Να ζει κανείς ή να μη ζει (από το κράτος);

Δύσκολα θα πίστευε κάποιος ότι η Αθήνα έχει χτυπηθεί από την οικονομική κρίση αν είχε μπροστά του πλήρη τη στήλη θεαμάτων του φετινού χειμώνα. Τέσσερις σεζόν από τη στιγμή που η κάνουλα των θεατρικών επιχορηγήσεων στέρεψε, κι όμως εκτιμάται ότι φέτος το τρίτο κουδούνι θα χτυπήσει για σχεδόν 1.000 παραστάσεις. Μπορεί λοιπόν το ελεύθερο θέατρο να ζήσει – και γιατί όχι να «ανθήσει» – και χωρίς την οικονομική ενίσχυση του κράτους, δεδομένου ότι στις προθέσεις του αναπληρωτή υπουργού Πολιτισμού Νίκου Ξυδάκη δεν είναι προς το παρόν η επαναθεσμοθέτηση των θεατρικών επιχορηγήσεων λόγω (και) έλλειψης πόρων; Ή μήπως η θεατρική έκρηξη δεν είναι παρά μια πλαστή εικόνα και η πραγματικότητα επιβάλλει την εφαρμογή της προεκλογικής δέσμευσης του ΣΥΡΙΖΑ περί επιστροφής των επιχορηγήσεων;

«Είναι αλήθεια ότι ο αριθμός των παραστάσεων στην Αθήνα είναι για ρεκόρ Γκίνες, αλλά δεν σημαίνει ότι πηγαίνουν κι όλες καλά. Κι αν ανθεί, αυτό γίνεται εις βάρος των ηθοποιών που είτε δεν αμείβονται είτε αμείβονται εξευτελιστικά ή με ποσοστά» μας λέει ο σκηνοθέτης Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος του Θεάτρου του Νέου Κόσμου, από τους πρώτους και τακτικά επιχορηγούμενους που κατάφερε να επιβιώσει της κρίσης. «Για να μη συζητήσουμε για σκηνικά, φώτα, χορογραφίες, ασφαλιστικές εισφορές. Και βεβαίως τα πολυπρόσωπα έργα τείνουν να καταργηθούν. Είναι γεγονός ότι σε ολόκληρη την Ευρώπη έχουν γίνει περικοπές, αλλά η κατάργηση των επιχορηγήσεων είναι ελληνική πατέντα» συνεχίζει.

ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗΝ ΑΠΟΤΥΧΙΑ. «Και η ποιότητα; Υπάρχουν οι σωστές υποδομές σε όλα αυτά τα γκαράζ, τα υπόγεια, τις αποθήκες όπου γίνονται παραστάσεις;» προσθέτει η ηθοποιός και έως πρόσφατα γραμματέας της Ενωσης Μη Κερδοσκοπικών Θιάσων (ΕΜΚΕΘΙ) Αννίτα Δεκαβάλλα, η οποία αναγκάστηκε να κατεβάσει ρολά στο Θέατρο Εξαρχείων που διατηρούσε με τον σύζυγό της Τάκη Βουτέρη τόσο λόγω της κρίσης όσο και της διακοπής των επιχορηγήσεων. «Είμαι υπέρ του θεάτρου με λιτά μέσα, αλλά υπάρχει διαφορά ανάμεσα στην επιλογή και την ανάγκη να καταφύγεις σε λιτές λύσεις επειδή δεν έχεις άλλη δυνατότητα. Αλλωστε δεν χρειάζονται πολλά χρήματα. Με τα 750.000 ευρώ που κόστιζε η θωρακισμένη Μερσεντές του Ευάγγελου Βενιζέλου θα μπορούσαν να έχουν στηριχθεί οικονομικά 15 θέατρα με 50.000 ευρώ το καθένα».

«Η έλλειψη επιχορηγήσεων στερεί από έναν θίασο το δικαίωμα στην αποτυχία. Οι πιο τολμηρές επιλογές χρειάζονται βοήθεια, δεν μπορεί να υπάρχουν μόνο τα πολλά, καθαρά εμπορικά θεάματα με στόχο το κέρδος, που δεν έχουν κάτι να πουν, αλλά έχουν γίνει μόδα» παρατηρεί η Ξένια Καλογεροπούλου, που αναγκάστηκε να κλείσει το θέατρο Πόρτα για ένα διάστημα μην μπορώντας να αντιμετωπίσει τα χρέη που είχαν συσσωρευθεί, αφού της είχαν εγκριθεί ως επιχορήγηση 70.000 ευρώ το 2012, αλλά την άνοιξη του 2014 έλαβε μόλις το ένα τέταρτο.

ΤΑ ΤΡΙΑ «ΟΧΙ». Οσοι τάσσονται κατά των επιχορηγήσεων, ωστόσο, έχουν τρία βασικά επιχειρήματα στη φαρέτρα τους. Πρώτον, η επιχορήγηση ευνουχίζει το ελεύθερο θέατρο και το μεταμορφώνει σε κρατικοδίαιτο. Δεύτερον, στις τρεις περίπου δεκαετίες που δίνονταν οι επιχορηγήσεις υπήρξαν περιπτώσεις θεατρανθρώπων που πήραν χρήματα χωρίς να ανεβάσουν τις αντίστοιχες παραστάσεις, ενώ άλλοι βρέθηκαν με περιουσίες. Και τρίτον, συχνά τα ίδια πρόσωπα έπαιρναν χρήματα.

«Το θέατρο στηρίζεται από το κράτος τόσο στην Ευρώπη όσο και στις ΗΠΑ και μάλιστα με μεγάλα κονδύλια. Κι ας μην ξεχνάμε ότι οι κρατικές μας σκηνές έχουν τροφοδοτηθεί από τα πρόσωπα που έχει βγάλει το επιχορηγούμενο θέατρο. Κι επιπλέον τα χρήματα αυτά επιστρέφονταν στο κράτος μέσω ασφαλιστικών εισφορών και φόρων» απαντά η Αννίτα Δεκαβάλλα. «Ποτέ δεν είχα καμία δέσμευση για τα έργα που διάλεγα, όποια κι αν ήταν η κυβέρνηση» λέει από την πλευρά του ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος. «Με ποια λογική πρέπει να στηρίζεται από το κράτος ο νέος επιχειρηματίας κι όχι το θέατρο; Μόνο το μεγάλο ψάρι έχει το δικαίωμα; Οπως έχει η κατάσταση, σήμερα επιβιώνει όχι όποιος πάει απλώς καλά, αλλά όποιος πάει πάρα πολύ καλά» συνεχίζει.

«Οσο για τα χρήματα, δεν πλουτίσαμε με τα λεφτά του κράτους. Τη μύτη μας πάνω από το νερό κρατούσαμε, αφού είχαμε αναγκαστεί να μειώσουμε τα εισιτήρια δεδομένου ότι το θεατρόφιλο κοινό έχει χτυπηθεί από την ανεργία, αλλά κι οι μισθοί κι οι συντάξεις έχουν κοπεί ώς και 50%. Να σκεφτείτε ότι το 2009 το εισιτήριο κόστιζε 22 ευρώ και 17 το μειωμένο και σήμερα κυμαίνεται το κανονικό στα 10 με 12 ευρώ και το μειωμένο στα 6. Είναι ντροπή επειδή υπήρξαν κάποιοι ψίθυροι να καταργηθούν οι επιχορηγήσεις. Αν έγιναν κάποια λάθη, τα διορθώνεις» λέει η κυρία Δεκαβάλλα. «Η λύση δεν είναι η κατάργηση των επιχορηγήσεων, αλλά η εφαρμογή του σωστού ελεγκτικού μηχανισμού ώστε να μη γίνονται παρανομίες» προσθέτει ο κ. Θεοδωρόπουλος.

Κι όσον αφορά τους καταξιωμένους που ήταν σχεδόν πάντα στις λίστες των επιχορηγουμένων; «Αν ο καθιερωμένος επαναπαύεται στις δάφνες του και δεν προχωρά, βεβαίως και να μην επιχορηγείται. Αν όμως έχει κάτι καινούργιο να πει, εξελίσσεται, τότε για ποιον λόγο να αποκλειστεί;» αναρωτιέται η κυρία Καλογεροπούλου.

Παρ’ όλα αυτά, είναι σοβαρό το ενδεχόμενο να αποδειχθεί ότι το ταμείο του υπουργείου Πολιτισμού δεν μπορεί να αντέξει τελικά την επαναφορά των επιχορηγήσεων – δεδομένου ότι έχει στερέψει ο πακτωλός του Ειδικού Λογαριασμού (χρήματα που προέρχονταν από τον ΟΠΑΠ). Και τότε τι θα συμβεί; «Το πώς τα έχουμε καταφέρει ώς εδώ το ξέρουν το στομάχι μου και τα χρέη μου» λέει ο Β. Θεοδωρόπουλος και η Ξένια Καλογεροπούλου προσθέτει: «Μας έχουν σώσει ο ενθουσιασμός και η θυσία: οι ηθοποιοί κάνουν και χρέη ταξιθέτη, μηχανικού σκηνής, καλύπτουν όποια ανάγκη χρειαστεί. Πόσο θα αντέξουμε έτσι, όμως, δεν ξέρω».