Το Ελληνικό Φεστιβάλ στα χρόνια της κρίσης

Μειωμένες τιμές εισιτηρίων, εκπτώσεις στο λεωφορείο για την Επίδαυρο, δωρεάν after πάρτι μετά τις παραστάσεις στην Πειραιώς έχουν μπει στον έναν δίσκο της ζυγαριάς. Στον άλλον, πάλι, βαραίνουν οι απουσίες των μεγάλων ορχηστρών και των πολυπρόσωπων και ακριβών θεατρικών παραγωγών από το εξωτερικό και των sold out παραστάσεων (με ελάχιστες εξαιρέσεις) στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου. Κάποιοι μιλούν για εσωστρέφεια και τάσσονται υπέρ της πολιτικής «λίγα και μεγάλα γεγονότα» και κάποιοι εκτιμούν ότι τα «πολλά και μικρά» καλύπτουν όλες τις προτιμήσεις, προσφέρουν χώρο σε νέους δημιουργούς και βήμα στο ελληνικό καλλιτεχνικό αίμα. Και στη μέση ένας προϋπολογισμός που έχει πάρει την κατηφόρα και δεν λέει να σταματήσει.

Τελικά πού γέρνει η ζυγαριά; Είναι το Ελληνικό Φεστιβάλ θύμα της κρίσης, η οποία έχει πλήξει την Ελλάδα τα τελευταία πέντε χρόνια, ή μήπως όχι; Οι αριθμοί είναι ενδεικτικοί. Το 2010, τη χρονιά που η Ελλάδα μπήκε στο Μνημόνιο, το Φεστιβάλ άρχισε μόλις 38 ημέρες μετά τις ανακοινώσεις από το Καστελλόριζο και ο εφιάλτης δεν είχε γίνει ακόμη ορατός. Αποτέλεσμα; Κόπηκαν 170.000 εισιτήρια, το ταμείο είχε κέρδος 411.000 ευρώ – σύμφωνα πάντα με τα δημοσιευμένα στοιχεία – και για τις 65 παραγωγές της χρονιάς το υπουργείο Πολιτισμού είχε διαθέσει 4,3 εκατ. ευρώ. Πέρυσι η επιχορήγηση από το αρμόδιο υπουργείο είχε μειωθεί σε ποσοστό άνω του 50% – μόλις 2 εκατ. ευρώ -, οι παραγωγές που παρουσιάστηκαν ανήλθαν στις 79, ενώ φέτος είναι ακόμη άγνωστο το ποσό που θα διαθέσει το υπουργείο Πολιτισμού και Παιδείας.

«Παραδόξως δεν έχουμε τραγικές συνέπειες από την κρίση» λέει στα «Πρόσωπα» ο πρόεδρος του Φεστιβάλ Γιώργος Λούκος που κρατά το τιμόνι του θεσμού από το 2005. «Πάντα είχαμε ένα μεγάλο κοινό που κυμαίνεται τα τελευταία χρόνια κάπου μεταξύ 178.00 και 210.000 εισιτηρίων και παρά τη δύσκολη κατάσταση αποδείχθηκε ότι κοινό και Φεστιβάλ έχουν μια πολύ δυνατή σχέση. Ο μόνος χώρος στον οποίο έχει σημειωθεί η μεγαλύτερη πτώση είναι η Επίδαυρος. Φτάνει σχεδόν στο 30% και είναι λογικό καθώς ο κόσμος σκέφτεται τη βενζίνη, τα διόδια, το φαγητό πέραν του εισιτηρίου και πολλοί προτιμούν ένα τοπικό φεστιβάλ στην περιοχή τους για να δουν την παράσταση» επισημαίνει. Αν και θα πρέπει να παρατηρήσουμε ότι εκ φύσεως ο χώρος της Επιδαύρου επιτρέπει να φανεί η κρίση λόγω του μεγέθους του θεάτρου, κάτι που δεν διακρίνεται εύκολα στις αίθουσες της Πειραιώς 260, όπου οι θέσεις είναι σαφώς λιγότερες και οι παραστάσεις συνήθως δεν παίζονται για περισσότερες από τρεις μέρες.

Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι και οι τιμές προσαρμόστηκαν στη συγκυρία μέσα στην τελευταία πενταετία. Το εισιτήριο στη διακεκριμένη ζώνη για μια συναυλία της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών στο Ηρώδειο το 2010 κόστιζε 50 ευρώ. Για την ίδια Ορχήστρα το ανάλογο εισιτήριο το 2013 είχε πέσει στα 30 ευρώ, ενώ είχε προστεθεί και ειδικό εισιτήριο ανέργων προς 5 ευρώ. Αντίστοιχα για μια θεατρική παράσταση στην Επίδαυρο (εκτός των κρατικών σκηνών) οι ακριβές θέσεις κόστιζαν 50 ευρώ το 2010, το 2013 μειώθηκαν κατά 5 ευρώ και πέρυσι πωλούνταν προς 40 ευρώ, ενώ ειδική τιμή είχε καθιερωθεί και για το ΚΤΕΛ προς Επίδαυρο για τους κατόχους εισιτηρίου της παράστασης (από 19 στα 10 ευρώ). Η πτώση των τιμών μπορεί να βοηθά ώστε να μένει σχεδόν σταθερός ο συνολικός αριθμός των θεατών του Φεστιβάλ, το οποίο όμως πλέον έχει διαχυθεί σε πολύ περισσότερους και μικρούς χώρους εκτός της Πειραιώς 260, του Ηρωδείου και του Αρχαίου Θεάτρου στην Επίδαυρο, με αποτέλεσμα να υπάρχουν το ίδιο βράδυ ακόμη και επτά διαφορετικές παραστάσεις.

Αν ξεφυλλίσει κάποιος τα προγράμματα της τελευταίας πενταετίας, μπορεί να διαπιστώσει ότι ο αριθμός των παραγωγών έχει αυξηθεί σε σχέση με το παρελθόν. Το θέατρο έχει τη μερίδα του λέοντος και μάλιστα σε μεγάλο ποσοστό πρόκειται για παραγωγές χαμηλού κόστους. Είναι κοινό μυστικό άλλωστε ότι έχουν αυξηθεί προς το Φεστιβάλ οι πιέσεις από τους έλληνες δημιουργούς που θέλουν μια θέση στο πρόγραμμα, άλλοτε ακόμη και χωρίς χρήματα, μόνο και μόνο για λόγους γοήτρου, κι άλλοτε για να πάρουν έστω κι ένα μικρό ποσό για να μειώσουν τη ζημιά που έχουν την υπόλοιπη σεζόν. Απουσιάζουν όμως τα μεγάλα ονόματα – ειδικά στην κλασική μουσική -, οι σπουδαίες παραγωγές όπως εκείνη της Οπερας Θεάτρου Μπαλσόι (το 2011 είδαμε τον «Ευγένιο Ονιέγκιν» του Τσαϊκόφσκι) και οι επισκέψεις κορυφαίων αρχιμουσικών όπως ο Ρικάρντο Μούτι (2008) και ο Ντάνιελ Μπάρενμποϊμ (2009). «Είναι γεγονός ότι όσον αφορά την κλασική μουσική πλέον μας διακρίνει η εσωστρέφεια. Εκτός του ότι το κόστος για τη μετάκληση των ορχηστρών από το εξωτερικό είναι μεγάλο, πρέπει να τις έχουμε κλείσει δύο χρόνια πριν. Πώς να το καταφέρεις όταν γίνονται διαρκώς εκλογές, δεν ξέρεις πόσα χρήματα θα έχεις; Με τις θεατρικές παραστάσεις που είναι σε περιοδεία είναι πιο εύκολα τα πράγματα» λέει ο Γιώργος Λούκος.

Αν λοιπόν τα θεατρικά σχήματα από το εξωτερικό είναι πιο ευέλικτα σε σχέση με τις ορχήστρες, για ποιον λόγο δεν επιλέχθηκε ούτε στο περσινό ούτε στο φετινό πρόγραμμα της «πληγωμένης» Επιδαύρου ένα από τα ονόματα που γίνονται αφορμή για να ξεπουληθούν σε ελάχιστες ώρες τα εισιτήρια; Αρκεί να θυμηθούμε ότι μεσούσης της κρίσης – το 2011 -, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, ο «Ριχάρδος Γ’» με τον Κέβιν Σπέισι κόστισε 180.000 ευρώ  και έφερε στα ταμεία περί τα 700.000 ευρώ, «αναγκάζοντας» το Φεστιβάλ να ανοίξει το αργολικό θέατρο για τρίτη παράσταση, την Κυριακή, εκτός των δύο προγραμματισμένων, ενώ και πέρυσι τόσο το θεατρικό αναλόγιο της Ιζαμπέλα Ροσελίνι όσο και η παράσταση με την Ιζαμπέλ Ιπέρ (στην Πειραιώς και τη Στέγη αντίστοιχα) ήταν από την πρώτη στιγμή sold out. «Δεν αρκεί ένα όνομα κινηματογραφικού αστέρα για να έρθει ο κόσμος. Χρειάζεται και μια καλή παράσταση και όσες είδα φέτος στο εξωτερικό δεν ήταν τόσο καλές που να αξίζουν τον κόπο» είναι η απάντηση του προέδρου του Φεστιβάλ.

«Περισσότερο από όλα έχουν πληγεί η κλασική μουσική και ο χορός. Το θέατρο παραμένει η πιο δημοφιλής επιλογή των θεατών» εκτιμά άνθρωπος του χώρου που παρακολουθεί στενά τον θεσμό, ο οποίος συμπληρώνει φέτος 60 χρόνια παρουσίας. «Παλιότερα βλέπαμε το πρόγραμμα και δεν το συσχετίζαμε με το κόστος. Ημασταν πιο ελαστικοί στις επιλογές μας, θα δοκιμάζαμε να δούμε και κάτι που δεν ξέραμε πώς θα είναι, πιο πρωτοποριακό. Από τότε που οι αριθμοί μπήκαν στη ζωή μας, πλέον οι περισσότεροι επιλέγουν τα πιο ασφαλή κατ’ αυτούς αναγνωρίσιμα πρόσωπα» συνεχίζει η ίδια πηγή.

Για να βγάλει κάποιος τα συμπεράσματά του πέρα από τα στοιχεία που προκύπτουν από προγράμματα, εισιτήρια, έσοδα και προϋπολογισμούς, αρκεί να παρατηρήσει ότι το λεωφορείο που κάθε βράδυ αναχωρεί από την Πειραιώς προς το Σύνταγμα φεύγει ασφυκτικά γεμάτο και τα ταξί περιμένουν για πελάτες, όταν πριν από μερικά χρόνια ήταν εύκολο να βρεις θέση στο λεωφορείο και σχεδόν αδύνατον να βρεις ταξί. Και να θυμηθεί ότι τα περσινά δωρεάν after πάρτι στον κήπο της Πειραιώς πολλοί τα είδαν με καλό μάτι, αλλά αρκετοί δεν έμειναν είτε για να αποφύγουν το κόστος της μπίρας που θα έπιναν είτε για να μη χάσουν το λεωφορείο για το Σύνταγμα ή το τελευταίο μετρό. Το μεν πνεύμα πρόθυμον, το δε πορτοφόλι ασθενές.