Νίκος Ξυδάκης: Με μια ριπή ανέμου

«Στηρίζουμε την ομαλότητα και τη συνέπεια αλλά με οραματικές ρηγματώσεις» δήλωσε ο νέος επικεφαλής του πολιτισμού, ο αναπληρωτής υπουργός, στην τελετή παραλαβής – παράδοσης. Ο μυκονιάτης την καταγωγή και εξαρχειώτης από παιδί δημοσιογράφος εγκαταστάθηκε ήδη στο κτίριο της οδού Μπουμπουλίνας. Θα μπορέσει να αναμετρηθεί αποτελεσματικά με τη σκυθρωπή χώρα;

Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 ήταν μια ζωηρή παρέα της Οδοντιατρικής, όλοι στον χώρο της ανανεωτικής Αριστεράς. Εξέδιδαν ένα φοιτητικό περιοδικό, το «Σύμπτωμα». Ηταν όλοι όμορφοι, ζωηροί, πολιτικοποιημένοι, διάβαζαν πολύ και, στην πραγματικότητα, όλοι θέλανε να γίνουν ποιητές. Οι τρεις, ο Παντελής Μπουκάλας, ο Γιώργος Κοροπούλης και ο Γιώργος Γώτης (ο μόνος που ασχολείται επαγγελματικά με οδοντοστοιχίες, γομφίους και τραπεζίτες), γίνανε και ποιητές. Ο τέταρτος ασχολήθηκε με τα γράμματα και με τις τέχνες, μπήκε στα περιοδικά και στις εφημερίδες, κάποια στιγμή εργάστηκε ως κριτικός εικαστικών, αργότερα δούλεψε στην «Καθημερινή», αρθρογράφος και διευθυντής του καλλιτεχνικού ρεπορτάζ στο κυριακάτικο φύλλο. Τελευταία ανακατεύτηκε πιο ενεργά με την πολιτική, με τον ΣΥΡΙΖΑ, εξελέγη βουλευτής στις πρόσφατες εκλογές και, κατόπιν, επελέγη από τον Αλέξη Τσίπρα για τη θέση του αναπληρωτή υπουργού Πολιτισμού. Παραλαμβάνοντας από τον προηγούμενο υπουργό, τον Κώστα Τασούλα, την περασμένη Πέμπτη, έδωσε το στίγμα της πολιτικής που οραματίζεται. «Για εμάς πολιτισμός είναι ό,τι συνετέθη στους δύο αιώνες του νεοελληνικού κράτους», σημείωσε. «Eίναι η παράδοση, είναι ο σύγχρονος υψηλός πολιτισμός αλλά είναι και ο λαϊκός πολιτισμός. Είναι ο Τσιτσάνης, η Παπαγιαννοπούλου, είναι ο Θεόφιλος και ο Μόραλης και ο Παπαλουκάς. Eίμαστε φωνές πολλών ανθρώπων».

Είναι ένας λόγος καθησυχαστικός αλλά έχει και αντιπάλους. Τους αρχαιολόγους, π.χ., που διαπιστώνουν, ίσως για πρώτη φορά, ότι για ένα σύγχρονο υπουργείο Πολιτισμού υπάρχει ζωή και δημιουργία (και κονδύλια) για καλλιτεχνικά προϊόντα που παράγονται και στους σύγχρονους καιρούς. Τις συντεχνίες, στις οποίες είχαν υποσχεθεί πολλά πρόσωπα όπως η Μαρία Κανελλοπούλου, η Αννα Χατζησοφιά ή η Μάνια Παπαδημητρίου, που νομίζαμε ότι έπαιζαν καθοριστικό ρόλο στις θέσεις του ΣΥΡΙΖΑ στα θέματα της κουλτούρας. Αλλά και καλλιτεχνικούς εκπροσώπους που διεκδικούν την αναγνώριση μιας πιο εξωστρεφούς καλλιτεχνικής ταυτότητας, που διεκδικεί όχι μόνο ισότιμα τα ρεύματα της πρωτοπορίας αλλά και της αγοράς του δυτικού κόσμου. Θα πείτε ότι όλα αυτά θα μπορούσαν να είναι πολυτέλεια σε εποχή κλειστών οικονομικών οριζόντων. Και ότι, έστω και αν είναι ο περισσότερο σχετικός από όλους τους υπουργούς Πολιτισμού της Μεταπολίτευσης, δεν σημαίνει ότι θα αποβεί και αποτελεσματικός. Σύμφωνοι. Αλλά εν προκειμένω ο Νίκος Ξυδάκης ξεκινάει με ένα αβαντάζ: δεν πηγαίνει αλεξιπτωτιστής σε ένα υπουργείο-πέρασμα. Προφανώς θα κριθεί για τις κατευθύνσεις που θα δώσει, για τις αποφάσεις που θα πάρει, για τις συγκρούσεις που θα κάνει.

ΜΥΚΟΝΙΑΤΗΣ – ΕΞΑΡΧΕΙΩΤΗΣ. Μυκονιάτης στην καταγωγή, ο Νίκος Ξυδάκης γεννήθηκε το 1958 στον Πειραιά. Εκεί έζησε παιδικά χρόνια, εκεί, εκτός από σπουδές, έμαθε να ξεχωρίζει την πραγματική ζωή από την τουριστική εκδοχή της – το πολύχρωμο ψέμα του μάρκετινγκ, που όμως είναι η πιο προσοδοφόρα πλουτοπαραγωγική πηγή της χώρας.

Εκτός της Μυκόνου, η ζωή του έχει έδρα τα Εξάρχεια – πάνω από την οδό Καλλιδρομίου. Εχει δει τη μετατροπή τους σε γκέτο – καθημερινά τα διέσχιζε με τη βέσπα του. Εκεί, κοντά  στο σπίτι του, ήταν και μερικές από τις δουλειές που τον καθόρισαν. Το περιοδικό «Βαβέλ», στο οποίο κρατούσε για χρόνια τη στήλη «Ουκούν». Η εφημερίδα «Εποχή», που ιδρύθηκε από ομάδα των «Μπανιάδων» (ανανεωτές αριστεροί που υπερασπίζονταν το Κάπα, τον κομμουνιστικό χαρακτήρα της Αριστεράς) με την ουσιαστική συμβολή του Αγγελου Ελεφάντη (εκδότη του περιοδικού «Πολίτης»), στην οποία κρατούσε τακτικά θέση χρονογράφου της τελευταίας σελίδας ώσπου να πάει στην «Καθημερινή». Και το «Αθηνόραμα», στους Αμπελοκήπους, όπου έγραφε εικαστικά. Από τα Εξάρχεια επιμελούνταν και την ιδιαίτερα καλαίσθητη «Μυκονιάτικη» που εξέδιδε, μηνιαία εφημερίδα στον αντίποδα του τουριστικού συρμού, η οποία τυπωνόταν σε πολυτονικό.

ΤΟ ΝΕΡΟΛΙ. «Η Αθήνα ευωδιάζει άνθη νεραντζιάς. Η σκυθρωπή πόλη δωρίζει απλόχερα το πιο εκλεκτό άρωμα της Μεσογείου: νερολί. Γλυκό, μεθυστικό, και ταυτόχρονα λεπτό, μοναδικό. Οι φουντωτές νεραντζούλες των γκρίζων πεζοδρομίων […] σκορπάνε αιθέριο έλαιο που θεραπεύει την ένταση και το άγχος, που διασκεδάζει τον φόβο και την απαισιοδοξία, καταυγάζει τα πρόσωπα και διώχνει τις ρυτίδες. […] Ενα άρωμα, ένα χρώμα, και μια ριπή ανέμου». Το παραπάνω απόσπασμα προέρχεται από ένα λυρικό κείμενο του Νίκου Ξυδάκη, που δημοσιεύθηκε στην «Καθημερινή» τον Απρίλιο του 2013, στην πιο αβέβαιη φάση της ελληνικής κρίσης (πριν από την τωρινή). Τα τελευταία χρόνια ο δημοσιογράφος κατέφευγε πολύ συχνά στον κομψό λυρισμό για να αποφύγει την αμήχανη τοποθέτηση για τα πολιτικά πράγματα. Ο λυρισμός, ωστόσο, μπορεί να είναι κρυψώνα, αλλά είναι και ενδεικτικός ιδεολογικής θέσης. Ο Νίκος Ξυδάκης είναι, προφανώς, οπαδός ενός μοντέλου που δεν μετριέται σώνει και καλά με την καταναλωτική δυνατότητα των πολιτών. Ορισμένες από τις άυλες αξίες που κατά καιρούς έχει προτείνει είναι συνυφασμένες με τις παιδικές του μνήμες στη Μύκονο: το καλοκαίρι, οι αμμουδιές, η καθημερινή επαφή με μικρές ποιότητες της ζωής, ό,τι μας αποστέρησε η μοντέρνα ζωή, το κυνήγι του χρήματος, ο καταναλωτισμός, η ανταγωνιστικότητα. «Οι Γερμανοί δεν θα πάρουν την ψυχή μας» το είπε σαφέστερα τις προάλλες  στον δημοσιογράφο Γιαν Γκένγκερ, προσθέτοντας ότι «ο Σόιμπλε συμπεριφέρεται σαν εκπρόσωπος ενός Τέταρτου Ράιχ».

Και όμως. Ο Νίκος Ξυδάκης δεν είχε πλειοδοτήσει σε τέτοιου τύπου εκφράσεις όταν ανέλυσε, ακόμα και πρόσφατα, τους λόγους της ελληνικής κατάρρευσης. Μόλις στις 30 του περασμένου Δεκεμβρίου έγραφε ότι φταίνε «ο συντεχνιασμός, τα προνόμια προστατευμένων θυλάκων, τα ολιγοπώλια, η νομή της εξουσίας και των δημόσιων πόρων από αυτοαναπαραγόμενες ελίτ, ο κατακερματισμός εντέλει του κοινωνικού σώματος». Η ουσία όμως είναι ότι μέρος της νίκης του ΣΥΡΙΖΑ την έδωσε ο συντεχνιασμός, ενώ η νομή της εξουσίας και των δημόσιων πόρων είναι, έως τώρα, ο μοναδικός τρόπος χρηματοδότησης του προγράμματός του.

Επιπλέον δε, συντεχνίες και κόντρες για τη νομή της εξουσίας θα βρει απέναντί του, στις απαραίτητες διευθετήσεις που πρέπει να γίνουν σε πολλά μέτωπα: στην αρχαιολογία, στο Μέγαρο Μουσικής, στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης, στο Κέντρο Κινηματογράφου, στο Φεστιβάλ Αθηνών, στην Εθνική Πινακοθήκη – σε λιμνάζοντα από χρόνια ή σε ζέοντα προβλήματα. Που θα αναδύονται πεισματικά πέρα από την αλμύρα της μυκονιάτικης θάλασσας, πάνω κι από το νερολί της επερχόμενης αθηναϊκής άνοιξης – που πολλοί φοβούνται μήπως αποβεί χαμένη άνοιξη. Αλλη μία.