«Ανέπνεε» σινεμά μέχρι τα 106

Γεννημένος στο Πόρτο το 1908, ο Μανουέλ ντε Ολιβέιρα ήρθε στον κόσμο σχεδόν μαζί με τον κινηματογράφο και καταγραφόταν μέχρι χθες ως ο γηραιότερος εν ενεργεία κινηματογραφιστής. Μεγαλωμένος σε μεγαλοαστική οικογένεια, έδειξε γρήγορα την προτίμησή του στην Εβδομη Τέχνη, αρχικά με μικρούς ρόλους σε βωβές ταινίες (πρώτος σταθμός «Το θαύμα της Φατίμα»), ενώ σκηνοθέτησε το πρώτο του φιλμ το 1931, ένα ντοκιμαντέρ μικρού μήκους με τίτλο «Duro, Faino Fluvia». Στο επίκεντρό του, ο σκληρός βίος των εργατών στις όχθες του ποταμού Ντουέρο. Η κριτική ενθουσιάζεται και ο Ολιβέιρα συνεχίζει με φιλμ ανάλογης θεματολογίας που τον φέρνουν σε ρήξη με το δικτατορικό καθεστώς της γενέθλιας Πορτογαλίας. Ετσι, βρίσκει διέξοδο κάπου αλλού: στους αγώνες ταχύτητας! Το 1937 θα τερματίσει πρώτος στο γκραν πρι της πόλης του Εστορίλ (οδηγώντας ένα Φορντ V8, για όσους ενδιαφέρονται).

Ως κινηματογραφόφιλος, γοητεύεται από το σινεμά του Τσάπλιν και του Φον Στρόχαϊμ και το 1942 σκηνοθετεί την πρώτη του ταινία μεγάλου μήκους «Ανίκι Μπόμπο». Οι ήρωές του είναι παιδιά από τη γενέτειρά του, ενώ η ιστορία δείχνει να προαναγγέλλει τον ιταλικό νεορεαλισμό – το κοινό όμως δεν θα τον ακολουθήσει στις αίθουσες. Τόσο που θα περάσουν χρόνια μέχρι να ξαναπιάσει την κάμερα. Στα πλατό θα επιστρέψει το 1956 με το ντοκιμαντέρ «O Pintor e a Cidade», ενώ θα γίνει πολύ πιο παραγωγικός τη δεκαετία του 1970 (για πολλούς η πιο ώριμη σκηνοθετικά περίοδός του).

ΟΙ ΚΡΙΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΜΙΛΟΥΝ. Ξαφνικά, και ενώ είναι ήδη προχωρημένης ηλικίας, αρχίζει να στήνει ταινίες σπάνιας ευαισθησίας, σχεδόν υπόκωφες, ράθυμες και τελετουργικές, με αποτέλεσμα οι ευρωπαίοι κριτικοί να παραμιλούν. Στην «Κοιλάδα του Αβραάμ» του 1993 στήνει μια ελεύθερη διασκευή της «Μαντάμ Μποβαρί» με πρωταγωνίστρια τη «μούσα» του Λεονόρ Σιλβέιρα. Στο εξής όλο και περισσότεροι ηθοποιοί ζητούν να στηθούν μπροστά από τον φακό του: μεταξύ των άλλων, οι Κλάουντια Καρντινάλε, Κατρίν Ντενέβ, Μαρτσέλο Μαστρογιάνι, Τζον Μάλκοβιτς, Μισέλ Πικολί – αλλά και η δική μας Ειρήνη Παπά (στο «Party» και στα «Λόγια μιας ταινίας»). Το «Ταξίδι έως την αρχή του κόσμου» (1997) θα είναι μάλιστα και η τελευταία του Μαστρογιάνι πριν από τον θάνατό του. «Ξυπνάς με δυσκολία καθημερινά και βλέπεις τον Ολιβέιρα να πηγαινοέρχεται στην παραλία για χειμερινό μπάνιο λες και δεν τρέχει τίποτα – θα μας σκοτώσει αυτός ο σοφός Πορτογάλος!» συνήθιζε να αστειεύεται ο πρωταγωνιστής.

Από τη φιλμογραφία της όψιμης περιόδου ξεχωρίζουν τα «Σατέν παπούτσια», η «Θεία Κωμωδία» και η «Κασέτα», ενώ η τελευταία ταινία μεγάλου μήκους ήταν ο «Γκέμπο και η σκιά» το 2012. Στα τέλη του 2014, για να γιορτάσει τα 106α γενέθλιά του, παρουσίασε μια ταινία μικρού μήκους, τον «Γέρο της Μπελέμ», παρά την εύθραυστη υγεία του. Κατά τη διάρκεια της μακράς καριέρας του τιμήθηκε με τρία βραβεία από το Διεθνές Φεστιβάλ της Βενετίας ενώ του απενεμήθη και το γαλλικό παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής.