Λογοτεχνία όπως λέμε νομική επιστήμη

Κόντρα στη μόδα που θέλει ένα επιτυχημένο μυθιστόρημα να αποτελείται από πολλές χιλιάδες λέξεις «δεμένες» σε ογκώδεις τόμους, ο Ιαν ΜακΓιούαν – ο βρετανός συγγραφέας που αγαπήθηκε ακόμη και από το μη αμιγώς λογοτεχνικό κοινό μέσω της πολυβραβευμένης «Εξιλέωσης» που μεταφέρθηκε στη μεγάλη οθόνη από τον Τζο Ράιτ – δεν «ψηφίζει» απλώς υπέρ των μικρών μυθιστορημάτων, αλλά ρίχνει τα βέλη του προς τα πολυσέλιδα τοποθετούμενος δημοσίως.

«Πολύ λίγα βιβλία αξίζουν τον κόπο να είναι τόσο μεγάλα. Οι Αμερικανοί ειδικά λατρεύουν τα μεγάλα βιβλία. Πιστεύω ότι εξακολουθούν να πιστεύουν ότι ένα σπουδαίο αμερικανικό μυθιστόρημα πρέπει να μοιάζει με τούβλο» λέει σε συνέντευξη που έδωσε στο τέταρτο πρόγραμμα του ραδιοφώνου του BBC.

«Προσωπικά μου αρέσει η ιδέα ότι μπορείς να πάρεις στα χέρια σου ένα βιβλίο και να το διαβάσεις μονομιάς ή μέσα σε τρεις ώρες, σαν να παρακολουθείς μια ταινία, μια όπερα ή ένα μεγάλο θεατρικό έργο. Πραγματικά λατρεύω τις σύντομες φόρμες στη λογοτεχνία. Εκείνες που σε αναγκάζουν να διαμορφώσεις τους χαρακτήρες σου πολύ γρήγορα και σου αφήνουν περιθώριο για μια-δυο ακόμη επιμέρους ιστορίες».

Το πλέον πρόσφατο πόνημά του – το 16ο κατά σειράν – φέρει τον τίτλο «The Children Act» ωστόσο δεν είναι νουβέλα. «Θα έλεγα αυθαίρετα ότι το μέγεθος μιας νουβέλας ορίζεται στις 40.000 λέξεις. Το βιβλίο μου ξεπερνά αυτό το όριο κατά 15.000 λέξεις περίπου. Αν λοιπόν μπορούσα να κάνω τη διάκριση θα έλεγα ότι πρόκειται μάλλον για ένα μικρό μυθιστόρημα παρά για μια νουβέλα».

Ποιο θέμα λοιπόν κατάφερε να χωρέσει σε 55.000 λέξεις ο συγγραφέας των μεταμοντέρνων μυθιστορημάτων της βρετανικής αστικής τάξης; Αξονάς του είναι το Οικογενειακό Δίκαιο, που αν και τροφοδότησε ολόκληρη την ιστορία της λογοτεχνίας, όπως υποστηρίζει, έχει παραμεληθεί.

«Συμβαίνει κάτι περίεργο με το Οικογενειακό Δίκαιο. Ενώ το Ποινικό Δίκαιο τρέφει έναν ολόκληρο τομέα της λογοτεχνίας – το αστυνομικό είδος – όταν άρχισα να διαβάζω γύρω από το Οικογενειακό Δίκαιο μου δημιουργήθηκε η αίσθηση ότι έχει τροφοδοτήσει ολόκληρη τη λογοτεχνία. Οταν αναλογιστείς τα θέματα με τα οποία καταπιάνονται τα αστικά δικαστήρια – αγάπη και αγάπη που τελειώνει, αρρώστιες, θάνατοι, η τύχη των παιδιών, θρησκευτικές διαφορές – συνειδητοποιείς ότι πρόκειται για την καρδιά, το επίκεντρο όλων των θεμάτων με τα οποία έχει καταπιαστεί η λογοτεχνία.

Πρόκειται για ένα υποείδος της λογοτεχνίας που έχουμε παραμελήσει. Μόνο οι δικαστές ενδέχεται να έχουν διαβάσει ο ένας τις αποφάσεις του άλλου και οι φοιτητές Νομικής. Οι πιο καλές εξ αυτών είναι υπέροχες, καλύπτουν μεγάλο εύρος ιστορικά, οι φιλοσοφικές τους αναφορές είναι εντυπωσιακές και πολλοί δικαστές χρησιμοποιούν έναν εξαιρετικό πεζό λόγο.

Οταν ξεκινούσα να ασχοληθώ με το θέμα βρέθηκα σε ένα δείπνο μαζί με έναν συνταξιούχο φίλο μου δικαστή, ο οποίος με βοήθησε πολύ. Στο ίδιο τραπέζι βρίσκονταν κι άλλοι δικαστές που ο ένας πείραζε τον άλλο για τις αποφάσεις του, χρησιμοποιώντας και ακριβή αποσπάσματα. Κάποια στιγμή ο φίλος μου έφερε στο τραπέζι έναν τόμο με δικές του αποφάσεις για να διευθετήσει κάποια μικρή διαφορά. Βρήκα ευκαιρία να ξεφύγω με τον τόμο την ώρα που οι υπόλοιποι έπιναν καφέ και άρχισα να διαβάζω. Και τότε συνειδητοποίησα ότι το όλο θέμα χρήζει μεγαλύτερης έρευνας» εξηγεί.

Πρωταγωνιστής του νέου μυθιστορήματος του Ιαν ΜακΓιούαν είναι ένας έφηβος μάρτυρας του Ιεχωβά, ο οποίος πρέπει επειγόντως να κάνει μετάγγιση αίματος, καθώς η ζωή του βρίσκεται σε κίνδυνο. Εκείνος όμως αρνείται να δεχθεί αίμα λόγω των θρησκευτικών του αντιλήψεων.

«Δεδομένου όμως ότι δεν είναι ενήλικος και δεν έχει πλήρη αυτονομία βούλησης, η τοπική υγειονομική Αρχή ζητεί την παρέμβαση του δικαστηρίου ενάντια στη βούληση του νεαρού. Θα έλεγα ότι είναι σωστό οι ενήλικοι να πεθαίνουν για την πίστη τους αν δεν βλάπτουν κάποιον άλλο. Στην περίπτωση των παιδιών όμως, που δεν έχουν άλλη εναλλακτική αντίληψη του κόσμου πέραν εκείνης που τους έχει παρουσιαστεί, εκεί πιστεύω ότι πρέπει ο νόμος να παρεμβαίνει».

Ian McEwan
The Chidren Act
Εκδ: Jonathan Cape, 2014, Σελ. 224
Τιμή: 15 ευρώ