα δεξιά. Η ίδια η Στέρτζον, παιδί εργατικής οικογένειας από το Ayrshire, τους τελευταίους μήνες έχει καταφέρει να γίνει ιδιαίτερα αγαπητή σε όλο το Ηνωμένο Βασίλειο, κερδίζοντας τις εντυπώσεις στα ντιμπέιτ με τη μαχητικότητά της και τη σκληρή κριτική που ασκεί στον Εντ Μίλιμπαντ.   

Στη Σκωτία το SNP είναι σταθερά πρώτο στις δημοσκοπήσεις. Για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία οι σκωτσέζοι ψηφοφόροι δείχνουν να γυρίζουν την πλάτη στους Εργατικούς. «Αν όντως συμβεί αυτό, θα είναι πρωτόγνωρο για τις βρετανικές βουλευτικές εκλογές. Σημαίνει ότι επαληθεύεται η θεωρία της “επίδρασης του δημοψηφίσματος”, βάσει της οποίας όσοι ψήφισαν υπέρ της ανεξαρτησίας θα υποστηρίξουν το SNP στις επερχόμενες εκλογές. Παράλληλα το Εργατικό Κόμμα, το οποίο δεν διεκδίκησε επαρκώς την πολιτική της αποκέντρωσης, βλέπει τις παραδοσιακά εργατικές περιφέρειες της Σκωτίας να του γυρνούν την πλάτη. Η αλήθεια είναι πως το κόμμα σταμάτησε να έχει ξεκάθαρη σκωτσέζικη ταυτότητα και η στροφή προς τα δεξιά ήταν τόσο απότομη που τα δύο τρίτα των σημερινών ψηφοφόρων του Εθνικού Κόμματος πιστεύουν ότι δεν υπάρχει καμία ουσιαστική διαφορά μεταξύ του Εντ Μίλιμπαντ και του Ντέιβιντ Κάμερον», εξηγεί ο Τζέιμς Κένεντι, καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου. Κάπως έτσι το Εθνικό Κόμμα της Σκωτίας προκαλεί πονοκέφαλο και στα δύο μεγάλα κόμματα. Από τη μία, οι Εργατικοί δεν έχουν καταφέρει ποτέ να κερδίσουν βουλευτικές εκλογές χωρίς τη σκωτσέζικη ψήφο και με βάση τα σημερινά δεδομένα ο μόνος τρόπος να πετύχουν τον σχηματισμό μιας κυβέρνησης ισχυρής πλειοψηφίας είναι η συμμαχία με το κόμμα της Στέρτζον. Ωστόσο, αν αποδεχθούν κάτι τέτοιο προεκλογικά θα χάσουν τη δυσαρεστημένη εκλογική βάση των Συντηρητικών που αυτή τη στιγμή φέρεται διατεθειμένη να τους ψηφίσει. Από την άλλη, όσο πιο ισχυρό καταλήξει να είναι το SNP τόσο περισσότερες έδρες θα κερδίσει στη Βουλή των Κοινοτήτων, καθιστώντας αριθμητικά αδύνατη μια δεξιά συνεργασία μεταξύ των Συντηρητικών, των Φιλελεύθερων Δημοκρατών και του UKIP του Νάιτζελ Φάρατζ.

Ο Ντέιβιντ Κάμερον, κατανοώντας τη δυσχερή του θέση, άρχισε να εντείνει την κριτική στην πρόεδρο του Εθνικού Κόμματος. Πριν από μόλις λίγες ημέρες, σε εκπομπή του Αντριου Μαρ χαρακτήρισε «τρομακτική» την επιρροή του SNP στους Εργατικούς. Οι Συντηρητικοί παίζουν το τελευταίο τους χαρτί για να κρατηθούν στην εξουσία χρησιμοποιώντας αυτό που στη Βρετανία ονομάζεται old politics, δηλαδή την πολιτική διαφοροποίηση μεταξύ Αριστεράς και Δεξιάς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Μπόρις Τζόνσον, ο οποίος σε άρθρο του στην «Τέλεγκραφ» παρουσίασε τη Στέρτζον ως μια ύπουλη «Λαίδη Μάκβεθ» που είναι έτοιμη να κατασπαράξει τον Μίλιμπαντ για να προωθήσει την προσωπική της αριστερή ατζέντα, με στόχο τη διάλυση του Ηνωμένου Βασιλείου.  

Πόσο βάσιμοι μπορεί να είναι τέτοιοι ισχυρισμοί; Η αλήθεια είναι ότι το κύριο πρόβλημα του SNP σε ό,τι αφορά τις σχέσεις της Σκωτίας με το Ηνωμένο Βασίλειο είναι ότι η Στέρτζον αρνείται να αποκλείσει το ενδεχόμενο νέου δημοψηφίσματος για ανεξαρτησία. Παρότι ο Σάλμοντ είχε συμφωνήσει με τον Κάμερον ότι αν το δημοψήφισμα βγει αρνητικό θα πρέπει να περάσει μια γενιά (δηλαδή περίπου 20 χρόνια) για να επαναληφθεί, η νέα αρχηγός δεν δεσμεύεται από αυτήν τη συμφωνία. Πολλοί ψηφοφόροι της μάλιστα, όπως η 55χρονη Μαίρη από τη Γλασκώβη, την ψηφίζουν ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο. «Η Νίκολα πιστεύει στην ανεξαρτησία και αν το κρίνει απαραίτητο θα ξανακάνει δημοψήφισμα και θα το κερδίσει. Δεν υπάρχει περίπτωση να επιτρέψει να βγει η Σκωτία από την ΕΕ» σχολιάζει χαρακτηριστικά.

Επικίνδυνες ισορροπίες, ριψοκίνδυνες ρητορικές

Η Μαίρη αναφέρεται στο σενάριο που τόσο ο Φάρατζ όσο και ο Κάμερον έχουν ενισχύσει κατά καιρούς, για τη διεξαγωγή ενός βρετανικού δημοψηφίσματος με ερώτημα την παραμονή του Ηνωμένου Βασιλείου στην ΕΕ. Σε περίπτωση που κάτι τέτοιο συμβεί και το αποτέλεσμα επιβάλλει την έξοδο της Βρετανίας από την Ενωση, η σκωτσέζικη κυβέρνηση εμφανίζεται πρόθυμη να διεξαγάγει νέο δημοψήφισμα, με σκοπό την παραμονή στην Ευρώπη. Η ίδια η Στέρτζον πρόσφατα ισχυρίστηκε πως αν υπάρξει δραματική αλλαγή στο πολιτικό σκηνικό, η σκωτσέζικη Βουλή θα πρέπει να συζητήσει και να αποφασίσει δημοκρατικά για τις επόμενες κινήσεις της.

Είναι σαφές ότι το SNP προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο διαφορετικές πολιτικές γραμμές. Επιδιώκει τη συνεργασία με τους Εργατικούς, χτίζοντας μια προοδευτική κυβέρνηση με ευρωπαϊκό προσανατολισμό και προωθώντας τη δημιουργία μιας πρώτης άτυπης ομοσπονδίας μεταξύ της Σκωτίας και του υπόλοιπου Ηνωμένου Βασιλείου. Την ίδια ώρα, ωστόσο, δεν αποχωρίζεται την ιδέα της ρήξης με το αγγλικό κατεστημένο που θα μπορούσε να πάρει τη μορφή μιας ενδεχόμενης ανεξαρτησίας. Αυτή η ριψοκίνδυνη ρητορική έφερε το κόμμα στη σημερινή προνομιακή του θέση, όμως είναι η ίδια που μπορεί στις 7 Μαΐου να αποδειχθεί η καταστροφή του, σε περίπτωση που οι απόψεις των Συντηρητικών βρουν ευήκοα ώτα.

Εκτός από την εκλογική της σημασία, η σκωτσέζικη ψήφος έχει πραγματική πολιτική αξία γιατί παρά τα εθνικά της χαρακτηριστικά δεν υπήρξε ποτέ ρατσιστική ή ξενοφοβική. Την ώρα που στις αγγλικές περιφέρειες το UKIP φέρεται να κερδίζει διψήφια ποσοστά, η δύναμή του στη Σκωτία είναι σχεδόν μη ανιχνεύσιμη. Οι Σκωτσέζοι, οι οποίοι καμαρώνουν για την πολυπολιτισμικότητα του Εδιμβούργου και της Γλασκώβης, όχι μόνο εμποδίζουν τον Νάιτζελ Φάρατζ από το να αναδειχθεί σε κυρίαρχο παίκτη της πολιτικής σκακιέρας, αλλά αποδεικνύουν ότι η εθνική στρατηγική μπορεί να αποσυνδεθεί από το ακροδεξιό παραλήρημα – ένα μάθημα που ίσως χρειαζόμαστε και στην Ελλάδα.

Η Νίκολα Στέρτζον στα «ΝΕΑ»
«Η στρατηγική της λιτότητας έχει αποτύχει»
«Η στρατηγική οικονομικής λιτότητας έχει αποτύχει» στη Βρετανία, δηλώνει αποκλειστικά στα «ΝΕΑ» η Νίκολα Στέρτζον, η γυναίκα που φαίνεται να κρατά στα χέρια της την πολιτική μοίρα του Ηνωμένου Βασιλείου. Επιχειρώντας να ξεδιπλώσει τη βασική αρχή του προγράμματός της, η αρχηγός του Εθνικού Κόμματος της Σκωτίας περιγράφει την αναγκαιότητα μιας εναλλακτικής πολιτικής: 
«Το κεντρικό μήνυμά μας προς τους κατοίκους της Σκωτίας είναι ότι με την ισχυρή παρουσία μας στη Βουλή η φωνή τους θα ακουστεί στο Γουέστμινστερ όπως ποτέ άλλοτε και θα μας επιτρέψει να ασκήσουμε προοδευτική πολιτική που θα ωφελήσει όλους τους Βρετανούς, σε όποιο μέρος της χώρας κι αν κατοικούν. Αυτές οι εκλογές είναι μια μοναδική ευκαιρία για τη Σκωτία. Προσφέρουν τη δυνατότητα μιας απαραίτητης αλλαγής στο κυβερνητικό σύστημα, καθώς επίσης και τη δύναμη να σταματήσουν οι πολιτικές λιτότητας στη Σκωτία και στο υπόλοιπο Ηνωμένο Βασίλειο, δημιουργώντας μια καλύτερη κοινωνία για τους πολλούς. 
Για εμάς η βασική προτεραιότητα είναι να σταματήσουμε την περιστολή δαπανών. Η στρατηγική οικονομικής λιτότητας έχει αποτύχει και τα θύματά της είναι οι πιο φτωχοί και ευάλωτοι συμπολίτες μας. Η πρότασή μας για μια μικρή αύξηση της τάξεως του 0,5% στις δαπάνες ετησίως, σε πραγματικούς όρους, εξοικονομεί τουλάχιστον 140 δισεκατομμύρια από δημόσιες επενδύσεις. 
Το πρόγραμμα του SNP είναι η μοναδική εναλλακτική πρόταση σε αυτές τις εκλογές και εμείς έχουμε τη θέληση να επιδράσουμε θετικά τόσο στη ζωή των πολιτών όσο και στις δημόσιες υπηρεσίες του κράτους».