Ωτοβλεψίες

Κι αν γίνει τ’ όνειρο καπνός…
Δύο σκηνές, με διαφορετικούς προσανατολισμούς. Μία για τον Στάθη Λιβαθινό, μία για τη Γιολάντα Μαρκοπούλου. Αυτό ήταν το όνειρο του σκηνοθέτη για το Βασιλάκου, αλλά τελικά το θέατρο δόθηκε στη Μαριάννα Τόλη! Την ώρα που ο «Φίγκαρό» του χειροκροτούνταν στο Μέγαρο Μουσικής και η «Ιλιάδα» του θριάμβευε στη Μέριδα, στη Μαδρίτη και στη Χιλή, με υπέρτιτλους του ισπανού συγγραφέα Αλμπέρτο Κονεχέρο, που έργο του μας έφερε το Θερβάντες. Προτού κινήσει, αρχές Ιουνίου, για το φεστιβάλ του Σιμπίου στη Ρουμανία. Βάλσαμο (διεθνές) για το (ελληνικό) όνειρο που ‘γινε καπνός.

Πότε Βούδας, πότε Ζορμπάς. Λι Τσινγκουί. Κρατήστε αυτό το όνομα, του μεταφραστή των έργων του Νίκου Καζαντζάκη (και μεγάλου θαυμαστή του) στην Κίνα. Προσωπικά, ας μου επιτραπεί να κρατήσω τη συγκίνησή του, σε επιστολή, για το σενάριο του «Νίκου Καζαντζάκη», νέας ταινίας του Γιάννη Σμαραγδή, μετά τον «Καβάφη», τον «Γκρέκο», τον «Βαρβάκη». Στην οποία γράφει ότι του έφερε δάκρυα στα μάτια και κρύφτηκε στο δωμάτιό του, σαν μικρό παιδί. Ισως είναι και αυτή η – σημαντική – «συνάντηση» του Καζαντζάκη με τον Βούδα στην Κίνα, όπου ο έλληνας σκηνοθέτης προγραμματίζει να κάνει γυρίσματα από τις αρχές του 2016. Οπως και στο Παρίσι, στην Αντίμπ της Νότιας Γαλλίας (όπου πωλείται το σπίτι του Μεγάλου Κρητικού!), στην Αυστρία και στη Γερμανία, στο όρος Σινά (όπου ο Καζαντζάκης, όπως και με τον Βούδα στην Κίνα, «αναμετρήθηκε» με τον Χριστό). Αυτή τη φορά, αντίθετα με τον «Γκρέκο», η ταινία θα γυριστεί – και θα πάρει το βάπτισμα, ουσιαστικά – και στους τέσσερις νομούς της Κρήτης και όχι μόνο στο Ηράκλειο. Σε όλη την Κρήτη, άλλωστε, ο Σμαραγδής και η συμβία του Ελένη, παραγωγός για την Alexander Films (ανένηψε, ευτυχώς, από το σοβαρό τροχαίο που τη χτύπησε άγρια), βρήκαν συμπαραστάτες χορηγούς στη διάρκεια του ρεπεράζ. Εντυπωσιακό: ο «Καζαντζάκης» γράφτηκε μια κι έξω και μόνο από τον Γιάννη Σμαραγδή (φωτογραφία), ενώ στον «Γκρέκο» έγιναν 27 σχεδιάσματα – γραφές, με τέσσερις συνεργάτες και στο «Ο Θεός αγαπάει το χαβιάρι» 33, με πέντε – πολυεθνικούς – συνεργάτες. Στην ταινία, που «βλέπει» τον δημιουργό τής «Ασκητικής» και της «Αναφοράς στον Γκρέκο» σε τρεις φάσεις (παιδί, από 18 έως 30 ετών και από τα 40 έως τον θάνατό του) και το σενάριό της είναι ήδη μεταφρασμένο στα αγγλικά, στα γαλλικά και στα κινεζικά (από τον 76χρονο Λι Τσινγκουί), περνούν από τον Αγγελο Σικελιανό μέχρι τον Ζυλ Ντασσέν και τη Μελίνα Μερκούρη. Και, βέβαια, η μουσική θα έχει τη σφραγίδα του Βαγγέλη Παπαθανασίου, που γράφει νέο έργο στο Παρίσι αυτή την εποχή.

Εννιακόσια σχέδια! Τόσα storyboards έχει ετοιμάσει ο Γιάννης Σμαραγδής. Σκηνή σκηνή. Ετσι, ακόμη και κάτι να του συμβεί (χαριτολογεί, ελπίζουμε), η ταινία μπορεί να ολοκληρωθεί. Και να φθάσει και στις δύο εταιρείες διανομής του Χόλιγουντ, με τις οποίες συζητά για το «Report to Zorba», όπως είναι ο προσωρινός διεθνής τίτλος. Δεν είναι εμπορικός μόνο. Ο πραγματικός ήρωας Γιώργος Ζορμπάς (και όχι Αλέξης του Αντονι Κουίν) περνάει από την ταινία ως πρότυπο Ελληνα που απαθανάτισε ο Νίκος Καζαντζάκης. Να σταθούμε όμως στις ημέρες του συγγραφέα στην Κίνα, όπου πήγε δύο φορές, ίσως για να ξεφύγει και από το βάρος της σχέσης αγάπης – μίσους με τον πατέρα του. Εκεί βούτηξε με όλο του το είναι στο… Τίποτα της βουδιστικής φιλοσοφίας για να επιστρέψει στην κεντρική σκέψη του ελληνικού αισθήματος και να ποντάρει στο «Δεν πιστεύω τίποτα, δεν ελπίζω τίποτα, είμαι ελεύθερος». Σαν το αιωρούμενο χελιδονόψαρο στις μινωικές τοιχογραφίες. Που ξέρει ότι αν μείνει για πολύ στον ουρανό θα πεθάνει, αλλά κάνει το άλμα του. Ο Καζαντζάκης βρήκε και ένα κινεζικό γνωμικό που λέει «Αν ξύσεις έναν Ελληνα θα βρεις από κάτω έναν Κινέζο και αν ξύσεις έναν Κινέζο από κάτω του υπάρχει ένας Ελληνας»! Και ανακάλυψε τι σημαίνουν όλα αυτά, λίγο πριν από το τέλος του (η Κίνα του έστειλε ένα μεγάλο ποσό για να αντιμετωπίσει την αρρώστια του, αλλά εκείνος το επέστρεψε, γράφοντας ότι είναι χρήματα του κινεζικού λαού και δεν μπορεί να τα πάρει): να επιμένεις να μάθεις ποιο είναι το ίχνος σου στον κόσμο και να μην υπολογίζεις ούτε τον θάνατο. Και στα δύσκολα να κάνεις τα μεγάλα και όχι τα μικρά, κόντρα στις συνθήκες, όπως προσθέτει ο σκηνοθέτης.

Δικά μας και ξένα. Το ερεθιστικό (και οσφρητικά, χάρη σε ένα «αρωματοποιό» γκάτζετ, στην παράσταση) «Κέικ» του Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη και του Εθνικού σερβίρεται σήμερα και αύριο στα Αδανα της Τουρκίας, προσκεκλημένο τού εκεί φεστιβάλ. Την ώρα που ετοιμάζουν βαλίτσες για να παρουσιάσουν μετά τη Λαμπρή το «Ζ» του Βασίλη Βασιλικού (για τη δολοφονία του βουλευτή της ΕΔΑ Γρηγόρη Λαμπράκη που είχε κάνει ταινία ο Κώστας Γαβράς), σε σκηνοθεσία Εφης Θεοδώρου, στο Στρασβούργο, με πρόσκληση του Τμήματος Νεοελληνικών Σπουδών στο εκεί πανεπιστήμιο. Στην παράσταση που ανέβηκε το 2012 στο Εθνικό και είχε συμπέσει με την άνανδρη δολοφονία του Παύλου Φύσσα (εξού και τα συνθήματα των θεατών «Ο Παύλος Φύσσας ζει!»), με τον πολύ καλό Γιάννο Περλέγκα και τον Νίκο Χατζόπουλο, υπάρχουν δύο αντικαταστάσεις: του Χάρη Φραγκούλη από τον Μιχάλη Μπαλή (του τηλεοπτικού «Σουλεϊμάν», παρακαλώ) και της Μαρίας Κεχαγιόγλου από τη Μαρία Σκουλά. Το «αντάλλαγμα»; Η Ανούκ Εμέ («Ενας άντρας, μια γυναίκα») που έρχεται για το 16ο Φεστιβάλ Γαλλόφωνου Κινηματογράφου, από τις 19 Απριλίου.

Ηλέκτρα, ποια γλώσσα μιλάς;
Η ερώτηση είναι ρητορική, βεβαίως. Την παγκόσμια γλώσσα του θεάτρου μιλάει η τραγική ηρωίδα. Μόνο που, για πρώτη φορά, η «Ηλέκτρα» που ετοιμάζει για τον Ιούνιο και ολόκληρο το καλοκαίρι το Badminton θα μιλάει τη γλώσσα χιλιάδων τουριστών που πρόκειται να συρρεύσουν – αναμένοντας να σημειώσουν ιστορικό ρεκόρ – στα μέρη μας. Αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, ισπανικά, ρωσικά και κινεζικά θα μιλάει τούτη η «Ηλέκτρα» στους υπέρτιτλους. Ιδανική για τους ξένους επισκέπτες που έμεναν μέχρι τώρα παραπονεμένοι από την ανετοιμότητα κάποιων παραστάσεων να τους «μιλήσουν» στη γλώσσα τους, στην Επίδαυρο. 
Η Μαρίνα Ασλάνογλου (φωτογραφία), μαθαίνω, θα αναλάβει τον πρωταγωνιστικό ρόλο σε αυτή την «κλασική»Ηλέκτρα με την υπογραφή του Σπύρου Ευαγγελάτου. Και αυτά στον ίδιο χώρο, όπου θα παίζεται από 17 Απριλίου ο «Βιολιστής στη στέγη» με τον Γρηγόρη Βαλτινό. Και όπου από το φθινόπωρο θα δούμε τους – δημοφιλείς – «Απάχηδες των Αθηνών» και το μιούζικαλ «Mamma Mia!». Οργασμός παραγωγών εν μέσω κρίσης.