Τα σκίτσα διχάζουν τον Τύπο

Για τον Στεφάν Σαρμπονιέ, τον διευθυντή του «Charlie Hebdo», η ελευθερία της έκφρασης δεν είχε καμία αξία χωρίς το δικαίωμα στην προσβολή. Εξίσου αδιαπραγμάτευτο ήταν το δικαίωμα στη βλασφημία. Ηταν μια πεποίθηση τόσο βαθιά που ο Σαρμπ και οι συνεργάτες του πλήρωσαν με τη ζωή τους. Αυτή η ίδια πεποίθηση προκαλεί διαφορετικές αντιδράσεις στα δυτικά μέσα ενημέρωσης. Πρέπει να αναδημοσιεύονται τα προκλητικά σκίτσα του περιοδικού σε ένδειξη αλληλεγγύης και άρνησης να σκύψουμε το κεφάλι απέναντι στον ισλαμικό φονταμενταλισμό; Ή είναι μια πρόκληση χωρίς νόημα που θα προσβάλει το θρησκευτικό συναίσθημα εκατομμυρίων μουσουλμάνων, οι οποίοι δεν έχουν καμία σχέση με τους φανατικούς;

Το ερώτημα δεν είναι καινούργιο. Τέθηκε για πρώτη φορά πριν από 25 χρόνια με αφορμή την έκδοση των «Σατανικών στίχων» του Σαλμάν Ρούσντι και του φετφά που εκδόθηκε εις βάρος του. Τέθηκε και πάλι πριν από δύο χρόνια εξαιτίας της αυστηρής καταδίκης που επιφύλαξε η ρωσική Δικαιοσύνη στα μέλη του συγκροτήματος Pussy Riot, τα οποία εισέβαλαν στον Ναό του Σωτήρος στη Μόσχα για να τραγουδήσουν μια «πανκ προσευχή» κατά του ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν. Αυτή τη φορά, όμως, τέθηκε με τον πιο βίαιο τρόπο. Και διχάζει.  Ο βασικός διαχωρισμός είναι ανάμεσα στα αμερικανικά και βρετανικά μέσα από τη μία πλευρά και τα ευρωπαϊκά από την άλλη – αν και στον κανόνα παρατηρούνται εξαιρέσεις. Οι «New York Times», η «Washington Post», το CNN, το ΑΡ και η «Daily Telegraph» επέλεξαν να μη δημοσιεύσουν τα σκίτσα. «Η εφημερίδα μας αποφεύγει να δημοσιεύσει υλικό που είναι προσβλητικό επίτηδες ή χωρίς λόγο» δήλωσε ο Μάρτιν Μπέιρον της «Washington Post». Στην ίδια εφημερίδα, πάντως, ο υπεύθυνος της αρθρογραφίας Φρεντ Χάιατ αποφάσισε να δημοσιεύσει στις σελίδες των άρθρων το εξώφυλλο του «Charlie Hebdo» όπου εικονίζεται ο Μωάμεθ να απειλεί με 100 βουρδουλιές όποιον αναγνώστη δεν πεθάνει από τα γέλια επειδή «οι αναγνώστες μας πρέπει να ξέρουν για τι πράγμα μιλάμε».

Στη Βρετανία, πάλι, μάλλον κακή εντύπωση έκανε το σχόλιο του αρθρογράφου των «Financial Times» Τόνι Μπάρμπερ που κατηγόρησε το γαλλικό περιοδικό για «εκδοτική ανευθυνότητα». «Χωρίς καμία πρόθεση δικαιολογίας για τους δολοφόνους ή περιορισμού του δικαιώματος στις σατιρικές αναπαραστάσεις της θρησκείας, αυτό που πρέπει να εξετάσουμε είναι αν οι υπεύθυνοι του “Charlie Hebdo”, που υποστηρίζουν ότι σατιρίζουν στο όνομα της ελευθερίας όταν προκαλούν τους μουσουλμάνους, είναι απλώς ανόητοι». Το απόσπασμα περί ανοησίας δεν εμφανίστηκε στην έντυπη έκδοση, ενώ η εφημερίδα κράτησε αποστάσεις από τον αρθρογράφο της.

Στην ηπειρωτική Ευρώπη, πάντως, πολλές γαλλικές και ιταλικές εφημερίδες επέλεξαν να δημοσιεύσουν τα σκίτσα. Η ιταλική «Corriere della Sera» αφιέρωσε μια σελίδα της σε έξι σκίτσα του «Charlie Hebdo», η γαλλική συντηρητική «Figaro» δεν δημοσίευσε σκίτσα, η επίσης γαλλική (κομμουνιστική) «Humanité» δημοσίευσε ένα. Στη Δανία τέσσερις εφημερίδες έκαναν το ίδιο, όχι όμως και η «Jyllands Posten» που είχε προκαλέσει τους μουσουλμάνους με τη δημοσίευση σατιρικών σκίτσων το 2005. Στη Σουηδία, όπου ο σκιτσογράφος Λαρς Βιλκς ζει υπό αστυνομική προστασία επειδή αναπαρέστησε τον Μωάμεθ σαν σκύλο, ένα σατιρικό tweet του «Charlie Hebdo» αναδημοσίευσε η «Expressen».