Πού πάει η Ρωσία

Το μαύρο χιούμορ επιστρέφει στη Μόσχα. Σε ερώτηση τι θα έκανε για να σταματήσει την πτώση του ρουβλίου που έχει ξεφύγει από κάθε έλεγχο, ο πρώην διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Ρωσίας απάντησε: «Θα έπαιρνα ένα πιστόλι και θα αυτοκτονούσα». Οι τελευταίες εβδομάδες ήταν εφιαλτικές για τη Ρωσία παρά τις συνεχείς απέλπιδες προσπάθειες να στηριχθεί το ρούβλι, ενώ η τιμή του πετρελαίου, του βασικού εξαγωγικού προϊόντος της χώρας, συνέχισε να πέφτει. «Αυτό που συμβαίνει είναι ένας εφιάλτης που δεν φανταζόμασταν πριν από έναν χρόνο» δήλωσε ο πρώην αναπληρωτής διοικητής της κεντρικής τράπεζας Σεργκέι Σβετσόφ. Η ρωσική οικονομία των 2,1 τρισ. δολαρίων συρρικνώθηκε στο 1,1 τρισ., με το εξωτερικό χρέος της χώρας να διογκώνεται και τα ρωσικά ομόλογα να κινδυνεύουν να χαρακτηρισθούν σκουπίδια.

Η οικονομική κρίση πέρασε ξαφνικά στην καθημερινή ζωή των πολιτών. Το 55% των καταναλωτικών προϊόντων στη Ρωσία είναι εισαγόμενα – άρα η τιμή τους μέσα σε λίγες ημέρες διπλασιάσθηκε. Οι εφημερίδες γράφουν ότι οι πολίτες αποσύρουν από τις τράπεζες όσα περισσότερα χρήματα μπορούν. Πού οδεύει, λοιπόν, η Ρωσία; Και πόσο θα επηρεασθεί η οικονομία της υπόλοιπης Ευρώπης;

ΒΑΘΙΑ ΥΦΕΣΗ. Δεν είναι όπως το 1941, όταν είχε τεθεί εν αμφιβόλω η ίδια η ύπαρξη της χώρας γράφει η «Γκάρντιαν». Δεν είναι σαν τον λιμό στην Ουκρανία το 1932-1933. Ομως με τα μέτρα του σύγχρονου κόσμου η Ρωσία αντιμετωπίζει κρίση. Ακόμη και πριν από την κατάρρευση του ρουβλίου την περασμένη εβδομάδα, η κεντρική τράπεζα είχε προβλέψει ότι η οικονομία θα συρρικνωθεί κατά 4,5% το 2015. Μια βαθιά ύφεση είναι αναπόφευκτη.

Η αισιοδοξία του Πούτιν για την ανάκαμψη της οικονομίας βασίζεται στην υπόθεση ότι η τιμή του πετρελαίου θα αυξηθεί καθώς οι φθηνότερες τιμές ενέργειας θα δώσουν ώθηση στην κατανάλωση και στις επενδύσεις διεθνώς. Εχει δίκιο γι’ αυτό. Η οικονομική άνθηση συχνά συνδέεται με τις χαμηλές τιμές πετρελαίου και έτσι υπάρχει περίπτωση το παγκόσμιο ΑΕΠ να είναι υψηλότερο του αναμενομένου την επόμενη χρονιά. Αυτό θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη ζήτηση πετρελαίου που θα ωθήσει πιο ψηλά τις τιμές. Κάποιοι αναλυτές θεωρούν ότι η σημερινή πτώση είναι υπερβολική και ότι του χρόνου η τιμή του βαρελιού θα φθάσει τα 80 δολάρια.

Βραχυπρόθεσμα, αυτό θα αποδειχθεί καλό για τη Ρωσία, δεδομένης της εξάρτησής της από τον ενεργειακό τομέα. Μακροπρόθεσμα όμως θα ήταν καλύτερα για τη Μόσχα εάν η τιμή του πετρελαίου παρέμενε χαμηλή: έτσι θα εξαναγκαζόταν να αντιμετωπίσει κάποιες από τις οικονομικές προκλήσεις που έχει αποφύγει τις τελευταίες δύο δεκαετίες.

Και αυτό είναι το πρόβλημα παρατηρεί η «Γκάρντιαν». Η Ρωσία είναι μια χώρα με πλούσιες φυσικές πηγές, με τεράστια αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου, με ορυκτά και με μεγάλα δάση. Αυτό που δεν διαθέτει η χώρα είναι έναν σύγχρονο βιομηχανικό τομέα. Η βιομηχανική της βάση είναι παλιά και διαθέτει παρωχημένη τεχνολογία. Δεν έχει επενδύσει ούτε σε ανθρώπους ούτε σε μηχανήματα. Ετσι, το 80% των εξαγωγών της είναι πετρέλαιο, φυσικό αέριο, μέταλλα, ξυλεία και αμυντικά συστήματα.

Η δομή της οικονομίας έχει αλλάξει ελάχιστα από την τελευταία αντιπαράθεση της Ρωσίας με τις διεθνείς αγορές, το 1998. Αυτό που συνέβη τότε ήταν τεράστια εκροή κεφαλαίων που σε συνδυασμό με τις χαμηλές τιμές του πετρελαίου οδήγησαν στην πτώση του ρουβλίου.

Η ΠΙΕΣΗ. Εκείνη η περίπτωση ίσως έπρεπε να αποτελέσει μάθημα για τους πολιτικούς της Μόσχας. Ομως δεν έκαναν κάτι και μετά το 2003 η αύξηση της τιμής του πετρελαίου κάλυψε τα κενά. Με το κόστος του πετρελαίου στα 100 δολάρια το βαρέλι, η Ρωσία είχε παντού πλεονάσματα. Και δεν φαινόταν σημαντικό το ότι η οικονομία επικεντρωνόταν όλο και περισσότερο στον ενεργειακό τομέα.

Ομως τώρα που η τιμή του πετρελαίου έπεσε – από τα 110 δολάρια στα 60 δολάρια το βαρέλι – τα παλιά προβλήματα επιστρέφουν.