Ο,τι θυμάμαι από τον Κωστή Παπαγιώργη

Το περπάτημα και το ποδόσφαιρο θέλουν πόδια. Τα πόδια είναι αλήθεια ότι φτιάχνουν γερές φιλίες, το περπάτημα, κυρίως το άσκοπο περπάτημα, έχει φτιάξει παρέες που άντεξαν και κράτησαν ακόμα και όταν αυτά αποσύρθηκαν από την κυκλοφορία και πήραν τη θέση τους τα νέα μοντέλα.

Τον Κωστή τον γνώρισα στον δρόμο και στα γήπεδα – στην έδρα του – και εκεί τον συναναστράφηκα, είχα την τύχη να ακούσω από το στόμα του τα λόγια του τα ακριβά, αλλά και την καλή κουβέντα για τα τραγούδια που είχα αρχίσει να γράφω και του χρωστάω γι’ αυτό, γιατί ήταν από την πάστα εκείνη τη δυσεύρετη που στήριζε και εγκαρδίωνε, είχε παίξει μπάλα και γνώριζε από στημένα, μου ζητούσε λοιπόν καθώς περπατούσαμε να του λέω τα τραγούδια, αλλά χωρίς να σταματάμε, περπατώντας, τρέχοντας σχεδόν, με βήμα ταχυδρόμου, σαν ποδοσφαιριστές, σαν συμπαίκτες που αλλάζουνε μπαλιές και επιτίθενται σε αλάνα κακοτράχαλη και κατηφορική στους δρόμους της Αθήνας, στο Χαλάνδρι και σε όλη την Αττική.

Ετσι λοιπόν, αλλάζοντας κουβέντες και μπαλιές, βρεθήκαμε μαζί – ποιος ξέρει πόσες φορές – στην Καλογρέζα, στη Λεωφόρο και στη Φιλαδέλφεια, αντίπαλοι στα ματς Παναθηναϊκού και ΑΕΚ να αλλάζουμε θέσεις και κερκίδα σε κάθε ανατροπή του σκορ, ο καθένας με τα δικά του γούρια και δεισιδαιμονίες για το συμφέρον της ομάδας του. Τον θυμάμαι στην Καλογρέζα σε ένα από τα τελευταία ματς που παρακολουθήσαμε μαζί, όταν προηγήθηκε η ΑΕΚ, να φεύγει τρέχοντας από δίπλα μου και να ακροβολίζεται στις πάνω θέσεις μακριά μου μέχρι να ισοφαρίσει ο Παναθηναϊκός, μόνο που η ΑΕΚ ξανά προηγήθηκε στο σκορ και από τότε σε ματς Παναθηναϊκού – ΑΕΚ δεν ξαναπήγαμε μαζί.

Τον Κωστή τον γνώρισα στο τότε καφέ Ντόλτσε, το σημερινό Φίλιον. Στο Κολωνάκι. Ηταν σε μια παρέα μαζί με τον Χρήστο Βακαλόπουλο. Θυμάμαι σχεδόν από τις πρώτες στιγμές να μου λέει: «Σπουδαίο πράγμα η μουσική. Μυστήριο». Να με ρωτάει επίμονα, αρκετές φορές: «Από πού έρχεται η μουσική, πώς γράφεται;». Ή «Είδες; Μπορείς να γράψεις μουσική πολύ νέος».  Ηταν όμως απρόθυμος για πιο βαθυστόχαστες συζητήσεις. Μόνο για άνθρωπο των γραμμάτων δεν τον περνούσες. Αργότερα, θα διαβάσω στο «Περί μέθης» τα λόγια που θα μπορούσαν κάλλιστα να ονομαστούν και «Περί μουσικής»: «Υπάρχει ένας τρόπος να αφουγκράζεσαι ψιθύρους υπερκόσμιους, να εκστασιάζεσαι… Να πλήττεσαι από ανεξερεύνητα χτυπήματα που αντί να σε καταβάλλουν, σου χαρίζουν ένα ευλογημένο τραύμα που ισχύει σαν φιλία με το άγνωστο». Κρατάω επίσης εκείνη την εικόνα της καθόδου στο υπόγειο της «Ανατολής», ενός λαϊκού κέντρου διασκέδασης στους Αμπελοκήπους. Αυτό που λέμε σκυλάδικο. Γνωστό στους περισσότερους φίλους του. Κατεβαίναμε εκείνες τις σκάλες σαν άτακτα παιδιά. Ο Κωστής πρώτος, με ένα σκανταλιάρικο ύφος, ανυπόμονος, να παροτρύνει. «Ελα, έλα, έλα», μην τυχόν και του φύγεις. Δεν τον θυμάμαι να τραγουδάει ή να χορεύει. Είχε όμως μια δική του χορογραφία, ένα τελετουργικό, όταν ενθουσιαζόταν με κάποια τραγούδια όπως «Ερωτά μου αγιάτρευτε και καημέ μου μεγάλε» ή «Γκρέμισ’ τα σκληρή καρδιά», «Σ’ αγαπάω, μ’ ακούς». Στο άκουσμά τους πεταγόταν με τα χέρια υψωμένα σε ανάταση, σαν μια αποθέωση, σαν να φώναζε «Ζήτω η Ελευθερία» ή κάτι σαν «Επιτέλους!».

O Παπαγιώργης κατοικούσε απέναντι από τον καλύτερό μου φίλο, τον Δημήτρη Καράμπελα. Τον αγαπούσε πολύ – κι ας ήταν πολύ νεότερός του – και ήταν από τους λίγους ισότιμους συνομιλητές του. Μιλούσαν για τα πνευματικά, όπως εμείς μιλάμε με τους παλιούς συμμαθητές για τα χρόνια του γυμνασίου ή την πενταήμερη. Αν άκουγες μια συζήτησή τους, αισθανόσουν έπειτα από λίγο αποσυνάγωγος, ότι η ζωή δεν άξιζε αν δεν ανήκες στην παλιά τους παρέα. Γιατί ο Πλάτων, ο Πασκάλ, η γενιά του ’30, ο μηδενισμός δεν ήταν τα θέματα συζήτησης, αλλά τα αόρατα μέλη της παρέας τους. Κάποιοι που έκαναν φρικτά λάθη πού και πού, που είχαν σιχαθεί να τους βλέπουν, που τσακωνόντουσαν ανελέητα και βάναυσα, αλλά που πάντα βρίσκονταν, ξανά στο ίδιο τραπέζι, στου Οικονόμου κατά προτίμησιν, τις Πέμπτες. Με εμένα – όσο είχε μιλήσει – μιλούσε αποκλειστικά για το τραγούδι και συγκεκριμένα για το λαϊκό, που ήταν το μόνο που παραδεχόταν. Μάταια είχα προσπαθήσει να του πω για τον Χατζιδάκι ή τον Ντίλαν. Αυτούς τους έβλεπε όπως θα τους έβλεπε ένας μέσος ακροατής, τους αντιμετώπιζε με τσιτάτα: πολύ εξευγενισμένος ο ένας, πολύ Αμερικανός ο άλλος. Οταν επρόκειτο όμως για ένα σκυλάδικο του ’70 ή του ’80, εκεί έβλεπε βαθιά, καλειδοσκοπικά. Ο,τι έβλεπε και στον Ντοστογέφσκι. Τη βία, τα σερνάμενα πάθη, την αγάπη για το οικείο, τον τρόμο για την ξενιτιά.

Κάτι άλλο που θα θυμάμαι πάντα είναι η φιλία του με τον ποιητή Νίκο Παναγιωτόπουλο, ο τρόπος της. Δύο άνθρωποι τόσο διαφορετικοί στην αφετηρία και στον προορισμό, κι όμως τόσο τρυφερά, μοναδικά δεμένοι στο δευτερόλεπτο που τους έφερε κοντά. Η σχέση τους, όπως κι εκείνη με τη γυναίκα που αγάπησε, ήταν τόσο ξεκομμένη από την εκδήλωση, από τα διάφορα επίθετα, που έβγαζαν φως – και θα βγάζουν για πάντα. Υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που την ώρα που τους έχει αγκαλιά το πνεύμα, αυτοί σκέφτονται ένα σπασμένο τζάμι ή μια βρισιά. Ενας τέτοιος άνθρωπος ήταν ο Παπαγιώργης. Κι αυτού του είδους τους ανθρώπους τούς αγαπάει εκείνο ιδιαίτερα και τους κρατάει στην αγκαλιά του πιο σφιχτά.