Η Ντόλι δίπλα στο «Σάμινα»

Σε ένα παράλληλο σύμπαν, ο Ανρί Τουλούζ – Λοτρέκ, από τους πρωτεργάτες της αφίσας εκτός των άλλων, αλλά και ο Ζιλ Σερέ, διάσημος σχεδιαστής αφισών, θα έλεγαν «chapeau» στους 30 νεαρούς σπουδαστές γραφιστικής τέχνης για τις τουλάχιστον 30 αφίσες που φιλοτέχνησαν με αφορμή τα 30 (+2) χρόνια που συμπλήρωσε η Ενωση Γραφιστών Ελλάδας από την ίδρυσή της (1983).

Στα γενέθλια της Ενωσης οι άνθρωποί της απέφυγαν τα κλισέ – δεν θα έχουν τούρτα με κεράκια – και ανέθεσαν στην επερχόμενη νέα γενιά σχεδιαστών – σπουδαστές ακόμη αρκετοί από αυτούς – να δημιουργήσουν αφίσες με αφορμή κάποιο γεγονός, πολιτικό, κοινωνικό, επιστημονικό, που συνέβη τις τρεις περασμένες δεκαετίες. Τα έργα τους, με ελεύθερη επιλογή θέματος και ξεκάθαρα μηνύματα, συνθέτουν την έκθεση αφίσας «30+» που φιλοξενείται από σήμερα στους χώρους του περιοδικού «Ρομάντσο».

«Εργαστήκαμε σαν σε κολεκτίβα», λέει η Ελένη Φιφλή, πτυχιούχος γραφιστικής τέχνης του ΤΕΙ Αθήνας. «Κάναμε συναντήσεις σε εβδομαδιαία βάση στα γραφεία της Ενωσης» συμπληρώνει η Σμαράγδα, τριτοετής γραφιστικής ιδιωτικού εκπαιδευτηρίου. Οι σχεδιαστές χωρίστηκαν όντως σε ομάδες (και υποομάδες), μοιράστηκαν τα γεγονότα ανά δεκαετία (και ανά πενταετία), έκαναν έρευνα, συζήτησαν από κοινού, αναθεώρησαν και στο πλαίσιο του πρόσφατου εργαστηρίου που πραγματοποίησε η Ενωση σχεδίασαν αφίσες για να θυμίσουν μερικά από τα γεγονότα που μας απασχόλησαν ανάμεσα στο 1983 και στο 2013. «Ηταν μια άνευ όρων διαδικασία. Κάθε παιδί είδε με τα δικά του μάτια αυτά τα 30 χρόνια και αξιολόγησε τα γεγονότα» εξηγεί ο Τζανέτος Πετροπουλέας, πρόεδρος της Ενωσης Γραφιστών.

Για παράδειγμα, το 1995 «εκπροσωπείται» από αφίσα εμπνευσμένη από την ταινία animation «Toy Story». Ο Γιώργος Ζώρης, πτυχιούχος γραφιστικής ΤΕΙ Αθήνας, φιλοτέχνησε αφίσα με θέμα το ναυάγιο του «Σάμινα Εξπρές» (2000). Τον ενδιέφερε διότι, όπως εξηγεί, πρόσωπο από το περιβάλλον του ανήκε στους διασώστες που επιχείρησαν στα ανοιχτά της Πάρου, στις βραχονησίδες Πόρτες, αλλά και γιατί «ήταν η δεύτερη σε μέγεθος ελληνική ναυτική τραγωδία μετά το ναυάγιο του οχηματαγωγού “Ηράκλειον” στη βραχονησίδα Φαλκονέρα το 1966». Επέλεξε σκοτεινά χρώματα για να υποδηλώσει τη χρονική στιγμή και σχημάτισε το περίγραμμα του πλοίου για να δώσει έμφαση στο μοιραίο σημείο. Εμπνεύστηκε από τον Κάρολο Τσίζεκ, με εικαστική προσέγγιση στην τεχνοτροπία του πατριάρχη της ελληνικής γραφιστικής και ως φόρο τιμής στον καλλιτέχνη που αναδείχθηκε σε εμβληματική φυσιογνωμία της καλλιτεχνικής και πνευματικής ζωής της Θεσσαλονίκης από τα πρώτα μετακατοχικά χρόνια ώς τις ημέρες μας.

Οι οξείες γωνίες στα κομμένα καρέ από την καταστροφική πυρκαγιά της Πάρνηθας το 2007 στην αφίσα που δημιούργησε η Ελένη Φιφλή υποδηλώνουν το αίσθημα του πόνου που προκάλεσε και άφησε πίσω της η πύρινη λαίλαπα. «Μένουμε οικογενειακώς στις Αχαρνές και ζήσαμε εκείνες τις εφιαλτικές ημέρες με τη βροχή της στάχτης και την αποπνικτική ατμόσφαιρα. Ημασταν συγκλονισμένοι. Ζώντας στους πρόποδες της Πάρνηθας ουσιαστικά μεγάλωσα στο βουνό και έχω παιδικές μνήμες» λέει η Ελένη.

Τα περισσότερα έργα είναι ανθρωποκεντρικά. Η Σμαράγδα, για παράδειγμα, επέλεξε να δημιουργήσει μια αφίσα για τον Ηλία Πετρόπουλο, τον ιδρυτή της αστικής λαογραφίας, ως σχόλιο σε στερεοτυπικές κοινωνικές αντιλήψεις που εξαλοκολουθούν να υπάρχουν ακόμη και σήμερα. Η αφίσα της, εξάλλου, στην οποία απεικονίζεται μια μεγάλη στήλη πυκνού καπνού από έκρηξη βόμβας στη Βαγδάτη κατά την αμερικανική εισβολή του 1993 είναι ένα ελλειπτικό μήνυμα: «Ηταν κάτι που συνέβη όχι πολύ μακριά από εμάς, μας αφορούσε, αλλά δεν υπήρχε κινητοποίηση τότε, αν και θα έπρεπε. Γιατί και εκεί ζούσαν άνθρωποι», παρατηρεί και θεωρεί ότι η γραφιστική είναι μια τέχνη που προασπίζεται την ελεύθερη έκφραση και ότι «θα έπρεπε να ασχολείται με θέματα ανθρώπινα, κοινωνικά και να μην εστιάζει στην παρουσίαση ωραιοποιημένων καταστάσεων και προτύπων».