Μότσαρτ και Σαλιέρι: οι συνένοχοι

Από τη μια μεριά ο Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ. Πηγαίο μουσικό ταλέντο και σύμβολο της ελευθερίας. Από την άλλη ο Αντόνιο Σαλιέρι. Συνώνυμο της γνώσης, της πειθαρχίας, της τεχνικής. Κάπου εκεί, ανάμεσά τους, γεννιέται και σιγοκαίει μια – υποτιθέμενη (;) – εχθρότητα στην οποία βασίζει το έργο του «Μότσαρτ και Σαλιέρι» ο  Αλεξάντρ Πούσκιν. Στα χνάρια αυτού του μύθου όμως στηρίζει και ο Δημήτρης Τσιάμης την ομώνυμη παράσταση που σκηνοθετεί στον Πολυχώρο Bios. Και εξίσου μυθικά, όπως λέει ο ίδιος, αντιμετωπίζει αυτές τις δύο εμβληματικές προσωπικότητες. Οχι ως κινηματογραφικούς χαρακτήρες, βγαλμένους από ταινίες όπως το «Αμαντέους» του Μίλος Φόρμαν που σάρωσε τα Οσκαρ (συνολικά 8) το 1985, αλλά ως πρόσωπα μυθικά που η σχέση τους ρίχνει φως στην έννοια του φθόνου.

«Κάποια ψήγματα εχθρότητας υπήρχαν στην αλληλογραφία που οι δύο άνδρες αντάλλασσαν. Σε αρκετές από αυτές όμως ο Σαλιέρι εξέφραζε και την εκτίμησή του προς τον Μότσαρτ» εξηγεί ο Δημήτρης Τσιάμης. Ο Πούσκιν στο έργο του βασίστηκε στη φήμη που θέλει τον Σαλιέρι να βάζει δηλητήριο στο κρασί του Μότσαρτ. Το έργο κλείνει υπαινισσόμενο ότι και ο ίδιος ο δολοφόνος έχει αρχίσει να χάνει τα λογικά του. «Αυτή η φήμη ήταν το όχημα του συγγραφέα για να μιλήσει για τον φθόνο, την άλλη όψη του υπέρτατου θαυμασμού προς τον αυστριακό συνθέτη. Δεν υπήρχε εχθρότητα μεταξύ των δύο ανδρών. Αυτό είναι κάτι αμφίδρομο και στη δική τους περίπτωση δεν ήταν».

ΑΛΛΟ ΤΕΛΟΣ. Στη σκηνοθετική προσέγγιση του «Μότσαρτ και Σαλιέρι» ηθοποιοί και σκηνοθέτης δεν επικεντρώνονται στην προδομένη σχέση των δύο ανδρών. Αντιθέτως, εστιάζουν στη σιωπηρή συμφωνία, την κεκαλυμμένη συνενοχή τους στο «έγκλημα»: ο μεν Σαλιέρι ρίχνει το δηλητήριο, ο δε Μότσαρτ επιθυμεί κατά βάθος αυτό το μυθικό τέλος. Ως δημιουργός, ωστόσο, μέσα από τις συνθέσεις και την τέχνη του έχει δώσει τη δική του απάντηση, τόσο στον φόβο όσο και στον ίδιο τον θάνατο. «Η αντιδημιουργική εποχή που ζούμε λόγω των φόβων μας ήταν ένας από τους δύο λόγους που με οδήγησαν στο συγκεκριμένο έργο» διευκρινίζει ο σκηνοθέτης. Και ο άλλος; Ποιος ήταν ο άλλος λόγος που τον έκανε να ασχοληθεί με τον Πούσκιν; «Αυτό το αίσθημα αποστολής που είχαν τότε οι καλλιτέχνες, αυτή η αφοσίωση, ο σεβασμός στην τέχνη τους, στοιχεία που, επειδή σήμερα είναι όλο και πιο σπάνια, τονίζουν την αξία αυτού του έργου».