«Η κραυγή είναι ανάγκη και η τέχνη είναι κραυγή»

Το στόρι παράξενο: η πτωχή ανιψιά Κάθριν έχει υποστεί σοκ μετά τον βίαιο θάνατο του εξαδέλφου της, του ομοφυλόφιλου ποιητή Σεμπάστιαν. Στο έλεος της πλούσιας θείας της Βάιολετ, η Κάθριν ετοιμάζεται να υποβληθεί σε λοβοτομή για να ξεχάσει πως πεινασμένοι νεαροί κατασπάραξαν τον Σεμπάστιαν που τη χρησιμοποιούσε ως «κράχτη»…

Η πορεία του έργου του Τενεσί Ουίλιαμς «Ξαφνικά πέρσι το καλοκαίρι», μακρά και παραστασιακά πλούσια. Και στο εξωτερικό – από το 1958 που πρωτοπαρουσιάστηκε πολύ σύντομα πέρασε στο ευρύ κοινό χάρη και στην ταινία του Μάνκιεβιτς με τους Κάθριν Χέπμπορν, Ελίζαμπεθ Τέιλορ και Μοντγκόμερι Κλιφτ – αλλά και στην Ελλάδα, όπου σηματοδοτήθηκε από την πρώτη εμφάνιση της Μάγιας Λυμπεροπούλου στην παράσταση του Κάρολου Κουν και άλλων πρωταγωνιστριών (π.χ. Κατερίνα Χέλμη και Μαρίνα Ασλάνογλου στο Αμφι-Θέατρο του Σπύρου Ευαγγελάτου πριν από έξι χρόνια).

Η σχέση τού σκηνοθέτη Δημήτρη Μαυρίκιου με το έργο του Ουίλιαμς… αστραφτερή. Τρία χρόνια παιζόταν ο δημοφιλής «Γυάλινος κόσμος» του, σταθμός στη θεατρική του πορεία – στην οποία πρόσφατα προστέθηκε η δικαίωση ενός ονείρου ετών, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, με την πρώτη «εργαστηριακή» θεατρική μεταφορά της «Πάπισσας Ιωάννας» του Ροΐδη.

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΟΝ ΟΥΙΛΙΑΜΣ. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι ο Δημήτρης Μαυρίκιος δέχθηκε την πρόταση της Μπέττυς Αρβανίτη και του Βασίλη Πουλαντζά να σκηνοθετήσει Ουίλιαμς και συγκεκριμένα αυτόν, τον μάλλον αυτοβιογραφικό Ουίλιαμς, στο Θέατρο Οδού Κεφαλληνίας από την επομένη των Χριστουγέννων τελικά (η ανάγκη για πρόβες ανέβαλε για λίγο την πρεμιέρα). Παίρνοντας, κατά κάποιον τρόπο, τη θέση του Στάθη Λιβαθινού στο – σκηνοθετικό – τιμόνι της Εταιρείας Πράξη.

Γιατί αυτό το όχι και λίγο παιγμένο έργο; είναι η πρώτη ερώτηση στην κουβέντα μας που βρίσκει, έστω και με δυσκολίες, τον χώρο της ανάμεσα στις εντατικές πρόβες. «Δεν παύει να είναι ένα έργο με το οποίο πάντα ήθελα να ασχοληθώ» είναι η πρώτη αντίδραση του Δημήτρη Μαυρίκιου. «Εχω άλλωστε μια οφειλή στο έργο του Τενεσί Ουίλιαμς από την εποχή του “Γυάλινου κόσμου”, από το 1996». Είναι και σημερινό και διαχρονικό το «Ξαφνικά πέρσι το καλοκαίρι» επιμένει  ο σκηνοθέτης. «Κατ’ αρχάς, σημερινή και διαχρονική είναι η ανάγκη έκφρασης, η ανάγκη ελευθερίας μιας μειονότητας, είτε είναι οι ποιητές είτε οι ομοφυλόφιλοι είτε οι πεινασμένοι μετανάστες» εξηγεί. «Είναι ένα έργο που αντιπαραθέτει τον εξουσιαστή με τον εξουσιαζόμενο και ψηλαφεί τη σχέση τού κάθε άνδρα με τη μάνα του. Αυτά είναι και τα δύο διαχρονικά. Και επίκαιρα πάντα».

Το «Ξαφνικά πέρσι το καλοκαίρι» μάς παίρνει μακριά από το τρέχον, την παντιέρα της κρίσης, τα έργα που αφορούν άμεσα και συχνά επιτηδευμένα το ζοφερό σήμερα. Εχει νόημα σε τέτοιες δύσκολες εποχές να κάνεις θέατρο που να μην αφορά τη δεινή καθημερινότητα, την οικονομική κρίση, τα δύσκολα εν γένει; τον ρωτώ.

«Εχει νόημα να κάνεις θέατρο. Οπωσδήποτε. Και αυτό το αποδεικνύει το πείσμα του θεατρικού κοινού το οποίο, παρά τη μαυρίλα της κρίσης, δεν συρρικνώνεται και επιμένει. Η σχέση του Ελληνα με το θέατρο είναι άκρως συγκινητική. Οπως των Ιταλών με την όπερα. Η εγχώρια θεατρική κίνηση σε μια πρωτεύουσα ρημαγμένη και κακομοίρα συνεχίζει να είναι παγκόσμιο φαινόμενο. Αν μη τι άλλο, αριθμητικά η Αθήνα είναι η παγκόσμια πρωτεύουσα του θεάτρου, με τις τόσες παραστάσεις κάθε χρόνο. Και αυτό είναι απίστευτο ότι συνεχίζει να συμβαίνει».

Επιμένω. Εχει νόημα το θέατρο σε τέτοιες εποχές; «Και βέβαια έχει. Είτε για να ξεχαστείς από αυτόν τον εφιάλτη στην καθημερινή ζωή, είτε για να σου καταδειχθεί με έναν τρόπο τι θα έρθει ύστερα από αυτόν τον εφιάλτη» απαντάει ο γεννημένος στην Αίγυπτο από αστούς μετανάστες γονείς (ο πατέρας του ήταν πολιτικός μηχανικός και ο παππούς του υπεύθυνος για πολλά έργα, ως δεξί χέρι του βασιλιά Φουάτ Α’) σκηνοθέτης, ο οποίος βρέθηκε από ένα γαλλικό σχολείο του Πορτ Σάιντ στην Καρδίτσα του 1957, όταν ο πατέρας του ανέλαβε το φράγμα του Μέγδοβα και εκείνος άρχιζε να βουτάει στις λέξεις του Καζαντζάκη και του Ροΐδη.

ΟΞΥΓΟΝΟ. Η τέχνη βοηθάει τελικά; «Η κραυγή είναι ανάγκη και η τέχνη είναι κραυγή, είτε για τον δέκτη είτε για τον λήπτη της. Η κραυγή ισοδυναμεί με οξυγόνο και με παράταση και ενίσχυση των αντοχών. Μας βοηθάει να βλέπουμε την “ακτινογραφία” τού τι μας συμβαίνει και να καταλαβαίνουμε ποια είναι η πάθησή μας. Ετσι είμαστε έτοιμοι να την αντιμετωπίσουμε και να τη χτυπήσουμε στη ρίζα της» λέει ο σκηνοθέτης που βάζει στο θεατρικό του ταμπλό για τον Ουίλιαμς την Μπέττυ Αρβανίτη στον ρόλο του πλούσιας θείας – εξουσιάστριας από τη Νέα Ορλεάνη Βάιολετ Βέναμπλ και τη Λουκία Μιχαλοπούλου στον ρόλο της εξουσιαζόμενης Κάθριν Χόλι. Πιστός δε στην «αίρεσή» του, που είχε τολμήσει να την εκφράσει στη θεατρική σκηνή από πολύ νωρίς, ως εν Ελλάδι πρωτοπόρος, εμφορεί τη σκηνή με κινηματογραφικές εικόνες, με τον Σεμπάστιαν Βέναμπλ, γιο της Βάιολετ, με τη μορφή του Νίκου Κουρή από οθόνης ως απόντα – παρόντα στη σκηνική δράση.

Δεν νιώθει όμως ότι οι άνθρωποι της τέχνης, γύρω, σιωπούν; «Το θέατρο, η τέχνη υπάρχουν. Η κραυγή υπάρχει. Αρα δεν υπάρχει σιωπή» επιχειρηματολογεί. «Τη σιωπή την καταργεί ο λόγος. Και λόγος υπάρχει, ελάχιστος έστω. Ο αρθρωμένος λόγος είναι στ’ αλήθεια φτωχός. Φταίνε οι δημιουργοί όμως που δεν υπάρχει; Ή φταίει ότι δεν υπάρχει βήμα από το οποίο να τον εκφράσουν;» αναρωτιέται υπονοώντας τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Το θέμα για εκείνον είναι ότι υπάρχει η κραυγή. «Προτιμώ να μη μιλώ για να μπορώ να συνεχίσω να κραυγάζω, παρά να μου κόψουν τη λαλιά και να μην μπορώ πλέον ούτε να κραυγάσω. Η αυτολογοκρισία που μας δέρνει βέβαια αναιρεί κάθε ελευθερία έκφρασης και ελευθεροτυπία. Κάποια πράγματα – είναι αλήθεια – δεν λέγονται. Οπότε κραυγάζει το θέατρο!»

Οσο για τα μελοντικά του σχέδια; «Θα ολοκληρώσω τη μετάφραση της “Κόλασης” του Δάντη που έχω ξεκινήσει καιρό τώρα. Δεν ξέρω αν θα ανεβαστεί πουθενά, αλλά θα την τελειώσω. Το πιθανότερο είναι ότι τελειώνοντάς την, θα ενισχυθεί και η ανάγκη μου να την ανεβάσω». Κάποιο άλλο όνειρο, απραγματοποίητο; Με κόβει: «Αυτή τη στιγμή είμαι τόσο συγκεντρωμένος σε αυτό που συμβαίνει γύρω μου». Και ετοιμάζεται να συνεχίσει την πρόβα, ακάθεκτος πάντα, μετά την κουβέντα μας. Αλλωστε έχει κοιμηθεί στις οκτώ το πρωί. Βραδινός τύπος. Και πάντως δημιουργικός…

«Πάπισσα Ιωάννα» και το 2015
Ο Δημήτρης Μαυρίκιος συνεχίζει ακάθεκτος την «Πάπισσα Ιωάννα» του Εμμανουήλ Ροΐδη που κατάφερε το καλοκαίρι να ανεβάσει εν μέρει ως «εργαστήρι», work in progress, στην Πειραιώς 260 του Φεστιβάλ Αθηνών. Και, όπως φαίνεται, έχει ήδη συνεννοηθεί με τον Γιώργο Λούκο στο Φεστιβάλ να ανοίξει – πιθανότατα – με την ολοκληρωμένη και «επίσημη» πλέον «Πάπισσα Ιωάννα» του την Πειραιώς 260 στις αρχές Ιουνίου. Αυτή τη φορά το στόρι θα περιλαμβάνει, λέει, τις περιπέτειες της Ιωάννας και στην Αθήνα και στη Ρώμη και η συνολική διάρκεια θα κυμαίνεται στις δύο ώρες.