Μια εύθραυστη συμφωνία για την Ουκρανία

Μια εύθραυστη ηρεμία βασιλεύει στις ανατολικές περιοχές της Ουκρανίας με την εκεχειρία που αποφασίστηκε στο Μινσκ μετά τις μαραθώνιες διαβουλεύσεις ανάμεσα στη Μόσχα, το Κίεβο, το Παρίσι και το Βερολίνο. Οι σποραδικοί πυροβολισμοί που ακούγονταν στην περιοχή του Ντονμπάς μετά την επίσημη έναρξη της κατάπαυσης του πυρός ήταν μάλλον η εξαίρεση στον κανόνα μιας νέας πραγματικότητας. Κανείς, όμως, δεν είναι σε θέση να προβλέψει τη διάρκεια αυτής της νέας πραγματικότητας. Και κανένας δεν ξέρει πού, από ποιον και με ποιον τρόπο οι σποραδικοί πυροβολισμοί θα αποκτήσουν μια τέτοια συχνότητα που θα ακυρώσουν εκ των πραγμάτων τη συμφωνία.

Η αισιοδοξία, πάντως, δεν περισσεύει. Ο κόσμος, υπενθυμίζει στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» ο Νάιαλ Φέργκιουσον, αγαπάει τις ειρηνευτικές συμφωνίες. Τη συμφωνία του Μινσκ θα μπορούσε να την παραλληλίσει κανείς με τη συμφωνία του Καμπ Ντέιβιντ, να τη δει δηλαδή σαν μια υπερβατική στιγμή συμφιλίωσης ανάμεσα σε δύο ορκισμένους εχθρούς. Ή θα μπορούσε να την παραλληλίσει με τη συμφωνία του Μονάχου, δηλαδή σαν μια επιστροφή στην εποχή του κατευνασμού των δικτατόρων. Σύμφωνα, όμως, με τον βρετανό ιστορικό, η συμφωνία του Μινσκ δεν είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο. Κι αυτό γιατί η Ρωσία και η Ουκρανία δεν βρίσκονται κοντά σε μια διαρκή ειρήνη ούτε η Ουκρανία πρόκειται να κοπεί σε φέτες από τον ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν όπως κόπηκε κάποτε η Τσεχοσλοβακία από τον Χίτλερ με τη συνενοχή της Βρετανίας και της Γαλλίας.

Η λίστα της ανακωχής. Η συμφωνία του Μινσκ δεν ήταν καν μια τυπική συμφωνία. Ηταν περισσότερο ένας κατάλογος από πράγματα που πρέπει να γίνουν προκειμένου να επιτευχθεί η ανακωχή στην Ανατολική Ουκρανία. Η θέση αυτή ενισχύεται από ένα γεγονός: παρά την παρουσία τους στο Μινσκ, η γερμανίδα καγκελάριος και οι πρόεδροι της Ουκρανίας, της Ρωσίας και της Γαλλίας δεν υπέγραψαν τίποτα. Οι υπογραφές «έπεσαν» από τους εκπροσώπους μιας «ομάδας επαφής», στην οποία συμμετείχαν ο Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη, η Ουκρανία και οι φιλορώσοι αυτονομιστές.

Τα πράγματα που πρέπει να γίνουν, περιλαμβάνουν τη δημιουργία μιας αποστρατιωτικοποιημένης ζώνης στην Ανατολική Ουκρανία, την ανταλλαγή αιχμαλώτων, αμνηστία για όλα τα πρόσωπα που έχουν διαπράξει εγκλήματα πολέμου, τη συνέχιση των οικονομικών σχέσεων ανάμεσα στην Ουκρανία και την περιοχή του Ντονμπάς, συμπεριλαμβανομένων του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ, καθώς και μια σύνθετη διαδικασία συνταγματικής αποκέντρωσης που θα προσφέρει στο Ντονμπάς μεγαλύτερη αυτονομία.

Ολα αυτά μοιάζουν αρκετά σωστά. Θα πρέπει όμως να διαβάσει κανείς τα ψιλά γράμματα της συμφωνίας. Η πρώτη συμφωνία που υπογράφηκε στο Μινσκ τον Σεπτέμβριο του 2014 προέβλεπε ότι η Ουκρανία θα επανακτούσε άμεσα τον πλήρη έλεγχο των εθνικών της συνόρων – πλην αυτών της Κριμαίας. Στη νέα συμφωνία, η εκπλήρωση αυτού του όρου μεταφέρεται στα τέλη του 2015, ενώ οι αυτονομιστές θα αποκτήσουν τον έλεγχο 500 τετραγωνικών χιλιομέτρων ουκρανικού εδάφους. Τέλος, όλες οι συνταγματικές αλλαγές θα πρέπει να τύχουν της έγκρισης των αυτονομιστών. Αυτό που προκύπτει από τα ψιλά γράμματα είναι ότι η συμφωνία ευνοεί καταφανώς τη Ρωσία και τους αυτονομιστές. Είναι κάτι που δεν πρέπει να μας εκπλήσσει, σημειώνει ο Φέργκιουσον. Η Ουκρανία έχει μια κλασική θέση στην ιστορία των διεθνών σχέσεων – τη θέση του αδύναμου.

Ο βρετανός ιστορικός υπενθυμίζει ποιο ήταν το επιχείρημα των Αθηναίων προς τους Μηλίους, έτσι όπως αποδίδεται από τον Θουκυδίδη, στον Πελοποννησιακό Πόλεμο: «Το δίκαιο λογαριάζεται όταν υπάρχει ίση δύναμη για την επιβολή του και όταν αυτό δεν συμβαίνει, οι δυνατοί κάνουν ό,τι τους επιτρέπει η δύναμή τους κι οι αδύναμοι υποχωρούν κι αποδέχονται». Σε αυτή τη φράση, σημειώνει ο Φέργκιουσον, αποτυπώνονται τα συναισθήματα της Ρωσίας απέναντι στην Ουκρανία.