Δεν διασώζουν, απλώς επιτηρούν

Μια νέα τραγωδία και πάλι στη Λαμπεντούζα, το μικρό νησάκι νότια της Σικελίας που χρησιμοποιούν ως λιμάνι αποβίβασης στην Ευρώπη οι μετανάστες, καταδεικνύει για μια ακόμη φορά την αποτυχία της πολιτικής της ΕΕ στο Μεταναστευτικό. Σύμφωνα με τις ιταλικές Αρχές, οι νεκροί ανέρχονται σε 344, ανάμεσά τους είναι αρκετά παιδιά 12 και 13 ετών. Η νέα τραγωδία προκάλεσε ένα ακόμη σοκ στην Ιταλία όπου ο πρόεδρος της Δημοκρατίας Σέρτζιο Ματαρέλα αλλά και ο Πάπας Φραγκίσκος εξέφρασαν τη βαθύτατη οδύνη τους, ενώ ο πρωθυπουργός Ματέο Ρέντσι διαβεβαίωνε ότι θα θέσει το θέμα στη Σύνοδο Κορυφής των 28, που πραγματοποιήθηκε χθες στις Βρυξέλλες.

Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι εάν η νέα τραγωδία θα έχει συνέπειες στην πολιτική που ακολουθεί η Ευρώπη στη Μεσόγειο. Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα και η Διεθνής Αμνηστία καταγγέλλουν «την παθητικότητα της Ευρώπης» και της ζητούν να υιοθετήσει «νέες πολιτικές». Κάποιοι, όπως η επίτροπος της Κομισιόν για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα Νιλς Μουίζνιεκς, εκτιμούν ότι «η ΕΕ χρειάζεται μια αποτελεσματική δύναμη έρευνας και διάσωσης». Επισήμως, πάντως, οι τοποθετήσεις της Κομισιόν ήταν ασαφείς σε ό,τι αφορά την πρόληψη ανάλογων τραγωδιών.

Μέχρι σήμερα, η ευρωπαϊκή παρουσία εξασφαλίζεται από την Frontex, την υπηρεσία επιτήρησης των εξωτερικών συνόρων. Στη Μεσόγειο, η επιχείρηση ονομάζεται Τρίτων. Αλλά όπως σημειώνει ο ιταλικός Τύπος, η επιχείρηση δεν έφερε αποτελέσματα επειδή δεν μπορούσε να φέρει αποτελέσματα. Το πρόβλημα είναι ότι δημιουργήθηκε ως επιχείρηση περιπολιών και όχι διάσωσης, ενώ παρέμεινε τέτοια παρά τους νεκρούς. Κι επίσης, ότι τα μέσα που επιστρατεύτηκαν δεν ήταν αρκετά για να καλύψουν όλο το εύρος της περιοχής. Είναι χαρακτηριστικό ότι όταν σημειώθηκε η τραγωδία, τα τρία σκάφη της Frontex, δύο μαλτέζικα και ένα ισλανδικό, ήταν εκτός υπηρεσίας για λόγους συντήρησης. Αντίθετα, τα δύο ιταλικά που περιπολούσαν προσέτρεξαν στο σημείο της τραγωδίας για να προσφέρουν βοήθεια.

Η Ιταλία είχε τη δική της δύναμη έρευνας και διάσωσης έως τον Οκτώβριο του 2014. Στοίχιζε όμως πολύ (περισσότερα από 110 εκατ. ευρώ τον χρόνο) ενώ οι επικριτές της υποστήριζαν ότι στην ουσία ενθάρρυνε τη μετανάστευση. Την 1η Νομβρίου 2014 η επιχείρηση Mare Nostrum έδωσε τη θέση της στην επιχείρηση Τρίτων, η οποία τέθηκε υπό την αιγίδα της Frontex. Το γεγονός ότι δεν δόθηκε βάρος στη διάσωση αλλά στην επιτήρηση έχει φέρει μέχρι στιγμής τραγικά αποτελέσματα. Οπως αποδεικνύεται, το πέρασμα από την ιταλική στην ευρωπαϊκή επιχείρηση συνέβαλε ελάχιστα στη βελτίωση μιας κατάστασης που γεννά τραγωδίες.