Θύματα και θύτες

«Οι 12 ένορκοι»
Πάντα και σ’ όλες τις εποχές και σε όλες τις κοινωνίες, από τις πλέον πρωτόγονες έως τις πλέον προηγμένες και εκφυλισμένες, η δίκη είναι μια τελετουργία και μια επώδυνη δοκιμασία της συνείδησης. Το δικανικό θέατρο, κυρίως στις ποινικές δίκες για εγκλήματα αίματος, καθιέρωσε τον θεσμό των ενόρκων. Και ιδού το ενδιαφέρον θεατρικό αίνιγμα. Υπάρχει ο κατηγορούμενος για φόνο, υπάρχουν οι ακροατές, οι θεατές υποψήφιοι δικαστές, ένορκοι και υπάρχει και το κοινό. Ιδιαίτερα αν αυτό το κοινό είναι κοινό θεάτρου, η σκηνή έχει διπλή θεατρική λειτουργία με θέαμα τους ενόρκους, οι οποίοι πάλι θεώνται, ακροώνται και αποφασίζουν για την ενοχή ή την αθωότητα του κατηγορουμένου. Το πλέον ενδιαφέρον βέβαια παρουσιάζουν οι μεσάζοντες, το μεταξύ, οι ένορκοι οι οποίοι οφείλουν να εκτιμήσουν τα δεδομένα, να αναλύσουν τα νομιζόμενα και να διυλίσουν τα ύποπτα χωρίς να παραβλέψουν να αποκρυπτογραφήσουν τα αινιγματώδη.

Αυτό βεβαίως, αν ο ένορκος ήταν ένας, το πράγμα θα γινόταν απλούστερο. Οταν όμως είναι 12 όπως προβλέπουν οι νόμοι (και είναι παράδοξο γιατί ο αριθμός είναι ακέραιος και όχι περιττός ώστε να αποφεύγεται το αδιέξοδο της ισοψηφίας. Αλλά νομίζω πως η δικαιοσύνη διαχρονικά αναφέρεται στους 12 ενόρκους του Αρείου Πάγου που δίκασαν τον Ορέστη και σε ισοψηφία τη λύση έδωσε η διπλή ψήφος της προεδρεύουσας Αθηνάς!).

Στο γνωστό έργο «Οι 12 ένορκοι» του Ρέτζιναλντ Ρόουζ που έχει κινηματογραφηθεί έξοχα στο παρελθόν, δώδεκα λευκοί αμερικανοί πολίτες καλούνται να αποφασίσουν αν θα καθήσει στην ηλεκτρική καρέκλα ένας έφηβος μιγάς πατροκτόνος. Τα διλήμματα που τίθενται στην ηθική, κοινωνική και πολιτική συνείδηση των λευκών ενόρκων είναι πολύπλοκα. Το θύμα είναι ένας πατέρας μέθυσος και βάναυσος, ο δολοφόνος ένας έφηβος μιγάς αλήτης, άνεργος και συνάμα θύμα της βάναυσης πατρικής τυραννίδας.

ΒΑΡΙΑ ΕΥΘΥΝΗ. Η πράξη η ίδια, πατροκτονία, εξεγείρει κάθε ηθική συνείδηση. Αλλά η ευθύνη να οδηγηθεί στον θάνατο ένας έφηβος θύμα της αναισθησίας ενός τύραννου πατέρα είναι βαριά ευθύνη. Ο συγγραφέας, που έχει στο ενεργητικό του την εμπειρία μιας συμμετοχής σε ορκωτό δικαστήριο ως ένορκος, δημιουργεί ένα εξαίσιο δραματικό δειγματολόγιο συνειδησιακών προβληματισμών.

Κάθε ένορκος φέρει στην κλειστή αίθουσα των κρίσιμων αποφάσεων για ζωή και θάνατο τα πάθη του, τις αναστολές του, τα ηθικά του προτάγματα, την κοινωνική του προσωπική ιστορία, την παιδεία του, τις φοβίες του, τις προκαταλήψεις του, τις δεσμεύσεις του, επαγγελματικές, ταξικές, φυλετικές, πολιτικές και θρησκευτικές, τις συναισθηματικές του αμφισημίες, τις αμφιβολίες και τις δογματικές του βεβαιότητες.

Στο θέατρο Αλκμήνη η μεταφράστρια και σκηνοθέτρια Κωνσταντίνα Νικολαΐδη έστησε και δίδαξε με γνώση και κύρος μια συναρπαστική παράσταση, μια ψυχολογική αφήγηση γύρω από τα μεγάλα υπαρξιακά ερωτήματα που προκαλεί η ευθύνη για κρίση σε θέματα για αίμα χυμένο και ζωή υπό αίρεσιν.

Μια ομοιογενής, άριστα κουρδισμένη ομάδα ηθοποιών με επικεφαλής τους δοκιμασμένους Κώστα Τριανταφυλλόπουλο, Χριστόδουλο Στυλιανού, Γιώργο Γιαννόπουλο, Μανώλη Ιωνά, Τρύφωνα Καρατζά και τους νεότερους αλλά και παλαιότερους ενάγωγους Π. Λιανό, Α. Μπόλλα, Χ. Μαυρουδή, Β. Παλαιολόγο, Αλ. Πέρρο, Ν. Παρασκευόπουλο (υπεύθυνο και για την επεξεργασία του κειμένου) και Κ. Μουταφτσή συγκροτούν μια υποκριτική συγχορδία που την παρακολουθεί κανείς απνευστί.

INFO

«Οι 12 ένορκοι»
Συγγραφέας: Ρέτζιναλντ Ρόουζ
Μετάφραση, σκηνοθεσία:
Κωνσταντίνα Νικολαΐδη
Παίζουν: Χ. Στυλιανού, Τ. Καρατζάς, Κ. Τριανταφυλλόπουλος, Γ. Γιαννόπουλος, Π. Λιανός, Β. Παλαιολόγος, Χ. Μαυρουδής, Μ. Ιωνάς, Α. Μπόλλας, Α. Πέρρος, Ν. Παρασκευόπουλος, Κ. Μουταφτσής, Α. Σταυριανός 
Θέατρο Αλκμήνη
Αλκμήνης 8, Γκάζι, τηλ. 210-3428.650

«Ο Ρόζενκραντζ και ο Γκίλντενστερν είναι νεκροί»

Στο θέατρο Επί Κολωνώ παίζεται ένα από τα αριστουργήματα του σύγχρονου βρετανικού θεάτρου που έγινε και έξοχο φιλμ. Πρόκειται για το ιλαροτραγικό κείμενο του Τομ Στόπαρντ «Ο Ρόζενκραντζ και ο Γκίλντενστερν είναι νεκροί». Το έργο είχε πρωτοπαιχτεί πριν από 40 χρόνια και από το Εθνικό Θέατρο σε μια μέτρια, που πέρασε αδιάφορη, παράσταση.

Το έργο αυτό γίνεται ευκολότερα κατανοητό από ένα αγγλόφωνο κοινό, αφού αναφέρεται σε δύο δευτερεύοντα πρόσωπα του σαιξπηρικού «Αμλετ». Πρόκειται για τους δύο λακέδες που επιφορτίζονται από τον δόλιο βασιλιά Κλαύδιο να συνοδέψουν στην Αγγλία τον «τρελό» πρίγκιπα Αμλετ με επιστολές προς τον άγγλο βασιλέα που ορίζουν να δολοφονηθεί. Ο Αμλετ ανακαλύπτει τη σκευωρία και αλλάζει την επιστολή που στέλνει στον θάνατο τους δύο αφελείς εντολοδόχους.

Το ευφυές κείμενο του Στόπαρντ είναι ένα θεατρικό παίγνιο. Διαδραματίζεται στα παρασκήνια ενός θεάτρου όπου παίζεται ο «Αμλετ» (πρέπει κατά καιρούς ν’ ακούγεται το κείμενο του αυθεντικού σαιξπηρικού κειμένου) και στα παρασκήνια να καταγράφεται η ζωή, η μοίρα και η πλεκτάνη που αφορά τους κομπάρσους, τα δεύτερα βιολιά, τα θύματα μιας σκευωρίας που είχε στην αρχή για θύτες της τα αφελή ενεργούμενα των αρχόντων που κινούν και καθορίζουν τους κανόνες του ιστορικού προτσές.

(Αλήθεια πόσο ενδιαφέρον θα είχε κάτι ελληνικό ανάλογο αν δραματοποιούσε κανείς την έξοδο του Μεσολογγίου και έκανε δραματουργικό focus στον άγνωστο ώς τώρα αφελή ή προδότη ή δειλό που κατέστρεψε το σχέδιο εξόδου φωνάζοντας μέσα στο σκοτάδι «πίσω, ωρέ!»)

ΚΥΝΙΚΟ ΧΙΟΥΜΟΡ. Ο Στόπαρντ με κυνικό χιούμορ, παίζοντας και ακροβατώντας σε τεντωμένο σκοινί αναφέρεται στους κομπάρσους της ιστορίας, στα επιλεγμένα θύματα που η θεωρία άλλοτε τα θεωρεί λίπασμα της ιστορίας και άλλοτε λαγούς στο έλεος των λαγωνικών και όχι σπάνια βλακώδεις εθελοντές στην υπηρεσία εγκληματιών που υποδύονται τους σωτήρες.

Αυτή η δοκιμασία είναι και μυητική, και τελετουργική, και απομυθοποίηση, και συνάμα μέθη της φαντασίας όταν γίνεται θέατρο.

Ο σκηνοθέτης της παράστασης Δημήτρης Μυλωνάς έστησε μια ζοφερά ιλαρή παράσταση, μια κλοουνερί στα όρια του τραγικά γελοίου. Ευτύχησε σε ηθοποιούς. Ο έμπειρος Γεράσιμος Γεννατάς με μέτρο, ο έξοχος Γιώργος Παπαπαύλου και οι Θ. Σκυφτούλης, Αννα Ελεφάντη, Σπύρος Χατζηαγγελάκης.

Ο Ρόζενκραντζ και ο Γκίλντενστερν είναι νεκροί»
Συγγραφέας: Τομ Στόπαρντ
Μετάφραση: Ηλίας Ακριβόπουλος 
Σκηνοθεσία:Δημήτρης Μυλωνάς
Παίζουν: Γεράσιμος Γεννατάς, Γιώργος Παπαπαύλου, Θοδωρής Σκυφτούλης, Αννα Ελεφάντη, Σπύρος Χατζηαγγελάκης
Θέατρο Επί Κολωνώ
Ναυπλίου 12  & Λένορμαν 94, τηλ. 210-5138.067