Ρωσία – Ευρώπη: Οι «φιλορώσοι» και οι «σκληροί»

Τον περασμένο Νοέμβριο οι διαβουλεύσεις για τη διαδοχή της Κάθριν Αστον, ως επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ήταν πυρετώδεις. Το όνομα της υπουργού Εξωτερικών της Ιταλίας Φεντερίκα Μογκερίνι έπαιζε δυνατά, όμως οι πρώην κομμουνιστικές χώρες που είναι πλέον μέλη της ΕΕ είχαν δριμύτατες αντιρρήσεις. Ο λόγος; Θεωρούσαν πως η Μογκερίνι ήταν «φιλορωσίδα» επειδή η Ιταλία είχε εκφράσει την απροθυμία της για την επιβολή κυρώσεων στη Ρωσία λόγω της κρίσης στην Ουκρανία. Οι αντιπαραθέσεις ήταν έντονες και ξεπεράστηκαν μόνο όταν η θέση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου δόθηκε στον πρώην πρωθυπουργό της Πολωνίας Ντόναλντ Τουσκ, που έχει μια πολύ πιο σκληρή γραμμή.

Η απόφαση της Μογκερίνι να επιλέξει, αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων της, ως εκπρόσωπό της την Κάθριν Ρέι, ο σύζυγος της οποίας είναι συνεταίρος σε βελγική εταιρεία που προωθεί στην Ευρώπη τα συμφέροντα του ρωσικού ενεργειακού κολοσσού Gazprom, δεν έκανε τίποτα, πάντως, για να ηρεμήσει τις ανησυχίες των χωρών της Βαλτικής.

Οι κατηγορίες για φιλορωσική στάση απευθύνονται πολύ εύκολα μέσα στην οικογένεια της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Καταρχήν παραπονιούνται γι’ αυτήν συχνά αμερικανοί αξιωματούχοι – η Ουάσιγκτον ήθελε από την αρχή της κρίσης στην Ουκρανία και της προσάρτησης της Κριμαίας στη Ρωσία την επιβολή πολύ αυστηρών κυρώσεων εναντίον της Μόσχας, όμως μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία καθυστέρησαν όσο μπορούσαν την υιοθέτηση κυρώσεων λόγω των στενών οικονομικών δεσμών τους με τη Ρωσία που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα – από τον ενεργειακό τομέα έως την πώληση όπλων. Και όταν οι κυρώσεις υιοθετήθηκαν, ήταν τελικά πιο ήπιες από όσο επιθυμούσε ο Λευκός Οίκος. Η Ρωσία είναι σημαντική για την ένωση των 28 ευρωπαϊκών κρατών όχι μόνο επειδή αποτελεί τον κύριο ενεργειακό προμηθευτή αλλά και λόγω της επιρροής της σε θέματα όπως η Συρία ή το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Το περασμένο καλοκαίρι το «Εκόνομιστ» παρατηρούσε πως τα τελευταία χρόνια η Γερμανία εξελίχθηκε στον πιο στενό πολιτικό σύμμαχο και οικονομικό εταίρο της Πολωνίας. Ομως μετά την προσάρτηση της Κριμαίας τον Μάρτιο του 2014 η Βαρσοβία έδειξε μεγάλη ενόχληση για τη συμφιλιωτική στάση του Βερολίνου απέναντι στη Μόσχα. Μάλιστα, σε ένα άρθρο του στην εφημερίδα «Rzeszpospolita» ο Ρόμαν Κουζνιάρ, βασικός σύμβουλος του πολωνού υπουργού Εξωτερικών, κατήγγειλε τις κυβερνήσεις δυτικοευρωπαϊκών χωρών ότι αποφεύγουν να αντιμετωπίσουν ευθέως την επιθετικότητα του ρώσου προέδρου Πούτιν. «Η Γερμανία φέρεται στη Ρωσία όπως σε ένα παιδί με ειδικές ανάγκες που θα πρέπει να μεγαλώσει χωρίς άγχος» έγραφε χαρακτηριστικά, κατηγορώντας το Βερολίνο για «φιλορωσική στάση».

ΟΙ ΠΙΕΣΕΙΣ. Παρά την επιβολή κυρώσεων, το Βερολίνο ακόμα και σήμερα αγωνίζεται να διατηρήσει μια ισορροπία απέναντι στη Μόσχα. Το συγκυβερνών Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα του υπουργού Εξωτερικών Φρανκ Βάλτερ Σταϊνμάγερ επιζητεί μια πιο φιλική αντιμετώπιση της Ρωσίας. Μάλιστα, στις αρχές του χρόνου ο Σταϊνμάγερ σε συνέντευξή του είχε εκφράσει δημόσια την ανησυχία του για την πιθανότητα αποσταθεροποίησης της Ρωσίας εάν δεν χαλαρώσουν οι κυρώσεις της ΕΕ. Λίγο αργότερα, το στέλεχος των Σοσιαλδημοκρατών Ματίας Πλάτζεκ, πρόεδρος του γερμανορωσικού εμπορικού επιμελητηρίου, πρότεινε να αναγνωρίσει η Δύση την προσάρτηση της Κριμαίας στη Ρωσία για να βοηθήσει τον Πούτιν. Κάποια στελέχη των Χριστιανοδημοκρατών αντέδρασαν έντονα δημόσια, αναγκάζοντας τον Γκέρνοτ Ετλερ, βετεράνο βουλευτή των Σοσιαλδημοκρατών που έχει τον τίτλο του συντονιστή των γερμανορωσικών σχέσεων, να δηλώσει ότι «δεν θα φθάσουμε στο σημείο να διχάσουμε τη χώρα για το θέμα των κυρώσεων εις βάρος της Ρωσίας». Η γερμανίδα καγκελάριος, πάντως, δέχθηκε πρόσφατα αντιπροσωπεία ιδιοκτητών μεσαίων επιχειρήσεων της χώρας της, οι οποίοι παραπονέθηκαν για το μεγάλο πλήγμα που δέχονται. Μετά τις κυρώσεις, πολλές ρωσικές παραγγελίες έφυγαν από την Ευρώπη και στράφηκαν στην Κίνα, τη Νότια Κορέα και την Ιαπωνία. Οι εμπορικές συναλλαγές μειώθηκαν κατά 10 δισεκατομμύρια ευρώ.

Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ. Ομως και ο γάλλος πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ προσπαθεί να διατηρήσει τις ισορροπίες. Παρά τις κυρώσεις, τον Δεκέμβριο επισκέφθηκε το Καζακστάν, μια στενή σύμμαχο χώρα της Ρωσίας που συμμετέχει στην Ευρασιατική Οικονομική Ενωση την οποία δημιούργησε το Κρεμλίνο. Υπέγραψε πολλές συμφωνίες με τη χώρα αυτή που διαθέτει τεράστια αποθέματα ουρανίου και φυσικού αερίου ενώ συνοδευόταν από 50 επιχειρηματίες. Κατά την επιστροφή του, έκανε και μια στάση – έκπληξη στη Μόσχα, όπου συναντήθηκε με τον Βλαντίμιρ Πούτιν στο αεροδρόμιο Βνούκοβο. Πριν από λίγες ημέρες, στις αρχές Ιανουαρίου, ο Ολάντ κάλεσε τις δυτικές χώρες να σταματήσουν να απειλούν τη Ρωσία με την επιβολή νέων κυρώσεων.