[Γνώμη] Ρήξη: η απαγορευμένη λέξη

Η λέξη «ρήξη» (rupture) είναι μία από τις απαγορευμένες λέξεις στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Οποιος τη χρησιμοποιεί συνήθως το πληρώνει ακριβά. Παρά ταύτα, κυβερνητικά στελέχη με ιδιαίτερη άνεση χρησιμοποιούν αναφορές σε «ρήξη» στις διαπραγματεύσεις με τους θεσμούς. Η λέξη/όρος δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ ώς σήμερα από καμιά κυβέρνηση ούτε ως πραγματική επιδίωξη ούτε ως διαπραγματευτική απειλή. Υπήρξαν στο παρελθόν ηγέτες που μπήκαν σε ιδιαίτερα σκληρή διαπραγμάτευση με την Ενωση πάνω σε αιτήματα που ξέφευγαν από την «κανονική» τάξη πραγμάτων. Η Μάργκαρετ Θάτσερ, π.χ., έθεσε στις αρχές της δεκαετίας του 1980 αίτημα για μείωση συνεισφορών της Βρετανίας στον προϋπολογισμό της Ενωσης, κατά παράβαση των κανόνων. Ανοιξε έτσι μια ιδιαίτερα σκληρή αντιπαράθεση με τους εταίρους της που οδήγησε σε εξίσου σκληρή διαπραγμάτευση (την έζησα από μέσα). Αλλά η Σιδηρά Κυρία ουδέποτε χρησιμοποίησε εκβιαστική λογική, πολύ λιγότερο αναφορές σε «ρήξη» ή κάτι παρεμφερές. Και τελικά το αίτημά της ικανοποιήθηκε (στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Φοντενεμπλό – 1984).

Ο Ανδρέας Παπανδρέου, επίσης, με την άνοδο στην εξουσία το 1981 έθεσε ιδιαίτερα απαιτητικά αιτήματα στην τότε ΕΟΚ, για μια «άλλη σχέση» της χώρας. Υπέβαλε ένα αυστηρό υπόμνημα και μπήκε σε δύσκολη διαπραγμάτευση που κράτησε περίπου τρία χρόνια (την έκανε κυρίως ο Θ. Πάγκαλος, με τη συμμετοχή και του γράφοντος). Ωστόσο σε κανένα στάδιο της διαπραγμάτευσης αυτής δεν χρησιμοποιήθηκε η απειλή της «ρήξης» με το σύστημα. Και η διαπραγμάτευση κατέληξε επιτυχώς με την υιοθέτηση των Μεσογειακών Ολοκληρωμένων Προγραμμάτων (ΜΟΠ) τον Μάρτιο 1985. Υπάρχουν και άλλες ανάλογες περιπτώσεις.

Επομένως, τι ακριβώς επιδιώκουν σήμερα τα κυβερνητικά στελέχη όταν αναφέρονται σε «ρήξη»; Εάν χρησιμοποιείται ως απειλή, ας συνειδητοποιηθεί ότι δεν αποδίδει. Το αντίθετο, συσπειρώνει αρνητικά. Δεν αλλάζει διαπραγματευτικές στάσεις. Στην ΕΕ μπορεί να έχεις ευρύ φάσμα στόχων, αλλά η ίδια η λογική του συστήματος αποκλείει ως στόχο τη «ρήξη». Εάν ωστόσο η αναφορά στη «ρήξη» δεν είναι απλά διαπραγματευτική απειλή αλλά συνιστά το «σχέδιο Β» του κυβερνητικού σχήματος, τότε είναι σαφές ότι βρισκόμαστε μπροστά σε εξόχως επικίνδυνη επιλογή, επιλογή που δεν έχει κάνει ο ελληνικός λαός.

Ως διαπραγματευτική απειλή, η αναφορά σε «ρήξη» δεν είναι αξιόπιστη και, συνεπώς, «δεν πιάνει». Ενώ ως πολιτική επιλογή είναι καταστροφική και θα γεννήσει θύελλες.

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών