Η Λιβύη διαλύεται στην αυλή της Ευρώπης

Τρεις βίαιες εκρήξεις διακόπτουν τον Μοχάμεντ Σαουάν. Ο ηγέτης της Μουσουλμανικής Αδελφότητας δεν προλαβαίνει να ολοκληρώσει τη φράση του για τη σκληρή σύγκρουση για την εξουσία που έχει διχάσει τη Λιβύη. Ο βοηθός του τρέχει έξω και επιστρέφει ανήσυχος: τα αεροσκάφη του στρατηγού Χαλίφα Χαφτάρ μόλις βομβάρδισαν τη Μισράτα.

Η «μαρτυρική πόλη» που αντιστάθηκε στον Μουαμάρ Καντάφι το 2011 και πολιορκούνταν επί τρεις μήνες, με αποτέλεσμα 1.500 άτομα να χάσουν τη ζωή τους, βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο μιας σύρραξης που ξέσπασε πριν από έξι μήνες και έχει χωρίσει τη Λιβύη στα δύο – κάθε κομμάτι με τη δική του κυβέρνηση, Κοινοβούλιο και στρατό. Στα δυτικά ο πρωθυπουργός Ομάρ αλ Χάσι και το Γενικό Εθνικό Κογκρέσο στην πρωτεύουσα Τρίπολη. Στα ανατολικά η Βουλή των Αντιπροσώπων και η κυβέρνηση του Αμπντουλάχ αλ Τάνι, με βάση το Τομπρούκ, υπό την προστασία του στρατηγού Χαφτάρ.

Περισσότερα από 1.000 χλμ. χωρίζουν τις «πρωτεύουσες» των δύο πλευρών, οι οποίες μάχονται επίσης για τον έλεγχο των πετρελαιοπηγών στις ερήμους στα νότια της Λιβύης. Εκεί, η παρουσία τζιχαντιστικών ομάδων που συνδέονται με την Αλ Κάιντα ή το Ισλαμικό Κράτος έχει προκαλέσει συναγερμό στην ΕΕ. Μπροστά στην τρομοκρατική απειλή, η διεθνής κοινότητα επέλεξε τον Αλ Τάνι και τους υποστηρικτές του στο Τομπρούκ, θεωρώντας ότι είναι πιο αξιόπιστοι. Ομως το Ανώτατο Δικαστήριο στην Τρίπολη αποφάσισε ότι η κυβέρνηση του Τομπρούκ δεν έχει καμία νομιμότητα, δίνοντας το χρίσμα στην άλλη. Τα Ηνωμένα Εθνη πιέζουν και τις δύο πλευρές για επίτευξη συμφωνίας εθνικής ενότητας. Οι συνομιλίες συνεχίζονται στη Γενεύη εν μέσω μιας κατάστασης στη Λιβύη που διαρκώς χειροτερεύει.

Εχοντας επισκιαστεί από τις κρίσεις στη Συρία, το Ιράκ και την Ουκρανία, η διάλυση της Λιβύης δεν βρίσκεται τόσο στο προσκήνιο της διεθνούς επικαιρότητας. Καθώς αυτή η πλούσια σε πετρελαϊκά κοιτάσματα χώρα οδεύει προς το πλήρες χάος, κάποιες από τις ισλαμικές κοινότητες που παλεύουν για τον έλεγχο της χώρας και έχουν ανακοινώσει τη σύνδεσή τους με το ISIS (Ισλαμικό Κράτος) προχωρούν σε βάρβαρες εκτελέσεις και άλλες αγριότητες. «Η Λιβύη έχει τα ίδια χαρακτηριστικά και πιθανότητες να βιώσει σε μια κατάσταση εξίσου άσχημη με αυτή που βλέπουμε στο Ιράκ και στη Συρία» προειδοποιεί ο Μπερναντίνο Λεόν, απεσταλμένος του ΟΗΕ στη Λιβύη. «Η διαφορά είναι πως η Λιβύη απέχει μόλις μερικά χιλιόμετρα από την Ευρώπη».

Το χάος έχει παραλύσει την οικονομία μιας χώρας με σχετικά μικρό πληθυσμό και μεγάλα ενεργειακά αποθέματα. Η μοναδική βιομηχανία που ανθεί είναι το δουλεμπόριο. Εκμεταλλευόμενοι την πλήρη έλλειψη νόμου και τάξης, οι διακινητές χρησιμοποιούν τη Λιβύη ως βασικό σταθμό για την παράνομη μετανάστευση – μεταφέρουν κυρίως πάμφτωχους ανθρώπους από την υποσαχάρια Αφρική και σύρους πρόσφυγες προς την Ευρώπη. Οσο περνάει ο καιρός μάλιστα γίνονται όλο και πιο απρόσεκτοι στις τακτικές τους, με αποτέλεσμα εκατοντάδες άτομα να χάνονται στον βυθό της Μεσογείου. Μέσα στον Ιανουάριο περισσότεροι από 3.500 μετανάστες διέσχισαν τη Μεσόγειο, οι περισσότεροι από τη Λιβύη, σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών της Ιταλίας, μια δραματική αύξηση σε σύγκριση με πέρυσι.

Εν μέσω του πολιτικού και νομικού χάους που πλήττει τη Λιβύη από την εξέγερση του 2011 και την ανατροπή του Καντάφι, η Μισράτα είναι η μοναδική πόλη στην οποία τα πράγματα φαίνεται να λειτουργούν ακόμα κάπως καλά, δηλαδή τουλάχιστον υπάρχουν νερό και ηλεκτρικό ρεύμα. Αυτή η πόλη εφοδιάζει με τους περισσότερους στρατιώτες το Μέτωπο της Λιβυκής Αυγής, έναν συνασπισμό πολιτοφυλακών που μάχονται τις ένοπλες δυνάμεις του 71χρονου Καλίφα Χαφτάρ, απόστρατου στρατηγού που έφυγε να ζήσει στις ΗΠΑ τα τελευταία χρόνια του καθεστώτος Καντάφι, κατόπιν επέστρεψε προκειμένου να πάρει μέρος στην εξέγερση και αυτή τη στιγμή εμφανίζεται ως αυτόκλητος σωτήρας της χώρας με την αποκαλούμενη Επιχείρηση Αξιοπρέπεια.

Τις τελευταίες ημέρες η ομάδα του Λεόν έχει συναντηθεί με ηγέτες από τις περισσότερες αντιμαχόμενες πλευρές, με την ελπίδα ότι οι διαπραγματεύσεις μέσω του ΟΗΕ θα οδηγήσουν σε κατάπαυση του πυρός και σταδιακά σε μια, έστω προσωρινή, κυβέρνηση εθνικής ενότητας. Εάν οι συγκρούσεις συνεχιστούν, η χώρα είναι πιθανό να διαμελιστεί και μια οικονομία που ίσως είχε την ευκαιρία για ανάπτυξη να διαλυθεί εντελώς.

Το περασμένο φθινόπωρο, μια ένοπλη ισλαμική οργάνωση στην πόλη Ντέρνα ανακοίνωσε ότι συμμετέχει στο Ισλαμικό Κράτος, που θέλει να εγκαθιδρύσει χαλιφάτο στο Ιράκ και στη Συρία. Λίγο μετά και άλλες ομάδες προσχώρησαν. Ο Αρέφ Αλί Ναγέντ, λίβυος πρεσβευτής στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, λέει ότι οι ένοπλοι που συνεργάζονται με το Ισλαμικό Κράτος μπορεί να επιβληθούν σε άλλες λιγότερο δογματικές ισλαμικές ομάδες, επεκτείνοντας έτσι τον εδαφικό τους έλεγχο. «Οι ισλαμιστές έχουν επιδείξει μια πολύ έξυπνη τακτική» υποστηρίζει. «Εχουν μάθει από τη μέθοδο franchise των McDonald’s. Σου δίνουν τη μεθοδολογία, τους κανόνες και το προπαγανδιστικό υλικό».

Σε λίγο θα είναι αργά
Εάν η τωρινή διπλωματική προσπάθεια δεν αποδώσει μέσα στις επόμενες εβδομάδες, 
λέει ο εκπρόσωπος του ΟΗΕ, τότε ίσως είναι πολύ αργά για να παρέμβει η διεθνής κοινότητα. «Η Λιβύη διαλύεται» τονίζει ο Μπερναντίνο Λεόν. «Πολιτικά, οικονομικά, κοινωνικά. Και αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί για πολύ. Αυτοί οι άνθρωποι πολεμούν μεταξύ τους από το 2011».