Στο μυαλό του Νίκου Ξυδάκη

Εν αρχή ην η ανακούφιση. Ενας άνθρωπος με βαθιά γνώση του χώρου του πολιτισμού – ο με μακρά θητεία στον χώρο του πολιτιστικού ρεπορτάζ, δημοσιογράφος Νίκος Ξυδάκης – παίρνει τα ηνία του υπουργείου Πολιτισμού. Είδηση που στη ζυγαριά βάρυνε περισσότερο κι άφησε σε δεύτερη θέση το γεγονός ότι το ίδιο το υπουργείο συνενώθηκε με το Παιδείας (γεγονός που ο ΣΥΡΙΖΑ είχε κατακεραυνώσει κατά τη συγχώνευση του 2012) κι ας πήρε ο πολιτισμός αυτή τη φορά την πρώτη θέση στη μαρκίζα. Μετά όμως την τοποθέτηση του αναπληρωτή υπουργού το πρωί της Δευτέρας από το βήμα της Βουλής, στο πλαίσιο των προγραμματικών δηλώσεων της κυβέρνησης, που έδωσε το στίγμα αλλά δεν ξεκαθάρισε το τοπίο, η ανακούφιση έδωσε τη σκυτάλη της σε ένα σωρό από αναπάντητα ερωτήματα και διάχυτη αγωνία για τις πρώτες κινήσεις στη σκακιέρα του πολιτισμού από το γραφείο του πέμπτου ορόφου της οδού Μπουμπουλίνας. Τι θα πρέπει λοιπόν να περιμένουμε από τη νέα ηγεσία σε μερικά από τα θέματα πρώτης γραμμής που άπτονται του υπουργείου;

Θέατρο. «Αν δώσεις ένα ψάρι σ’ έναν άνθρωπο, θα φάει μία φορά. Αν του μάθεις να ψαρεύει, θα τρώει σ’ όλη του τη ζωή» λέει το κινεζικό γνωμικό. Και όπως όλα δείχνουν, το υπουργείο ετοιμάζεται να την υιοθετήσει από τη στιγμή που δεν υπάρχουν χρήματα για να ικανοποιηθεί η προεκλογική δέσμευση του ΣΥΡΙΖΑ περί επιστροφής των θεατρικών επιχορηγήσεων. Αντί λοιπόν για έτοιμο χρήμα, η πυξίδα στρέφεται προς την παροχή της απαραίτητης τεχνογνωσίας στις θεατρικές ομάδες ώστε να διεκδικούν χρήματα από κοινοτικά προγράμματα, χωρίς να χρειάζεται να καταφεύγουν σε εξειδικευμένες εταιρείες. Ενας άλλος τρόπος στήριξης του ελεύθερου θεάτρου θα είναι η παραχώρηση χώρων που ανήκουν στο υπουργείο χωρίς ενοίκιο σε θεατρικές ομάδες για τις πρόβες τους. Οσον αφορά δε τις κρατικές σκηνές, όπως ειπώθηκε και στις προγραμματικές δηλώσεις, θα υπάρξει και οικονομική στήριξη καθώς καλούνται, ως οφείλουν, να ανεβάσουν παραγωγές συχνά ασύμφορες για την ελεύθερη αγορά.

βιβλιο. Σίγουρη θα πρέπει να θεωρείται η επαναφορά της ενιαίας τιμής βιβλίου, ενώ στο τραπέζι θα ξαναμπεί το θέμα του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου μετά την κατάργησή του το 2013 και τη μετέπειτα ενσωμάτωσή του στο Ελληνικό Ιδρυμα Πολιτισμού. Ο ρόλος του θα επανεξεταστεί. Βέβαιη θα πρέπει να θεωρείται η αξιοποίηση της τεράστιας βάσης δεδομένων που διαθέτει με όλους τους τίτλους που εκδίδονται στην Ελλάδα (Βιβλιονέτ) και δεν θα πρέπει να αποκλείεται και η σκέψη ένταξής της στην Εθνική Βιβλιοθήκη.

Εθνικό μουσείο σύγχρονης τέχνης. Το άνοιγμα του «καταραμένου» μουσείου μπορεί για οποιονδήποτε άλλον στη συγκεκριμένη θέση να ήταν απλώς μια «καυτή πατάτα», για τον κατεξοχήν γνώστη των εικαστικών Νίκο Ξυδάκη όμως σημαίνει πολύ περισσότερα. Στις προτεραιότητές του θα είναι προφανώς τα εγκαίνια του μουσείου το συντομότερο δυνατό – ακόμη και στο πρώτο εξάμηνο του τρέχοντος έτους -, αλλά σίγουρα δεν θα σταματήσει εκεί. Το κτιριακό καθεστώς του παλιού εργοστασίου Φιξ που έχει μετατραπεί σε έδρα του ΕΜΣΤ θα τον απασχολήσει (ανήκει στην Αττικό Μετρό). Κι όσο για την επιστροφή της Αννας Καφέτση που έχει συζητηθεί επί μακρόν; Ο αναπληρωτής υπουργός εκτιμάται ότι θα προχωρήσει στην ηθική αποκατάσταση της αποπεμφθείσας διευθύντριας, πιθανόν όμως όχι και στην επανατοποθέτησή της στην αρχική της θέση, ενώ μελλοντικά ενδέχεται να εξετάσει πιο ολοκληρωμένες λύσεις συνολικά για τη διοίκηση του μουσείου.

Εθνική Λυρική Σκηνή και Εθνική Βιβλιοθήκη. Αν και υπάρχουν φωνές που αντιτάσσονται στη μεταφορά των δύο φορέων στο Κέντρο Πολιτισμού του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος στο Δέλτα Φαλήρου λόγω του μεγάλου κόστους συντήρησης των νέων εγκαταστάσεων, ο αναπληρωτής υπουργός, που έχει ταχθεί υπέρ της συνέχειας του κράτους, αναμένεται ότι θα αναζητήσει λύσεις που δεν θα τινάξουν στον αέρα το φιλόδοξο σχέδιο και τη δωρεά.

Ταμείο Αρχαιολογικών πόρων. Είναι το μεγάλο στοίχημα του Νίκου Ξυδάκη που έχει καταλάβει ότι ουσιαστικά είναι η μοναδική εισπρακτική μηχανή που μπορεί διαρκώς να φέρνει χρήματα στον κορβανά του υπουργείου. Βραδυκίνητο και υπεύθυνο για την ελλιπή εικόνα των πωλητηρίων των μουσείων το ΤΑΠΑ, αν και τυπικά ευέλικτο αφού είναι ΝΠΔΔ και διαθέτει Διοικητικό Συμβούλιο, φέρνει περί τα 70 εκατ. ευρώ ετησίως. Το γεγονός ότι ώς τώρα δεν έτρεξε με τους σωστούς ρυθμούς αποδίδεται στο γεγονός ότι δεν είχαμε περάσει άλλοτε τόσο μεγάλη κρίση. Ετοιμάζεται λοιπόν «επίθεση» με νέες παραγωγές πωλητέων, με διεύρυνση του ηλεκτρονικού εισιτηρίου και οργάνωση ηλεκτρονικού καταστήματος.

Οργανισμός ΥΠΠΟ. Από τα «αγκάθια» ο οργανισμός που εφαρμόστηκε πρόσφατα στο υπουργείο στο πλαίσιο των μνημονιακών υποχρεώσεων της Ελλάδας είναι, κατά κοινή ομολογία, προβληματικός και δύσκαμπτος. Αν και η γενική γραμμή της κυβέρνησης είναι η αλλαγή όλων των οργανισμών, στη συγκεκριμένη περίπτωση όλα δείχνουν πως θα γίνουν τροποποιήσεις του υπάρχοντος, ενώ φαίνεται πως και η επιστροφή στον προηγούμενο, του 2003, επίσης δεν αποτελεί λύση καθώς ήταν κι εκείνος προβληματικός και σήμερα πλέον ξεπερασμένος.

Γνωμοδοτικά Συμβούλια. Πολλά ερωτήματα γέννησε η τοποθέτηση περί «θέσπισης αντικειμενικών κριτηρίων για τον αξιοκρατικό και αδιάβλητο διορισμό των μελών του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου και του Συμβουλίου Νεότερων Μνημείων». Βάρος στα επιστημονικά κριτήρια επιλογής των μελών κι όχι στα πολιτικά θα ρίξει η νέα ηγεσία, ενώ ενδέχεται να καθιερωθούν τόσο η ποσόστωση συμμετοχής από πανεπιστημιακά ιδρύματα και επιστημονικούς φορείς όσο και η μερική αλλαγή της σύνθεσης (π.χ. ανά διετία) ενός ποσοστού των μελών, ώστε να εξασφαλίζεται συνέχεια στο εκάστοτε γνωμοδοτικό όργανο.