[Το θέατρο της Τρίτης] Η αισθητική του εφικτού

Χίμαιρα: το κυνήγι του ανέφικτου. Ενα τέρας που έβγαζε φωτιά, με σώμα κατσίκας, κεφάλι λιονταριού και ουρά που κατέληγε σε φίδι. Το μυθιστόρημα του Μ. Καραγάτση (Δημήτρης Ροδόπουλος, 1908-1960) δεν έχει τυχαία αυτόν τον τίτλο. «Η Μεγάλη Χίμαιρα» συνδυάζει τη σύγχρονη χρηστική σημασία της λέξης μαζί με την (απειλητική) μυθολογική της διάσταση. Οι ήρωες του βιβλίου ψάχνουν για το απραγματοποίητο και κυνηγούν χίμαιρες. Ο καπετάνιος και ο αδελφός του, η μάνα τους, η νεαρή Λιλή, η Αννεζιώ και πάνω απ’ όλους η Μαρίνα, η Γαλλίδα που γαλουχήθηκε με το αρχαίο ελληνικό πνεύμα και βρίσκεται τώρα αντιμέτωπη με την ελληνική πραγματικότητα της εποχής.

Γραμμένο το 1936 και ενταγμένο στην τριλογία «Εγκλιματισμός κάτω από τον Φοίβο», μαζί με τον «Γιούγκερμαν» και τον «Συνταγματάρχη Λιάπκιν», το μυθιστόρημα ανήκει στα κορυφαία του Καραγάτση, εκ των βασικών εκπροσώπων της Γενιάς του ’30. Είναι όλοι τους ήρωες που, κατατρεγμένοι, ο καθένας για άλλο λόγο, έρχονται στην Ελλάδα με την επιθυμία να ενταχθούν στους κόλπους της για να βρουν καταφύγιο. Και θα αποτύχουν.

Η Μαρίνα, ο πλέον, αν όχι ο μόνος, ολοκληρωμένος τραγικός χαρακτήρας όλου του έργου του συγγραφέα, ακολουθεί τη μοίρα της ώς το τέλος, μη μπορώντας να ξεφύγει από τα πάθη της. Κόρη πόρνης, κουβαλά νεανικά τραύματα που ούτε η αγάπη της για τον Γιάννη (καπετάνιος) ούτε η δική του για εκείνην θα καταφέρουν να επουλώσουν. Το ένστικτο, σχεδόν ζωώδες, θα την οδηγήσει στην καταστροφή, έχοντας παρασύρει μαζί της οικογένεια, παιδιά, παρελθόν και μέλλον.

Η θεατρική μεταφορά του μυθιστορήματος, μια ιδέα του Δημήτρη Τάρλοου, που υλοποιήθηκε από τον Στρατή Πασχάλη, και η παράσταση στο θέατρο Πορεία, απέδειξαν ότι και οι χίμαιρες μπορεί να είναι εφικτές. Χωρίς να στερηθεί τους χυμούς του, το μυθιστόρημα έγινε θέατρο, επιτρέποντας στον λόγο του Καραγάτση να γίνει διάλογος. Με τη σκηνοθετική του ματιά, ο Τάρλοου απέδωσε το πνεύμα της εποχής, τις σχέσεις των ηρώων, την ουσία του βιβλίου, χωρίς να το προδώσει. Δεν έπεσε στις παγίδες της εύκολης συγκίνησης, υπερασπίστηκε το μυθιστόρημα, όχι μεμονωμένα τα πρόσωπα. Και μας παρέδωσε μια παραγωγή αξιώσεων.

ΣΑΝ ΤΑΙΝΙΑ ΕΠΟΧΗΣ. Καθοριστικός ο ρόλος της αισθητικής της παράστασης, που άγγιξε εξαιρετικά υψηλού επιπέδου απαιτήσεις, ξεκινώντας από τα κινηματογραφικά μέρη. Σαν ταινία εποχής, με την υπογραφή του Χρήστου Δήμα, η μεγάλη οθόνη στο βάθος της σκηνής ζωντάνεψε άλλοτε παραπέμποντας στην πατρίδα της Μαρίνας, στη θάλασσα και τα βράχια κι άλλοτε σε μια αίθουσα χορού, που συνεχίζεται στη σκηνή. Ενδιαφέρων, με την αφαιρετικότητά του, ο σκηνικός χώρος υπάκουσε σε κάθε χρήση. Γοητευτικά τα κοστούμια, πλούσια σε νοήματα η μουσική.

Η Αλεξάνδρα Αϊδίνη (φωτογραφία) έκανε την έκπληξη και αποδείχθηκε σχεδόν ταυτόσημη με τη Μαρίνα της «Χίμαιρας»: η ηθοποιός κέρδισε πρώτα το στοίχημα άμα τη εμφανίσει της. Ψηλόλιγνη φιγούρα, γαλλική προφορά, ξενική υπόσταση. Εξελίχθηκε όμως στο τραγικό πλάσμα που είναι η ηρωίδα της, με τρόπους εσωτερικούς, υπόγειους, και αφέθηκε σε ένα ελεύθερο, ειλικρινές παίξιμο.

Καθαρή και επιβλητική η Σοφία Σεϊρλή στον ρόλο της Ρεϊζαίνας, αντιπαρατέθηκε με την αυστηρότητά της στη Μαρίνα των αισθήσεων. Μαζί με την Αννεζιώ (τη χαροκαμένη μάνα και γυναίκα ναυτικού) της Αλίκης Αλεξανδράκη, συνέθεσαν το δίπολο του δράματος. Χαριτωμένη αλλά όχι ελαφρά, η Λιλή της Ηλιάνας Μαυρομάτη ήρθε να συμπληρώσει τη γυναικεία πινακοθήκη της «Χίμαιρας».

Πλάι τους, οι δύο άνδρες: ο Γιάννης, ο καπετάνιος και στυλοβάτης της οικογένειας, που αποδόθηκε με σαφήνεια από τον Νίκο Ψαρρά και ο Μηνάς, ο μικρός αδελφός που μοιρασμένος ανάμεσα στη φιλοσοφία, την ποίηση, τη νομική και το ένστικτο, αποδεικνύεται τελικά αδύναμος. Ο Ομηρος Πουλάκης προσπάθησε να τον ερμηνεύσει σαν να μην τον κατάλαβε πολύ καλά.
Διασκευή: Στρατής Πασχάλης
Σκηνοθεσία: Δημήτρης Τάρλοου
Σκηνικά – κοστούμια: Ελένη Μανωλοπούλου
Μουσική: Κατερίνα Πολέμη
Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου
Κίνηση – χορογραφία: Ζωή Χατζηαντωνίου
Σκηνοθεσία κινηματογραφικού μέρους: 
Χρήστος Δήμας
Παίζουν: Αλεξάνδρα Αϊδίνη, 
Νίκος Ψαρράς, Ομηρος Πουλάκης, Σοφία Σεϊρλή, Ηλιάνα Μαυρομάτη, Αλίκη Αλεξανδράκη, Δημήτρης Τάρλοου, Κατερίνα Τράμπα, Βασιλική Παναγιώτογλου
Θέατρο «Πορεία», Τρικόρφων 3
Παραστάσεις: Τετάρτη και Κυριακή (19.30), Πέμπτη – Παρασκευή και Σάββατο (21.00)