Ταλαντούχοι επίγονοι

«Ενας ιδανικός σύζυγος»

Σήμερα θα με απασχολήσουν δύο ευαίσθητοι δέκτες του μοντερνισμού του 19ου αιώνα. Κυριολεκτικά δύο κληρονόμοι των δύο μεγάλων ρεαλιστών του Βορρά. Του Ιψεν και του Τσέχοφ. Επαναθέτω δηλαδή ό,τι πρόσφατα έγραψα παραπέμποντας στο θεωρητικό «δόγμα» του Τ.Σ. Ελιοτ που το απέδωσα στον Σεφέρη, ενώ ο Σεφέρης απλώς το αποδέχθηκε και το επανέλαβε: «Οι μέτριοι συγγραφείς μιμούνται, οι μεγάλοι αντιγράφουν». Ομως η αντιγραφή είναι το μεγάλο κλειδί για να κατανοήσουμε πώς λειτουργεί μέσω της ιδιοφυΐας η δημιουργία.

Θα αρχίσω ιστορικά και θα αναφερθώ στο έργο του Οσκαρ Ουάιλντ «Ενας ιδανικός σύζυγος», που παίζεται με συνέπεια ύφους και μέτρο υποκριτικού κώδικα στο Διάχρονο θέατρο στον Νέο Κόσμο, μια σεμνή και δραστήρια στο θεατρικό περίγυρο εστία που επιμένει στο δύσκολο και απαιτητικό ρεπερτόριο ποιότητας.

Αυτό τουλάχιστον το έργο του ιρλανδού δανδή δεν θα είχε γραφεί αν δεν προϋπήρχε το έργο του Ιψεν. Θα τολμούσα μάλιστα να πω πως τα κοινωνικά και οικονομικά ήθη που στηλιτεύει είναι σαν να συρράπτουν δύο και τρία ιψενικά αριστουργήματα , τη «Νόρα ή το κουκλόσπιτο», το «Ρόσμερσχολμ» και τον «Γιάννη Γαβριήλ Μπόρκμαν». Ο Ουάιλντ εισβάλλει σ’ ένα αγγλικό σαλόνι του τέλους του 19ου αιώνα και ανασύρει το πέπλο ή, αν θέλετε, το σάβανο που καλύπτει όλα τα σκάνδαλα , τις κοινωνικές και ηθικές αμαρτίες, τα έλκη του παρακμάζοντος αριστοκρατικού μορφώματος που ονομάστηκε βικτωριανή περίοδος μιας φθίνουσας αυτοκρατορίας. Μέσα από τα απολιθώματα της παλαιάς ευγένειας αρχίζουν να αναδύονται τα σαπρόφυτα της ανερχόμενης βιομηχανικής και μεγαλοαστικής αδηφαγίας. Ο Ουάιλντ, σαν τον μεγάλο άγγλο νομπελίστα γιατρό δόκτορα Φλέμινγκ, μελέτησε τη μούχλα για να ανακαλύψει την πενικιλίνη.

ΣΥΝΤΑΓΗ ΙΨΕΝ. Ο Ουάιλντ σε αυτό το κορυφαίο έργο του που ξεχνάει για λίγο, αλλά για ουσιαστικούς λόγους, τις σατιρικές και κυνικές του φλυαρίες και γελοιογραφίες της άρχουσας τάξης του καιρού του, επικεντρώνεται σε φιλόδοξους έως ματαιόδοξους πολιτικούς, σε χρεοκόπους και αλητήριους διαμεσολαβητές, σε υποκριτές καιροσκόπους και σε αγνές ψυχές που από αγάπη παρασύρονται από τα φούμαρα και τα χάρτινα ιδανικά μιας εποχής όπου όλα ξεπουλιούνται εν ονόματι «αρχών» και ηθικών κωδίκων ενός αυταρχικού παρελθόντος βυθισμένου στον θρησκευτικό και εκπαιδευτικό πουριτανισμό, που έξοχα κατέγραψε ο μεγαλοφυής Ντίκενς (διαβάστε το υπέροχο δίτομο μυθιστόρημά του «Ο ζοφερός οίκος», στις εκδόσεις Γκούτενμπεργκ). Δεν υπάρχει ούτε ένα δραματουργικό μοτίβο, τέχνασμα ή στρατηγική του Ιψεν που να μη το χρησιμοποιεί ο Ουάιλντ στον «Ιδανικό σύζυγο» με ανανεωμένη δυναμική. Εκβιαστικές μέθοδοι, παγίδες, αποκαλυπτικές επιστολές, κρυφές ακροάσεις, επιπόλαιες γκάφες και συνάμα ανημμένα ήθη και ηθικές μεταστροφές.

Στο Διάχρονο θέατρο ακούσαμε μια θαυμάσια μετάφραση του Θοδωρή Ψαλιδόπουλου (τυπωμένη στο πρόγραμμα) και παρακολουθήσαμε μια ευπρόσωπη παράσταση του Ζαχαρία Ρόχα που παίζει με κύρος τον κεντρικό ρόλο. Το λειτουργικό σκηνικό και τα κοστούμια ήταν του Σταύρου Ζώτου, οι φωτισμοί του Γ. Δανεσή. Μια υψηλών προδιαγραφών επαγγελματική ομάδα υπηρετεί το δύσκολο υφολογικά κείμενο του Ουάιλντ (η βικτωριανή μόδα και το ήθος της είναι ξένα με τα ελληνικά ήθη). Ετσι η Λουκία Παπαδάκη, ο Παύλος Ευαγγελόπουλος, η Αφροδίτη Τζοβάνη και η Μαίρη Βιδάλη, σπουδαίο κουαρτέτο, κεντούν δίπλα στους Σπ. Κατηφόρη, Βέρα Μακρομαρίδου, Βαγγέλη Ζερβόπουλο μια σατιρικά τολμηρή φούγκα όπου διαπλέκεται η μούχλα των υποκριτικών ηθών με την αύρα μιας νέας υποσχόμενης γενιάς.

«Ενας ιδανικός σύζυγος»
Συγγραφέας: Οσκαρ Ουάιλντ
Μετάφραση: Θοδωρής Ψαλιδόπουλος
Σκηνοθεσία: Ζαχαρίας Ρόχας
Παίζουν: Μαίρη Βιδάλη, Παύλος Ευαγγελόπουλος, Λουκία Παπαδάκη, Ζαχαρίας Ρόχας, Βαγγέλης Ζερβόπουλος, Σπύρος Κατηφόρης, Βέρα Μακρομαρίδου, Αφροδίτη Τζοβάνη
Θέατρο Διάχρονο Πυθέου 52, Νέος Κόσμος, τηλ. 210-7233.229

«Λεωφορείον ο Πόθος»

Στο θέατρο Ανεσις σε μετάφραση Ερρίκου Μπελιέ και σκηνοθεσία Λέβαν Τσουλάτζε και μ’ ένα τραγούδι του Θάνου Μικρούτσικου μέσα σ’ ένα πολυεπίπεδο αναρχούμενο ως γούστο σκηνικό του Σταύρου Λίτινα, παίζεται το μυθικό πλέον «Λεωφορείον ο Πόθος» του Τενεσί Ουίλιαμς (ακόμη και φωνητικά, διαπιστώνω τώρα, τη συγγένεια Ουάιλντ – Ουίλιαμς!). Εδώ, ο πρόγονος είναι ο Τσέχοφ. Το έγραψα και τις προάλλες: χωρίς τον Τσέχοφ ο Ουίλιαμς δεν θα είχε πεδίο ανάπτυξης. Ο ρώσος ποιητής αναλύει κυρίως τα ήθη της ρωσικής υπαίθρου, της τσαρικής επαρχίας που πρώτοι τα ανέλυσαν ο Γκριμπογέντοφ, ο Σούχουβο-Καμπίλιν, ο Γκόγκολ, ο Τουργκένεφ, ο Οστρόφσκι. Δεν υπάρχει, ως γνωστόν, παρθενογένεση στην τέχνη (ακραίο; Μόνο ένας ηλίθιος δεν βλέπει στο βάθος των έργων του Μπέκετ τον Αισχύλο!).

Ο Τεν. Ουίλιαμς και η γενιά του αναδείχθηκαν μέσα στα παιδαγωγικά διδάγματα της μεθόδου Στανισλάφσκι όπως μετενεγράφη στο Actor’s Studio. Και βέβαια βάση μελέτης της μεθόδου υπήρξε έστω και ερήμην του Τσέχοφ, ο Τσέχοφ! Στη ρωσική επαρχία αντιπαρατάχθηκε ο αμερικανικός Νότος και στον «Γυάλινο κόσμο» και στο «Λεωφορείον» και στο «Καλοκαίρι και καταχνιά».

ΠΑΓΙΔΑ. Ο γεωργιανός σκηνοθέτης που ανέβασε το έργο στην Ελλάδα , όπως όλοι οι ξένοι σκηνοθέτες, δεν γνωρίζει ελληνικά. Αρα αγνοεί και δεν «ακούει» τη μουσική της γλώσσας μας και μάλιστα σε ένα έργο ποιητικού ρεαλισμού, δηλαδή στο τέμπο της καθημερινής μουσικής λαλιάς. Ετσι δεν μπόρεσε να δομήσει μουσικά ένα άκρως εσωτερικό μελωδικά κείμενο (ναι, η μετάφραση το διασώζει), με αποτέλεσμα αντί να ακούει περιορίστηκε να βλέπει και γέμισε τη σκηνή με κίνηση, φλυαρία εικόνων και αλλαγές πλάνων, σ’ έναν σκηνικό χώρο απροσδιόριστο, εκεί που στο κείμενο κυριαρχεί μια κλειστοφοβική μιζέρια.

Ετσι, καλοί ηθοποιοί παγιδεύτηκαν σε μια σχεδόν τηλεοπτική υποκριτική που έφτανε το σκηνικό γεγονός στις παρυφές του μπουλβάρ.

Κρίμα, γιατί η Κατερίνα Λέχου και ο Τάσος Ιορδανίδης και από κοντά η Τζωρτζίνα Παλαιοθοδώρου και ο Δημ. Καπετανάκης είναι ηθοποιοί με δυνατότητες και ικανότητες για καλύτερες καλλιτεχνικές προσεγγίσεις.

«Λεωφορείον ο Πόθος»
Συγγραφέας: Τενεσί Ουίλιαμς
Μετάφραση: Ερρίκος Μπελιές
Σκηνοθεσία: Λεβάν Τσουλάτζε
Παίζουν: Κατερίνα Λέχου, Τάσος Ιορδανίδης, Δημήτρης Καπετανάκος, Τζωρτζίνα Παλαιοθοδώρου, Δημήτρης 
Διακοσάββας, Μαριάνθη Φωτάκη, Αντώνης Βαρθαλίτης
Θέατρο Ανεσις Κηφισίας 14,  Αμπελόκηποι,  τηλ. 210-7488.881-2