Ο χειμώνας της δυσαρέσκειας

«Χειμερία νάρκη»: Κάθε ζωντανός οργανισμός κουβαλά το δικό του αμυντικό σύστημα – η φύση έχει προβλέψει για τα πάντα. Και αναπόσπαστο κομμάτι αυτού του πλάνου αποτελεί η χειμερία νάρκη, η «φυσική ύπνωση» δηλαδή κατά την οποία ο μεταβολισμός των πλασμάτων που ζουν στα ψυχρότερα γεωγραφικά πλάτη επιβραδύνεται, ενώ η θερμοκρασία του σώματός τους διαγράφει μια αξιοσημείωτη πτώση. Σε αντίθετη περίπτωση, η επιβίωσή τους δεν θα ήταν εφικτή. Από τον τίτλο, πριν καν ο Νούρι Μπίλγκε Τζεϊλάν αναπτύξει τον συλλογισμό του, μας έχει προσφέρει ένα λειτουργικό κλειδί ανάγνωσης της νέας του ταινίας, η οποία επιθυμεί να υποβάλει τον θεατή σε μια ανάλογη διαδικασία: η μεγάλη διάρκειά της, μοναδικά ζυγισμένη (195 λεπτά, καμία αμετροέπεια!), συντελεί στη δημιουργία ενός ιδανικού περιβάλλοντος ως προς τα ζητήματα που τον απασχολούν. Αυτά δηλαδή της μοναξιάς, αλλά και της βαθιάς συνειδητοποίησής της.

Κεντρικός ήρωας, ο Αϊντίν (όνομα που, στα τουρκικά, μεταφράζεται σε «διανοούμενος»), πρώην ηθοποιός και διευθυντής ενός μικρού ξενοδοχείου σε μια ειδυλλιακή τοποθεσία της Κεντρικής Ανατολίας. Μαζί του, δυο γυναίκες. Η νεαρή σύζυγός του (μια σχέση που καταρρέει) και η προσφάτως διαζευγμένη αδελφή του. Ο βαρύς χειμώνας μετατρέπει το ξενοδοχείο σε καταφύγιο – και ταυτόχρονα σε πεδίο μάχης με μοναδικά όπλα τις λέξεις. Και οι ήρωες, μοναχικές φιγούρες, εξαίσια φωτογραφισμένες, συγκρούονται πότε για να κατανοήσουν αληθινά τον άλλο και πότε για να προφυλαχθούν απ’ αυτόν. Παράλληλα, ο φιλμογράφος Νούρι Μπίλγκε Τζεϊλάν στήνει δράσεις και ιστορίες που συνθέτουν ένα πολυεπίπεδο – σε επίπεδο αφήγησης – δράμα: η επικείμενη έξωση που στέλνει μια άπορη οικογένεια στον δρόμο. Οι συνεχιζόμενες «κοινωνικές» αφορμές που κρατούν τη σύζυγο του ήρωα μακριά του. Η συνάντηση με έναν ιμάμη, εκ της οποίας προκύπτει ίσως ο πιο απολαυστικός διάλογος του φιλμ. Αλλά και φλασιές ταρκοφσκικής ποίησης που προσφέρουν γνήσιες κινηματογραφικές ανάσες στο παγωμένο σύμπαν της «Χειμερίας νάρκης», που όσο προχωρά στο φινάλε της τόσο οδηγεί, διά του δράματος, τον ήρωά της στον εκτροχιασμό.

Γιατί το πρόβλημα του Αϊντίν είναι πως και ο ίδιος βρίσκεται σε χειμερία νάρκη. Ενας διανοούμενος που παίζει εντέχνως με τις λέξεις, εμφωλευμένος σε σκέψεις κυκλικές, δήθεν προστατευμένος από τις αγωνίες που οφείλει να αντιμετωπίσει. Και ο Τζεϊλάν όχι μόνο δεν διστάζει να φιλμάρει μια υπέρογκη σε διάρκεια ταινία, αλλά συνθέτει έτσι τη δράση του τελευταίου ημιώρου ώστε να κάνει ακόμη και πλάκα μ’ αυτήν: έπειτα από μια μεγάλη σεκάνς διαλόγων, ο Αϊντίν, απηυδισμένος θαρρείς από τον όγκο των λέξεων που έχει συσσωρευτεί, αδειάζει (κυριολεκτικά) τα σωθικά του. Γιατί η «Χειμερία νάρκη» είναι μια ταινία για την υποκρισία της διαλεκτικής, που όμως αναπτύσσεται διαλεκτικά. Οσο παράδοξο κι αν ακούγεται, το σοκ που προκαλείται οδηγεί τον θεατή σε μια σπάνιας μορφής κάθαρση, μα και τον ήρωά της στην έγερση, το βίαιο ξύπνημα που ακολουθεί την ταπείνωσή του. Η τελευταία ουσιαστική πινελιά ενός κινηματογραφικού έπους σπάνιας ομορφιάς.

Βαθμοί: 10