Σύγχρονα εικονογραφημένα

Η αλήθεια είναι ότι η μεγάλη εικόνα μοιάζει να μην έχει σχεδιαστεί καλά. Αν ρωτήσεις έναν έμπειρο γραφίστα, μπορεί να απαντήσει ότι ήταν οι εκδότες κυρίως, συνοδεία σπουδαίων τυπογράφων, που αντιμετώπισαν την τυποτεχνία και την αισθητική της, συνολικά. Εκτός από τους παλιούς σχεδιαστές της Εστίας, τις περιπτώσεις του Δημήτρη Αρβανίτη στις Εκδόσεις Πύλη ή του Πάρη Κούτσικου στις Εκδόσεις Οξύ, τα πράγματα δεν ήταν ρόδινα. Φαίνεται πως δεν επαναλήφθηκαν δουλειές όπως του Μόραλη στον Ικαρο, του Χουλιαρά στη Νεφέλη ή του Βακιρτζή στο Θεμέλιο. Οχι όμως ότι η Αγρα, η Κίχλη, η Περισπωμένη, ο Gutenberg/Δαρδανός, ξανά η Νεφέλη, το Ροδακιό ή – για να ευλογήσουμε τα γένια μας – βιβλιοσειρές του «Βήματος» και των «ΝΕΩΝ» δεν απέδειξαν ότι οι γραφίστες τα πάνε καλά και με τα «γράμματα».

Εσχάτως επίσης οι εξαιρέσεις αυξάνονται. Η σειρά ξένης λογοτεχνίας του Ικαρου κερδίζει credits για τα εξώφυλλά της σε τίτλους όπως ο «Αστερισμός ζωτικών φαινομένων» του Αντονι Μάρα ή «Ο ήχος των πραγμάτων όταν πέφτουν» του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκεζ. Υπεύθυνος είναι ο Χρήστος Κούρτογλου της κολεκτίβας Indyvisuals. Επηρεασμένος από κινήματα του μοντερνισμού και σχολές σχεδιασμού της Ανατολικής Ευρώπης, ακολουθεί μια μέθοδο φαινομενικά απλή. «Η ανάγνωση του μυθιστορήματος είναι φυσικά το πρώτο βήμα» λέει. «Κατά τη διάρκεια και στο τέλος σημειώνω ιδέες και γρήγορα σκίτσα προσπαθώντας να φανταστώ ποιες θα λειτουργήσουν καλύτερα. Τα τελικά, τα εγκρίνουν οι άνθρωποι του εκδοτικού». Και σε ποια συστατικά του βιβλίου πατάει περισσότερο; «Προσπαθώ να συλλάβω την ουσία και την ατμόσφαιρά του, το θέμα του, το ύφος της γραφής. Τα παραπάνω συνδυάζονται με τον τίτλο, ο οποίος πολλές φορές σε οδηγεί».

Η Εύα Στιβακτάκη, από το δημιουργικό γραφείο της Δήμητρας Δαριώτη, σχεδίασε για το Μεταίχμιο εξώφυλλα μυθιστορημάτων όπως «Γαλάζια φλέβα» του Ρος ΜακΝτόναλντ ή «Το γυάλινο κλειδί» του Ντάσιελ Χάμετ. «Και ο τίτλος και το λογοτεχνικό είδος και η χρονολογία έκδοσης ακόμα έχουν σημασία» λέει. «Αλλά το καθοριστικό είναι η γενικότερη αίσθηση που θα έχει το εικαστικό αποτέλεσμα – πρέπει να είναι ίδια με του βιβλίου. Πρόκειται για μια άλλη γλώσσα, η δυσκολία επομένως και ο στόχος είναι να μεταφράσεις ένα μυθιστόρημα σε κάτι εικαστικό με γράμματα ή με μόνο ένα χρώμα. Αν μιλάμε για σειρά, απαιτείται ένα νήμα που να την ενώνει. Ειδικά η “Γαλάζια φλέβα” και το “Γυάλινο κλειδί” είναι έργα κλασικά που έχουν φιλοτεχνηθεί από πολλούς. Επρεπε λοιπόν να το ξαναβάλουμε στην αγορά με ανταγωνιστικό εξώφυλλο».

Και στα δοκίμια. Οχι ότι τα δοκίμια πάνε πίσω. Η σειρά «Προοπτικές» των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης, βραβευμένη με έπαινο ΕΒΓΕ, σχεδιάστηκε από την Ιφιγένεια Βασιλείου (υπεύθυνη και για την εξίσου όμορφη και διακεκριμένη σειρά «Παλαιά κείμενα, νέες αναγνώσεις»), με την εξής λογική: «Η πρόθεσή της είναι να φωτίσει επίκαιρα ζητήματα όπως μετανάστευση, Χρηματιστήριο με φρέσκο και έγκυρο τρόπο. Χρησιμοποίησα λοιπόν με σχετικά λιτό σχεδιασμό, γνώριμα αντικείμενα, σχετιζόμενα κυριολεκτικά ή μεταφορικά με το θέμα του βιβλίου, τοποθετημένα σε κάποια απροσδόκητη συνθήκη. Με αυτή τη γνώριμη (αλλά και μη) σύνθεση, επιχείρησα να εκφράσω την οπτική και τις ιδέες του κάθε βιβλίου».

Ελαφρώς διαφορετική δηλαδή προσέγγιση από εκείνη του Θανάση Γεωργίου, σχεδιαστή των συλλογών διηγημάτων του Γιώργου Σκαμπαρδώνη «Νοέμβριος» και «Περιπολών, περί πολλών τυρβάζω» (Πατάκης). «Ο Σκαμπαρδώνης πυροβολεί με τις λέξεις» λέει ο θεσσαλονικιός γραφίστας. «Εχει την ικανότητα μέσα από ένα τυχαίο γεγονός να συναντά την έμπνευσή του και να πλάθει την ιστορία. Με αμεσότητα, αιφνιδιασμό, με ποιητική ή σουρεαλιστική αφήγηση, από το προφανές έως το βαθύτερο, μοιράζει εικόνες. Αντίστοιχα τη σχεδιαστική έμπνευση την αρπάζεις από δυο λέξεις, από μια στιγμή μιας ιστορίας, κάτι που θα αποτυπώνει τη συνολική αίσθηση της ατμόσφαιρας που σου αφήνει το βιβλίο». Ο σκοπός εξάλλου είναι ιερός. «Αν η πριγκίπισσα του design είναι η αφίσα, τότε το εξώφυλλο είναι η μικρή της αδελφή» καταλήγει ο Γεωργίου. «Γιατί όπως και στην αφίσα, πρέπει πολύ σύντομα να περάσεις ένα μήνυμα, να περιγράψεις μία ή πολλές ιστορίες λαμβάνοντας υπόψη διαφορετικές παραμέτρους. Ο τελικός στόχος είναι να σταματήσει επάνω του το βλέμμα του αναγνώστη, ανάμεσα στα δεκάδες στο ράφι και να του πει μια γρήγορη ιστορία».