Το success story επισκιάζει Ευρώπη και αυταρχισμό

Το αφήγημα του δικού της success story γράφει η Τουρκία αυτές τις μέρες. Επιχειρεί να το οικοδομήσει πάνω στην οικονομία, στα σχέδια για τους ενεργειακούς αγωγούς και τα παιχνίδια μεγαλείου με τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Και όχι τυχαία, αφού το επιχείρημα του εκδημοκρατισμού και των μεταρρυθμίσεων με το κίνητρο της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ενωση μοιάζει πλέον (σύμφωνα με τούρκους αναλυτές) με ανέκδοτο τόσο για την Τουρκία όσο και για την Ευρώπη…

Το τέλος της συμβίωσης. Στο πολιτικό πεδίο, τα πράγματα δεν είναι καθόλου ρόδινα για τους αντιπάλους του Ταγίπ Ερντογάν. Σύμφωνα με ευρωπαίους παρατηρητές στην Αγκυρα, οι κινήσεις κατά των μιντιακών οργανισμών που ελέγχονται από την «παράλληλη δομή» του Φετουλάχ Γκιουλέν δείχνουν ότι η «τέλεια συμβίωση» του Ερντογάν με το κίνημα Γκιουλέν έχει τερματιστεί οριστικά. Εκτιμάται μάλιστα ότι επόμενος στόχος του AKP θα είναι η Δικαιοσύνη που αποτελεί και το τελευταίο προπύργιο των γκιουλενικών.

Η ανάγνωση, βέβαια, μπορεί να είναι πιο απλή. Η Τουρκία βρίσκεται επισήμως σε προεκλογική περίοδο ενόψει του Ιουνίου και ο Ταγίπ Ερντογάν δεν σκοπεύει να κάνει καμία χάρη σε όσους ξεσκέπασαν τα σκάνδαλα διαφθοράς της κυβέρνησής του τον περασμένο χρόνο. Το ότι μέσα σε αυτό το σκηνικό ακραίας πόλωσης και αυταρχικών ξεσπασμάτων η ευρωπαϊκή πορεία της χώρας θαμπώνει όλο και περισσότερο δεν φαίνεται, εξάλλου, να απασχολεί ιδιαιτέρως την παρούσα τουρκική ηγεσία. Αντιθέτως. Η αντιδυτική ρητορική του Ερντογάν έχει απήχηση σε μεγάλη μερίδα της κοινής γνώμης και προχωρά χέρι χέρι με αυτό που η αντιπολίτευση θεωρεί διάλυση του κοσμικού κράτους και εξισλαμισμό της κοινωνίας.

Η αντιευρωπαϊκή ρητορική εντάσσεται στο ίδιο παιχνίδι. Τουλάχιστον αυτό φαίνεται να έχει γίνει συνείδηση και στην αντιπροσωπεία της ΕΕ στην Τουρκία, όπως φάνηκε από την επίσκεψη (με θέμα την ενέργεια) που οργάνωσε στην Αγκυρα και την Κωνσταντινούπολη για δημοσιογράφους μεγάλων ευρωπαϊκών εφημερίδων. Το τελευταίο επεισόδιο της αντιευρωπαϊκής ρητορικής ο Ερντογάν το έπαιξε εκμεταλλευόμενος την επίσκεψη Πούτιν στην Αγκυρα. Τι κι αν ούτε η Ευρώπη ούτε η Τουρκία πιστεύουν πράγματι ότι η μπλόφα του ρώσου προέδρου περί εναλλακτικής στον Southstream που θα περάσει μέσω Τουρκίας είναι απλώς ένας τρόπος ώστε να ενεργοποιηθεί το σχετικό λόμπι στις Βρυξέλλες υπέρ του αγωγού… Ο τούρκος πρόεδρος δεν έχασε τη χρυσή ευκαιρία των ευρωπαϊκών κυρώσεων έναντι της Ρωσίας προκειμένου η Τουρκία να εμφανιστεί ως η μόνη αξιόπιστη εναλλακτική.

Η Κύπρος. Οχι ότι η επίσκεψη Πούτιν στην Αγκυρα δεν χρησιμοποιείται από τους υπερασπιστές της ευρωπαϊκής προοπτικής της Τουρκίας ως ακόμη μια απόδειξη ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει να ανοίξουν κάποιο ενταξιακό κεφάλαιο. Και μάλιστα, όπως κατέστη σαφές από τούρκους ακαδημαϊκούς που συνάντησαν «ΤΑ ΝΕΑ», όχι οποιοδήποτε κεφάλαιο αλλά αυτό της ενέργειας, το οποίο μπλοκάρει η Κυπριακή Δημοκρατία. Με απλά λόγια, η ενταξιακή προοπτική της Τουρκίας χρειάζεται ένα success story. Και αυτό περνά και μέσω των ενεργειακών κοιτασμάτων της Ανατολικής Μεσογείου, εφόσον επιλεγεί να μεταφερθούν στην Ευρώπη μέσω Τουρκίας. Πιθανότητα που οι Τούρκοι δεν χάνουν ευκαιρία να προπαγανδίζουν, παρότι οι σχέσεις τους τόσο με την Κυπριακή Δημοκρατία όσο και με το Ισραήλ βρίσκονται στο σημείο μηδέν. Δεν το κρύβει ούτε ο τούρκος υπουργός Ενέργειας. «Το κεφάλαιο της ενέργειας δεν ανοίγει εξαιτίας του βέτο που βάζει η Κύπρος» θα πει στα «ΝΕΑ» που τον συνάντησαν στην έδρα του στην Αγκυρα. Ο Γιλδίζ, προσιτός στην επικοινωνία, επαναλαμβάνει τις θέσεις της Αγκυρας περί «θαλάσσιων συνόρων που δεν έχουν ξεκαθαριστεί». Μόνο που δεν φαίνεται να τρέφει αυταπάτες. «Δεν έχουμε καμία απαίτηση από την ΕΕ να ανοίξει τώρα το κεφάλαιο της ενέργειας» λέει σε ένα ξέσπασμα ειλικρίνειας. Τι θα γίνει αν δεν ανοίξει; Η Αγκυρα δεν φαίνεται να στενοχωριέται ιδιαιτέρως, καθώς ζει το δικό της ενεργειακό boom που ισούται με μιάμιση φορά το ΑΕΠ της χώρας. Οπως το θέτει ο υπουργός, «εμείς θα συνεχίσουμε να αναπτυσσόμαστε».

Φροντίζει, ωστόσο, να υπενθυμίσει ότι στο κομμάτι της ενέργειας η Τουρκία αισθάνεται μέρος της Ευρώπης. Η επισήμανση όμως δεν συνάδει με το διπλό παιχνίδι που παίζει η Τουρκία με τη Ρωσία, παρότι ο Γιλδίζ σπεύδει να διευκρινίσει ότι ο Southstream είναι ευρωπαϊκό πρότζεκτ και ότι η Τουρκία δεν έχει υπογράψει καμία συμφωνία (μόνο ένα μνημόνιο κατανόησης που δεν έχει δεσμευτική ισχύ) με τη Ρωσία επ’ αυτού. Το αφήγημα που επιλέγει η επίσημη Τουρκία είναι ότι οι σχέσεις με τη Ρωσία δεν συγκρούονται με τις σχέσεις με την Ευρώπη. Είναι το αφήγημα μιας Τουρκίας που νιώθει πανίσχυρη, αλλά φαίνεται να συγχέει την αλαζονεία με την αυτοπεποίθηση. «Ολοι θα ωφεληθούμε αν υπάρξει ενοποίηση στον τομέα της ενέργειας» συνεχίζει ο Γιλδίζ. Για να καταλήξει: «Εμείς έχουμε έτοιμες τις δομές, δεν μας προσφέρει κάτι γιατί είμαστε πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Οπότε, αν θέλουν, ας ανοίξουν το κεφάλαιο. Αν δεν θέλουν, ας μην το ανοίξουν».

Καμία ελπίδα. Δεν είναι μόνο ιδέα της αξιωματικής αντιπολίτευσης στην Τουρκία (CHP) ότι το κυβερνών κόμμα (AKP) δεν σκοπεύει να διαπραγματευτεί σοβαρά με την ΕΕ. Απλώς το CHP το φωνάζει και δημοσίως. «Αν τα μικρότερα κόμματα, όπως το HDP (κουρδικό) και το MHP (εθνικιστικό), δεν ανακόψουν την όρεξη του Ερντογάν για αναθεώρηση του Συντάγματος, πείτε “άντε γεια” στην ΕΕ» λέει ο Μουράτ Οζτσελίκ, πρώην πρέσβης και νυν αντιπρόεδρος του CHP. Ο Οζτσελίκ μιλά για διαφθορά του κυβερνώντος κόμματος και το ψέγει ότι λειτουργεί ως «παρακλάδι της Μουσουλμανικής Αδελφότητας που μισεί τους κεμαλιστές». Ομως, η πικρή αλήθεια είναι ότι η αντιπολίτευση δεν έχει καμία ελπίδα. Το εξηγεί εύγλωττα τούρκος επιχειρηματίας: «Οσο η οικονομία πηγαίνει καλά, τα ποσοστά του Ερντογάν δεν προβλέπεται να πέσουν χαμηλότερα από το 50%».

Οσο για την ευρωπαϊκή προοπτική, σε αυτή τη φάση καμία πλευρά δεν “καίγεται”. Η Ευρώπη έχει άλλα στο μυαλό της και η Τουρκία ζει την παραζάλη της ευημερίας. Εξάλλου, μέχρι να ξεκαθαρίσουν τι θέλουν, μπορούν να κρύβονται πίσω από το βέτο των Κυπρίων, όπως έκαναν μέχρι σήμερα…