Αλέξης Αλεξίου: «Το νουάρ μιλάει πάντα για το σήμερα»

Από το τρέιλερ ακόμη της ταινίας «Τετάρτη 04:45» αντιλαμβάνεσαι πως έχεις να κάνεις με κάτι εντελώς διαφορετικό: ένα στυλιζαρισμένο φιλμ νουάρ με πλανοθεσίες και ρυθμούς που παραπέμπουν περισσότερο στην ασιατική σχολή του ιδιώματος, παρά στην ελληνική. Και όμως, η Αθήνα είναι πανταχού παρούσα ως το φυσικό ντεκόρ σε ένα φιλμ με – τι άλλο; – αναφορές στην ελληνική επικαιρότητα. Εικόνες από αυτήν θα φθάσουν μάλιστα εντός των ημερών και στη Νέα Υόρκη, όπου θα προβληθεί η ταινία, αλλά και στο Φεστιβάλ Tribeca (με συνιδρυτή τον πολύ Ρόμπερτ ντε Νίρο). Συναντήσαμε τον σκηνοθέτη, σε μια ανάπαυλα, στο αθηναϊκό κέντρο.  

Η ταινία αναμετριέται αύριο με το ελληνικό κοινό.

Εχω μεγάλη περιέργεια. Περιμένω επίσης και την έξοδο της ταινίας στη Νέα Υόρκη. Είμαι πολύ περίεργος για τις αντιδράσεις του κόσμου εκεί, μια και το είδος το κατέχουν.

Πώς σου φαίνεται σήμερα η «Ιστορία 52» (σ.σ.: η προηγούμενη ταινία του);

Δεν την έχω δει πρόσφατα, ούτε και θέλω κιόλας (γέλια). Είναι λίγο επώδυνο να βλέπεις μια παλαιότερη ταινία σου: ουσιαστικά βλέπεις τον εαυτό σου πριν από κάποια χρόνια. Με τρομάζει κάπως – αλλάζουμε, μεγαλώνουμε, βλέπουμε και τι θα θέλαμε να είχαμε κάνει καλύτερα. Αλλά δεν έχει νόημα να επιστρέφεις και να βασανίζεις τον εαυτό σου με αυτό. Σαφώς και με εκφράζουν αυτά που έκανα τότε, αλλά προτιμώ να κοιτάζω μπροστά.

Στην «Τετάρτη» συναντά κανείς στοιχεία γνώριμα, τα οποία όμως εντάσσεις σε ένα ύφος που ξεπερνά τον ρεαλισμό.

Φυσικά. Η πρόκληση ήταν να δούμε την πόλη με έναν διαφορετικό τρόπο, μέσα από το πρίσμα του νουάρ. Το σινεμά αυτό δεν είναι ρεαλιστικό. Ξεκινά από μια ρεαλιστική βάση, αλλά πάνω απ’ όλα πρέπει να σεβαστείς τις συμβάσεις του είδους και να παίξεις μαζί τους χωρίς να τις υπονομεύσεις.

Να μιλήσουμε για υπερρεαλισμό;

Ακριβώς αυτό. Η ταινία ξεκινά και σιγά σιγά αναλαμβάνει την πρωτοκαθεδρία ο μηχανισμός του νουάρ, ώσπου η ίδια η ταινία εκτρέπεται από τον ρεαλισμό προς το παράλογο, καταλήγοντας ενδεχομένως σε μια ατμόσφαιρα ονειρική στο φινάλε. Δεν έχουμε να κάνουμε με ένα ρεαλιστικό δράμα για την κρίση (γέλια).

Να μη διαβάσω δηλαδή πολιτικά την ταινία;

Κοίτα, το φιλμ συμπίπτει με τις πολιτικές εξελίξεις, αλλά μόνο συγκυριακά – δεν είναι ηθελημένο ακριβώς, αν και αυτή είναι η πραγματικότητά μας. Οπότε δεν έχει σημασία πόσο συνειδητό ή ασυνείδητο είναι, η προφανής αναλογία υπάρχει. Αυτό κάνει το νουάρ άλλωστε.

Τι κάνει δηλαδή; Ας μην ξεχνάμε πως πρόκειται για ένα είδος στο οποίο πρωτοστάτησαν γερμανοί εμιγκρέδες του Χόλιγουντ – στη συνέχεια όμως «πέρασε» σε κάθε χώρα, από τη Γαλλία μέχρι το Χονγκ Κονγκ. Γιατί λες;

Το νουάρ ξεκίνησε εν μέρει για να καυτηριάσει την κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα του αστικού κόσμου – των κοινωνιών. Και γι’ αυτό παραμένει ζωντανό μέχρι σήμερα. Κάθε χώρα του κόσμου έχει αναπτύξει το δικό της νουάρ και μέσα από τους κώδικες του είδους σχολιάζει το παρόν. Το νουάρ πάντα θα μιλάει για το τώρα.

Και πόσο δύσκολο είναι να βρει κανείς χρήματα για ένα ελληνικό νουάρ;

Πολύ δύσκολο, και γι’ αυτό πήρε πέντε χρόνια. Κι εσύ είσαι φαν και το ξέρεις: το σινεμά είδους δεν το αγαπάμε στη χώρα μας. Το θεωρούμε λίγο παρακατιανό – σε όλα τα παρακλάδια του. Ξεκινάς δηλαδή με ένα μειονέκτημα. Δεν είναι εύκολο να καταλάβουν οι άνθρωποι τι θες να κάνεις. Είναι πολύ πιο εύκολο να τους πεις πως θέλεις να κάνεις ένα δράμα για την κρίση, ένα μελόδραμα.

Ε, κάνε κι εσύ μια κωμωδία.

(Γέλια) Ναι, ή ένα ιστορικό δράμα που βλέπουμε τελευταία. Επίσης δεν κατανοούν απόλυτα και τις ανάγκες του είδους σε επίπεδο παραγωγής. Το νουάρ υπακούει σε ένα στυλιζάρισμα που, με τη σειρά του, μετασχηματίζει την πραγματικότητα. Θες δηλαδή περισσότερο χρόνο, περισσότερα χρήματα. Ημουν τυχερός που βρήκαμε τα πρώτα λεφτά από το γερμανικό ZDF μέσω του Θανάση του Καραθάνου, που είναι βέβαια Ελληνας αλλά ζει και εργάζεται στη Γερμανία, και ξεκινώντας από εκεί βρήκαμε τον Χρήστο τον Κωνσταντακόπουλο και την Marni Films. Εκείνη την περίοδο είχαν διαλυθεί τα πάντα στο Κέντρο και στην ΕΡΤ. Ηταν δύσκολα.

Με τους ηθοποιούς πώς δούλεψες;

Κατ’ αρχάς, ο Στέλιος Μάινας είναι ένας ηθοποιός που, σε αντίθεση με αρκετούς συναδέλφους του, βλέπει πάρα πολύ σινεμά και λατρεύει το παλιό αμερικανικό νουάρ καθώς και το γαλλικό. Οπότε ήξερε από την αρχή για τι ακριβώς μιλάμε. Στους υπόλοιπους έκανα κάποιες προτάσεις, τους έδωσα και κάποια φιλμ. Παλιά νουάρ του Φριτς Λανγκ, φιλμ του Ζαν-Πιερ Μελβίλ, το «Killing of a Chinese bookie» του Τζον Κασσαβέτη, ταινίες του Μάικλ Μαν και του Ντέιβιντ Μάμετ. Τα ασιατικά φιλμ της γενιάς της «ηρωικής αιματοχυσίας»: αυτά των Τζον Γου και Ρίνγκο Λαμ. Επίσης, το «Φέρτε μου το κεφάλι του Αλφρέντο Γκαρσία» του Σαμ Πέκινπα, άλλο ένα φιλμ όπου ένας απελπισμένος ήρωας αποφασίζει να υπερασπιστεί την ηθική του.