[Η κριτική της Δευτέρας] «Τοκ τοκ» του Laurent Baffie

έρα που είναι σήμερα είπα να ασχοληθώ με μια φάρσα που έχει να κάνει με εγγενείς ψυχογενείς ιδιομορφίες αλλά και την απαίτηση τέτοιες διαμαρτίες να αντιμετωπίζονται με συγκατάβαση, ανοχή, αλληλεγγύη και αγάπη. Πρόκειται για μια καραμπινάτη φάρσα, διασκευασμένη στα καθ’ ημάς από τον Κώστα Σπυρόπουλο και την Κατερίνα Μπέη. Συγγραφέας της φέρεται, χωρίς άλλες πληροφορίες για το έργο του στο λιτότατο πρόγραμμα του θεάτρου Ηβη, στου Ψυρή, κάποιος άγνωστος, τουλάχιστον σε μένα, συγγραφέας, ο Laurent Baffie. Δεν υπάρχει εκ των πραγμάτων αμφιβολία πως το όλο πράγμα έχει τελείως ελληνοποιηθεί και δεν ενοχλεί καθόλου, γιατί η θεματική της φάρσας αυτής έχει όντως μια υπερεθνική περίπτωση.

Αλλού είναι η τόλμη και είναι πράγματι αξιοθαύμαστος ο τρόπος που θέτει και λύνει ευαίσθητα προβλήματα ψυχικής συμπεριφοράς χωρίς να προσβάλλει και χωρίς να τα γελοιοποιεί.

Στον προθάλαμο ενός ψυχιάτρου, στην αίθουσα αναμονής, συναντώνται έξι ασθενείς που ο καθένας εμφανίζει ιδιότυπες, εκτός κανονικότητας και νόρμας, συμπεριφορές. Είναι κυρίως ό,τι στην καθημερινή μας συζήτηση αναφέρουμε ως μονομανίες, ακίνδυνες αλλά ενοχλητικές, κυρίως για τους άλλους, αφού συνήθως εμποδίζουν την επικοινωνία, δημιουργούν αμηχανίες αλλά και δυσχεραίνουν τη συνεννόηση.

ΓΟΥΣΤΟΖΙΚΟ ΠΑΖΛ. Φοβίες, τικ, αλλεργικές αντιδράσεις, υποχονδρίες, πανικοί, βωμολοχικά σύνδρομα, ασυνείδητες και έντονα ενστικτώδεις εκδηλώσεις. Το έργο ποντάρει πάνω στη συσσώρευση. Διότι μια τέτοια περίπτωση μέσα σ’ ένα φυσιολογικό περιβάλλον μπορεί να προκαλέσει ακόμη και δραματικές αντιδράσεις, αλλά η συνάντηση έξι διαφορετικών τικ αποτελεί πλέον ένα τελείως αξιοπερίεργο και γουστόζικο παζλ, αφού αλληλοσυμπληρώνονται και αλληλοϋπονομεύονται συνεχώς και απροσδόκητα.

Κάθε μέρα βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ιδιορρυθμίες συνανθρώπων μας: υστερικοί, φωτοφοβικοί, θορυβοποιοί, ψευδοί, μικροβιόφοβοι, αλλεργικοί στη σκόνη, στα νάιλον, στα υφάσματα, στα σκυλιά, στις γάτες, άνθρωποι που χειρονομούν χωρίς λόγο στον δρόμο, που μιλούν σε κάποιους φανταστικούς συνομιλητές, αθυρόστομοι στη στάση, μυγιάγγιχτοι στον συνωστισμό στο μετρό, διστακτικοί στο να περάσουν στο απέναντι πεζοδρόμιο, επίμονοι στον χασάπη, στον μανάβη, στον ψιλικατζή, γύρω από την ποιότητα, τι τιμές και την προέλευση των προϊόντων.

Υπάρχουν συνάνθρωποι που δεν βγαίνουν από το σπίτι αν δεν γυαλίσουν τα ήδη γυαλισμένα παπούτσια τους, κυρίες που ξαναβάφουν βιαστικά τα χείλη τους στον καθρέφτη του ασανσέρ, στην πρώτη βιτρίνα που θα βρουν, ακόμη και στο καθρεφτάκι του αυτοκινήτου, στην πρώτη στάση ή στο ταξί.

Εχω συναντήσει στον δρόμο πολλές φορές την ίδια γυναίκα να σταματά κάθε τόσο και να ελέγχει μήπως της έχει φύγει πόντος στο καλσόν. Γνώρισα κύριο που κάθε βδομάδα ταξίδευε έως τη Ραφήνα να ψωνίσει γαύρο γιατί ισχυριζόταν πως μόνο αυτός ο γαύρος ειδικά δεν είχε αρσενικό στα βράγχια!

Οι συγγραφείς, πρωτότυποι και διασκευαστές, του έργου «Τοκ τοκ» εκμεταλλεύονται με ευφυΐα, ευστροφία απροσδόκητα και με έντονες εμμονές, τα τικ των έξι αναμενόντων στον προθάλαμο εμμόνων συμπεριφορικά ατόμων, τρεις άνδρες και τρεις γυναίκες, για να δημιουργήσουν ένα διασκεδαστικό αλλά και συνάμα συμπαθές σύνολο που κοντράρεται, έλκεται και απωθείται, συμπαρίσταται και υπονομεύει, με αποτέλεσμα να αναγνωρίσουν ο ένας του άλλου την ιδιομορφία, να πλησιάσουν, να κατανοήσουν και να αγαπηθούν!

Τα έργα αυτά δεν παίζονται στο θέατρο εύκολα, γιατί ανά πάσα στιγμή υπάρχει ο κίνδυνος να γελοιοποιήσουν μια ιδιορρυθμία, να εκθέσουν ανεπανόρθωτα έναν συνάνθρωπο που συχνά ούτε υπεύθυνος ούτε συνειδητός είναι για το τικ που έχει φορτωθεί.

Πρέπει ο ηθοποιός να βρει την κατάλληλη κίνηση, να αρθρώσει τον ιδιόρρυθμο τρόπο, να πλάσει την ιδιαιτερότητα χωρίς να προχωρήσει σε κριτική, σχόλιο, γελοιογραφία. Μπορεί να ενοχλεί τον άλλο με τις εμμονές του, αλλά πρέπει να δίνει και την εντύπωση ότι ο ίδιος θεωρεί φυσιολογική και συνήθη τη συμπεριφορά του.

Και αυτό το πέτυχαν με πραγματική και καίρια συνέπεια οι ηθοποιοί στο θέατρο Ηβη. Εξάλλου δεν θα θριάμβευε με καθημερινή πληρότητα για δεύτερη σεζόν ένα έργο αν δεν είχε εξασφαλίσει αυτή τη συνεπή με το συγκεκριμένο θέμα ισορροπία.

ΟΙ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ. Συνέτειναν στο αποτέλεσμα και τα σκηνικά του Γ. Μουρίκη και τα κοστούμια της Νικόλ Παναγιώτου και οι μελετημένοι φωτισμοί του Σάκη Μπιρμπίλη. Ο Γιώργος Σαμπάνης έγραψε τη μουσική και το τραγούδι σε στίχους Νίκου Γρίτση, που τραγούδησε ο Πάνος Κιάμος.

Ο Κώστας Σπυρόπουλος, που σκηνοθέτησε το έργο, πρόταξε κυρίως τον ρυθμό και τις σωστές ισορροπίες τόσο ανισόρροπων τύπων. Ο ίδιος, σε έναν καίριο, ιδιόρρυθμο ρόλο, έδειξε και το κύρος του ταλέντου του και την ικανότητά του να αλλάζει μανιέρα.

Ο έμπειρος Χρήστος Βαλαβανίδης σχεδίασε έναν απολαυστικό τύπο βωμολόχου που κατόρθωσε να τον επιβάλει όχι μόνο χωρίς να ενοχλήσει αλλά να τον επιζητείς. Εξοχος ατακαδόρος άλλωστε.

Η Ματθίλδη Μαγγίρα, λίγο υπερβολική στην κίνηση, σχεδίασε τον πλέον περίπλοκο για να σταθεί σκηνικά ιδιόρρυθμο τύπο. Με τσαγανό.