Ο βραβευμένος «πόλεμος» ενός αμερικανού πεζοναύτη

Ενα από τα πράγματα για τον πόλεμο που μπορεί να μάθει κανείς διαβάζοντας τη συλλογή διηγημάτων «Redeployment» είναι, π.χ., ότι οι νάρκες καμιά φορά τοποθετούνται σαν σε «αλυσίδα από μαργαρίτες», ώστε η έκρηξη καθεμιάς να πυροδοτήσει τις διπλανές. Οτι οι στρατιωτικοί ιερείς αν υποστηρίξουν πως κάτι καλό ίσως βγει από τη φρίκη ίσως μετά βυθιστούν σε έναν ωκεανό αυτοεπίπληξης. Μια ολόκληρη διμοιρία αν κάνει το λάθος και χρησιμοποιήσει το ίδιο ανδρικό σεξουαλικό παιχνίδι μάλλον θα κολλήσει μαζικά έρπη – ο λόγος όμως που το συγγραφικό ντεμπούτο του πρώην πεζοναύτη στο Ιράκ Φιλ Κλέι (Phil Klay) βραβεύθηκε τον περασμένο Νοέμβριο με το National Book Award της Αμερικής δεν είναι τα πολεμικά ντεσού.

Ο λόγος είναι αυτός που, συνειδητά ή ασυνείδητα, υπονόησε και ο ίδιος ο συγγραφέας στην ευχαριστήρια ομιλία του: «Δεν μπορώ να σκεφτώ μια σημαντικότερη συζήτηση που πρέπει να κάνουμε» είπε αναφερόμενος στο ιδιαίτερο όφελος που προκύπτει από τη σχέση ενός συγγραφέα με το δικό του παρελθόν και ενός αναγνώστη. «Ο πόλεμος είναι πολύ περίπλοκος για να τον διαχειριστεί κανείς μόνος του».

Ενα από τα πράγματα για τον πόλεμο που μπορεί να μάθει κανείς βλέποντας την ταινία «Ελεύθερος σκοπευτής» είναι ότι μεταξύ άλλων συμβαίνει επειδή «ο κόσμος χωρίζεται σε πρόβατα, σε λύκους και σε τσοπανόσκυλα». Οτι στο Ιράκ υπηρέτησαν τρομακτικά ικανοί ελεύθεροι σκοπευτές, όπως ο Κρις Κάιλ, που δουλειά τους ήταν να απομακρύνουν τις αγέλες των σκοτεινών και άγριων Ιρακινών από τους αγνούς εχθρούς τους. Η απάντηση ωστόσο του σκηνοθέτη Κλιντ Ιστγουντ στους επικριτές έλεγε ότι το φιλμ του είναι αντιπολεμικό, ότι καταπιάνεται με όσα «προκαλεί ο πόλεμος στους ανθρώπους, που κάποια στιγμή πρέπει να γυρίσουν στην πολιτική ζωή, και σε εκείνους που μένουν πίσω και τους περιμένουν».

Ηταν μια προσέγγιση που, είτε αποδόθηκε τελικά στο πανί είτε όχι, δεν απείχε πολύ από εκείνην του συγγραφέα. «Το να λες σε ένα βετεράνο “δεν μπορώ να φανταστώ τι πέρασες”» έγραφε ο Κλέι σε άρθρο του, σκιαγραφώντας ένα εσχάτως ανερχόμενο καλλιτεχνικό ρεύμα που επιχειρεί να φέρει κοντά απόστρατους και πολίτες, «δεν συνιστά ένδειξη ενδιαφέροντος ή σεβασμού, αλλά ψευτοδικαιολογία. Η πεποίθηση ότι ο πόλεμος ξεπερνά τις λέξεις είναι αποποίηση ευθυνών – αποδεσμεύει τους πολίτες από την προσπάθεια για κατανόηση και τους βετεράνους από την ανάγκη για επεξήγηση».