Η αμνηστία και η «ασπίδα» του Καβαλιέρε

Ο πειρασμός είναι μεγάλος και η εξήγηση απλή. Το 2001 όταν έγινε της μόδας στην Ευρώπη οι κυβερνήσεις να δίνουν κίνητρα επαναπατρισμού κεφαλαίων σε όσους έκρυψαν τα λεφτά τους σε τράπεζες του εξωτερικού και σε φορολογικούς παραδείσους, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμούσε ότι αυτά τα κεφάλαια έφταναν τα 759 δισ. δολάρια.

Η κατανομή των κεφαλαίων αυτών, από την άλλη, εξηγεί γιατί η Ιταλία έκανε διαχρονικά τις πιο δελεαστικές προσφορές. Από τα 759 δισ. δολάρια, τα 320 δισ. δολάρια είχαν ιταλική σφραγίδα, τα 250 δισ. δολάρια γερμανική και από 100 δισ. δολάρια αναζητούσαν σε τραπεζικές καταθέσεις του εξωτερικού η Ισπανία και η Γαλλία.

Κάπως έτσι, οι κυβερνήσεις των μεγάλων ευρωπαϊκών κρατών αργά ή γρήγορα μπήκαν στον πειρασμό να μοιράσουν συγχωροχάρτια σε φοροφυγάδες, αρκεί να πλήρωναν έναν ελάχιστο φόρο σε σχέση με αυτά που θα χρεώνονταν αν τους γινόταν έλεγχος. Ας σημειωθεί ότι το 2001 οι τράπεζες της Ευρώπης δεν αντάλλασσαν ακόμα μεταξύ τους πληροφορίες. Αυτό συμφωνήθηκε τρία χρόνια αργότερα, στο Συμβούλιο υπουργών Οικονομικών της ΕΕ.

Διατρέχοντας την ιστορία των κινήτρων επαναπατρισμού της τελευταίας δεκαπενταετίας, δεν χρειάζεται πολλή προσπάθεια για να διαπιστώσει κανείς ότι ο πιο «ανοιχτοχέρης» και παράλληλα αυτός που κατάφερε να συγκεντρώσει τη μεγαλύτερη εισροή κεφαλαίων στη χώρα του ήταν ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι.

Το 2001 τάραξε τα νερά με τη Φορολογική Ασπίδα (Scudo Fiscale). Η ασπίδα ήταν πολύ «δυνατή». Φόρος 2,5% για όσους έφερναν τα λεφτά τους πίσω στην Ιταλία ή πλήρης απαλλαγή από τον φόρο εφόσον το 12% των προς νομιμοποίηση κεφαλαίων τοποθετούνταν σε ομόλογα του ιταλικού Δημοσίου. Σύμφωνα με τα στοιχεία που είχαν δημοσιευθεί από την Credit Suisse First Boston, η «ασπίδα» του Μπερλουσκόνι προσείλκυσε κεφάλαια 98 δισ. ευρώ ή το 18% των κεφαλαίων που βρίσκονταν στο εξωτερικό.

Οσοι έκαναν χρήση του νόμου εξασφάλισαν προστασία έναντι ποινικής ή άλλης δίωξης για πράξεις φοροδιαφυγής στο παρελθόν.

Η φορολογική αμνηστία για τον επαναπατρισμό κεφαλαίων συνοδεύτηκε από αμνηστία για την εγχώρια φοροδιαφυγή, στην Ιταλία με τον προϋπολογισμό να εγγράφει για το 2003 (τα κίνητρα επαναπατρισμού παρατάθηκαν έως και το 2003) πρόσθετα έσοδα 8 δισ. ευρώ.

Το 2010 ο Μπερλουσκόνι επανέφερε την «ασπίδα» με ανάλογα χαρακτηριστικά. Ο φόρος δεν ήταν 2,5% αλλά 5% και το αντάλλαγμα ήταν πάλι αμνηστία. Τα αποτελέσματα εντυπωσιακά ακόμα μία φορά. Περισσότερα από 18 δισ. ευρώ εισέρευσαν την πρώτη εβδομάδα ενεργοποίησης του νόμου, συνολικά περισσότερα από 85 δισ. ευρώ.  

«Ακριβή» μου Γερμανία. Στον πειρασμό των κινήτρων επαναπατρισμού κεφαλαίων ενέδωσε το 2002 και η Γερμανία. «Στόχος είναι να επιτραπεί σε όσους δεν ήταν τίμιοι στο παρελθόν να ενταχθούν και πάλι στο φορολογικό σύστημα» είχε δηλώσει τον Δεκέμβριο του 2002, ο καγκελάριος Σρέντερ.

Το σχέδιο της γερμανικής κυβέρνησης ήταν πιο αυστηρό, με δεκαπλάσιο φόρο αμνήστευσης σε σχέση με αυτόν του Μπερλουσκόνι. Προέβλεπε ότι τα κεφάλαια τα οποία έχουν κατατεθεί παρανόμως στο εξωτερικό την περίοδο 1993-2002 μπορούν να επαναπατριστούν μέχρι τα τέλη του 2004. Φορολογούνται με συντελεστή 25% και δεν θα γίνονται αντικείμενο ποινικών διώξεων. Η γερμανική «γέφυρα της επιστροφής στη φορολογική τιμιότητα» είχε συνδυαστεί με την επιβολή φόρου 25% επί των εισοδημάτων από αποταμιεύσεις.

Οι εκτιμήσεις για τα κεφάλαια που θα μπορούσαν να επαναπατριστούν ήταν συγκρατημένες. Στα 20 δισ. ευρώ, με τους πρόσθετους φόρους που θα εισπράττονταν στα 5 δισ. ευρώ. Στοιχεία επισήμως δεν ανακοινώθηκαν, εκτιμήθηκε όμως τότε ότι τα τελικά αποτελέσματα ήταν κατώτερα των προσδοκιών.