Ο Πρόεδρος ως σύμβολο

Ας θυμηθούμε πρώτα τους πικρούς αριθμούς.

n Μέσα σε δύο χρόνια, το 2008 και το 2009, προστέθηκαν στο δημόσιο χρέος της χώρας 57 δισ. ευρώ. Το χρέος δεν αυξήθηκε λόγω του βάρους του παλαιότερου χρέους: μόνο το 12% των νέων δανείων της διετίας πήγε για εξυπηρέτηση παλαιών δανείων. Ηταν, άλλωστε, περίοδος χαμηλών επιτοκίων, τα χρόνια του φθηνού χρήματος. Κι έτσι το δημόσιο χρέος, που για μια δεκαετία περίπου κυμαινόταν περί το 100% του ΑΕΠ, με την αύξηση του εισοδήματος να ισοφαρίζει την αύξηση του δανεισμού εκτοξεύθηκε στο 125% του ΑΕΠ. Μέσα σε μία διετία!

n Το ισοζύγιο πληρωμών της χώρας ήταν διαχρονικά ελλειμματικό. Στα πρώτα χρόνια μετά την είσοδο στο ευρώ το εξωτερικό έλλειμμα είχε διαμορφωθεί κοντά στο 5% του ΑΕΠ. Κάθε χρόνο οι εισαγωγές μας ήταν περίπου 8 δισ. περισσότερες από τις εξαγωγές μας. Και καλύπταμε τη διαφορά με δανεικά, φυσικά. Αλλά αυτό το συγκρατημένο έλλειμμα ξαφνικά αφηνίασε. Τετραπλασιάστηκε. Από τα 8 πήγε στα 35 δισ., από το 5% του ΑΕΠ στο 15%. Κι αυτό συνέβη μέσα σε τρία χρόνια. Από το 2007 ώς το 2009.

n Οι λογαριασμοί του ελληνικού Δημοσίου, χάρη σε μια διαρκή προσπάθεια τριών διαδοχικών κυβερνήσεων, από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 είχαν αρχίσει να ισοσκελίζονται. Για κάποια χρόνια υπήρχε κι ένα μικρό πλεόνασμα. Κι έπειτα οι λογαριασμοι εκτροχιάστηκαν. Οι καταναλωτικές δαπάνες του Δημοσίου από 30 δισ. περίπου το 2003 εκτοξεύθηκαν στα 62 δισ. το 2009. Και τα φορολογικά έσοδα μειώθηκαν. Και φθάσαμε, φυσικά, στη χρεοκοπία – όταν ο δικός μας εκτροχιασμός συγκρούστηκε με τη διεθνή κρίση, τη δυσπιστία των αγορών και τη στροφή των μεγάλων ευρωπαϊκών οικονομιών από την ποσοτική χαλάρωση στη λιτότητα.

Είναι καλό να τους θυμόμαστε τους αριθμούς αυτούς. Γιατί αποτελούν το υλικό για μια ψύχραιμη αποτίμηση, όταν έρθει η ώρα, των ιστορικών ευθυνών για τη χρεοκοπία. Λάθη έγιναν και πριν και πολύ περισσότερα μετά. Οι αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας δομήθηκαν στον μακρύ χρόνο, όχι σε μία διετία. Αλλά εκείνη η διετία κατέχει, κατά την ταπεινή μου γνώμη, μια ξεχωριστή θέση στον δρόμο προς τη συμφορά που ζούμε.

Δεν είναι η ώρα, μάλλον, για τέτοιες αποτιμήσεις, τώρα που ισορροπούμε πάνω από την άβυσσο, ελπίζοντας να αποφύγουμε (τώρα) την πτώση και να επιτύχουμε (αργότερα) το καλύτερο. Είναι, αντίθετα, η ώρα για μια απογόμωση των πολιτικών παθών, που έτσι κι αλλιώς είναι παλιά και ξινισμένα. Η ώρα για μια πιο συμφιλιωτική αντιμετώπιση της προσπάθειας που κάνει μια νέα κυβέρνηση – που έχει, επιτέλους, την εμπιστοσύνη μιας πιο αισιόδοξης, ελπίζουσας, συναινούσας κοινωνίας – να βάλει σε νέα, υγιέστερη βάση τη σχέση με τους εταίρους. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι τα παλαιά δεινά, κι αν δεν υπενθυμίζονται, πρέπει να λησμονούνται. Ή, πολύ περισσότερο, οι υπόλογοι γι’ αυτά να επιβραβεύονται.

Κι αυτό είναι – κατά την ταπεινότατη γνώμη μου, βεβαίως – το αληθινό πρόβλημα με την εκλογή του Προκόπη Παυλόπουλου στην Προεδρία της Δημοκρατίας.

Πολύ καλά, άριστα έκανε η νέα συμπολίτευση και τήρησε την άτυπη παράδοση της τελευταίας εικοσαετίας να προτείνει Πρόεδρο από την απέναντι πολιτική πλευρά για μια ιδιότυπη ελληνική cohabitation. Αναγκαίο ήταν να εκλεγεί ένας Πρόεδρος με ευρεία πλειοψηφία. Θεραπευτικό προς τα μέσα, ενισχυτικό προς τα έξω. Και προσωπικά δεν αντιλέγω ότι ο νέος Πρόεδρος μπορεί να μην έχει τη στόφα ενός Ναπολιτάνο, που με ανάλογες συνταγματικές εξουσίες αποδείχθηκε πολιτικά πολύ σημαντικός στη γειτονική Ιταλία, αλλά πάντως πολιτεύθηκε πάντα με μετριοπάθεια, χωρίς τις οξύτητες και τις πολώσεις που θα τον καθιστούσαν ακατάλληλο για τον ρόλο. Είναι όμως το εμβληματικό πρόσωπο, ο σημαιοφόρος της διακυβέρνησης της περιόδου πριν από τη χρεοκοπία – εκείνης που οδήγησε στη χρεοκοπία. Και θα ήταν λάθος η τιμητική ανάδειξή του στην Προεδρία να εκληφθεί, όπως φοβάμαι ότι εκλαμβάνεται, όχι απλώς ως συγχωροχάρτι, αλλά ως απόδοση τιμής σε ό,τι ο Παυλόπουλος συμβολίζει στα αμέριμνα εκείνα χρόνια, όταν «θωρακισμένοι» και ανέμελοι γλιστρούσαμε στον γκρεμό.