Ο Αίσωπος της εποχής μας

Επιτρέψτε μου κάτι προσωπικό: όταν ως παιδί παρακολουθούσα με μανία τα επεισόδια της θρυλικής «Φρουτοπίας» στην πάλαι ποτέ ΕΡΤ τη δεκαετία του ’80, η περσόνα του δαιμόνιου ρεπόρτερ Πίκου Απίκου που δούλευε στην εφημερίδα «Τρέχα-Γύρευε» υπήρξε η αγαπημένη μου (και μου κίνησε την περιέργεια για το επάγγελμα αυτό). Και αν η παιδική μας ηλικία είναι η μόνη μας πατρίδα, τα παραμύθια που μας καθόρισαν υπήρξαν και η πρώτη γλώσσα μας. Η πρώτη μας αισθηματική αγωγή. Και ο μέγας παραμυθάς Ευγένιος Τριβιζάς είναι – για τη γενιά μου και βέβαια όχι μόνο γι’ αυτήν – ο αρχιτέκτονας εικόνων και ο ξεναγός στους πιο αλλόκοτους τόπους όπως η χώρα Πιπερού, το Αβγατηγανιστάν και τόσα άλλα.  

Πολυγραφότατος. Αρχίζω από τα απλά καθημερινά: ο Αίσωπος της εποχής μας είναι διοπτροφόρος, ντύνεται κομψά, ζει και εργάζεται μεταξύ Αγγλίας και Ελλάδας, γράφει ακάματα, διδάσκει και επιμένει πως έχει όνειρο να ανακαλύψει κάποτε «το όγδοο χρώμα του ουράνιου τόξου που σίγουρα είναι ωραιότερο από τα άλλα». Οι κεραίες του Ευγένιου Τριβιζά είναι πάντα ανοιχτές. Το κάθε εξωτερικό ερέθισμα μπορεί να γίνει πρόπλασμα του επόμενου παραμυθιού του. Δεν είναι τυχαίο ότι κρατάει πάντα μαζί του ένα σημειωματάριο και σημειώνει καθετί που του κάνει εντύπωση και του αρέσει. Αν και κάπως απόμακρος με τους ενηλίκους, μοιάζει με ανατόμο της παιδικής ψυχολογίας. Ενας Αντερσεν του καιρού μας (η βιβλιοθήκη Ε.Μ. Αndersen Library του Πανεπιστημίου της Μινεσότας στη Μινεάπολη συγκέντρωσε το σύνολο των λογοτεχνικών βιβλίων του) που τα έργα του δεν χωρούν μόνο σε έναν εκδοτικό οίκο, αλλά διασπείρονται σε πολλούς κάθε φορά και που η τρομερή σχολαστικότητά του – όπως και της επιμελήτριάς του Μαρίας Κουτσιούμπα που είναι το πιο αφοσιωμένο πρόσωπο στο έργο του – είναι σημείο αναφοράς.

Ο συγγραφέας Ευγένιος Τριβιζάς έχει γράψει πάνω από 150 βιβλία και ταυτόχρονα με το γράψιμο έχει τη χαρά να βλέπει πολλά από αυτά μεταφρασμένα σε άλλες χώρες, όπως και τα θεατρικά του έργα να ανεβαίνουν σε σκηνές με μεγάλη επιτυχία. Την Πέμπτη, για παράδειγμα, έγινε η πρεμιέρα του «Δώδεκα παρά δώδεκα» στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, το οποίο του παρήγγειλε να γράψει η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία. Ενα ονειρόδραμα για μικρούς και μεγάλους που στηρίζεται στη βασική αρχή του Τριβιζά: τα πετυχημένα παραμύθια είναι πάντοτε διηλικιακά. Η συνάντηση του παλαιού και του νέου χρόνου (Βαλτινός, Μουζουράκης) ένα βράδυ Πρωτοχρονιάς είναι ο άξονας του έργου σε μουσική Δημήτρη Παπαδημητρίου και σκηνοθεσία Φωκά Ευαγγελινού. Και όχι μόνο! Στη σκηνή του Rex ζωντανεύει η περίφημη «Φρουτοπία» του σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Ρήγου, ενώ και στο Θέατρο Δημήτρης Χορν έχουμε το αλληγορικό πολιτικό παραμύθι «Τελευταία μαύρη γάτα».

Ο Τριβιζάς αποτελεί βασικό σημείο αναφοράς για τους δημιουργούς στο θέατρο, στην τηλεόραση, στο ραδιόφωνο και, βέβαια, στα σχολεία. Η υψηλή του κατάρτιση και η οξυδέρκειά του πήγαν την τέχνη του παραμυθιού στην επόμενη πίστα. Κατέχει εξάλλου όσο λίγοι την τέχνη της αφήγησης, μπορεί να εμπνευστεί από τα ηλιοτρόπια που είδε σε κάποιο ταξίδι του και να πλάσει χαρακτήρες, έχει λεπτό και πικρό χιούμορ, βαθιά και παθιασμένη έγνοια για την επικαιρότητα και κάτι βασικό μοιάζει να διατρέχει την «αφήγηση» της ζωής και της στάσης του: για να καταλάβεις τα παιδιά δεν χρειάζεται να έχεις παιδιά, αλλά να θυμηθείς έντιμα πώς ήσουν εσύ ως παιδί. Ο πολιτικός γελοιογράφος και εικονογράφος Κώστας Γρηγοριάδης συνεργάζεται αυτό τον καιρό μαζί του για μία σειρά τεσσάρων βιβλίων με την «Οικογένεια Χλαπατσούλη» και μας διαφωτίζει: «Είναι αστείρευτος σε ιδέες, εφευρετικός, κατασκευαστής ηρώων από το πουθενά, οι οποίοι στο τέλος καταλήγουν να αποτελούν μια ολότητα. Μου έκανε εντύπωση η αναλυτική ματιά του στην παιδική ψυχολογία. Οταν μου έστελνε τις ιδέες για να συγκεραστούν με τις δικές μου, έμενα πάντα με το στόμα ανοιχτό. Τότε καταλάβαινα ότι μου έδωσε ένα σκαλί για το επόμενο βήμα. Θα σου πω κάτι που είδα με τα μάτια μου στη μεγάλη έκθεση στο Μουσείο Γουναρόπουλου, προς τιμήν του. Ηρθε ένας μπόμπιρας πέντε ετών κοντά του και ο κύριος Ευγένιος γονάτισε μπροστά στον πιτσιρικά σαν να του απέδιδε τιμές».

Διεθνής. Και είναι ακόμη πιο παράξενο ότι αυτός ο μέγας παραμυθάς που έφτασε το 2010 στο πλαίσιο Διαπολιτισμικής Συνεργασίας Ελλάδας – Κίνας στήνει να γέφυρα με τη μακρινή χώρα με τα «Τρία µικρά λυκάκια», τη «Μαύρη γάτα» και «τα Μαγικά μαξιλάρια» του, έχει πρώτη και βασική του ιδιότητα αυτή του διαπρεπούς εγκληματολόγου. Διευθυντής του Τμήματος Εγκληματολογικών Μελετών του Πανεπιστημίου του Reading με διδακτορικό Νομικής του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, έχει πλούσιο βιογραφικό στο επιστημονικό πεδίο. Ο ίδιος εξηγεί επαρκώς τον συνδετικό κρίκο των δύο ετερόκλητων ιδιοτήτων του (παραμυθάς – εγκληματολόγος): «Δεν έγινα από εγκληματολόγος, συγγραφέας. Πρώτα άρχισα να γράφω παιδικά βιβλία και μετά έγινα εγκληματολόγος. Τόσο ο πρώτος για να εμπνευστεί ένα παραμύθι όσο και ο δεύτερος για να κατανοήσει τα κίνητρα ενός εγκλήματος, πρέπει να έχουν φαντασία και να δίνουν σημασία σε αυτά που από πολλούς περνούν απαρατήρητα».

Πολυβραβευμένος, δημοφιλής (το βιβλίο του «Τα τρία μικρά λυκάκια» έφτασε στη δεύτερη θέση των αμερικανικών παιδικών μπεστ σέλερ (Picture Books) δεν δίστασε να τα βάλει νομικά με κολοσσό πολυεθνική αναψυκτικών όταν η τελευταία χρησιμοποίησε τον τίτλο της «Φρουτοπίας» του για εμπορικό σήμα νέας σειράς της και μάλιστα κέρδισε τη δίκη.

Γλωσσοπλάστης (οι ειδικοί λένε ότι χειρίζεται άριστα την τεχνική του συμφυρμού, δηλαδή το ανακάτεμα χωρίς τάξη και φαινομενική οργανική σύνδεση) ο Τριβιζάς πειραματίζεται με όλες τις φόρμες (παρότι πολλοί λένε ότι η ιδιαίτερη γλώσσα του και ο τρόπος που συχνά ομοιοκαταληκτεί υπήρξαν εμπόδιο για την ευρύτερη διάδοση του έργου του στο εξωτερικό), έχει γράψει σενάριο μέχρι και για ταινία 3D animation. To «Ενα δέντρο μια φορά» (2009) σε σκηνοθεσία του μετρ των animation Παναγιώτη Ράππα, ενώ στους ήρωες είχαν δανείσει τις φωνές τους οι Θοδωρής Αθερίδης, Παύλος Κοντογιαννίδης, Μιχάλης Μητρούσης κ.ά. Τι να πρωτογράψεις για εκείνον; Του αρκεί εξάλλου να δηλώνει «ακτινολόγος ηλιαχτίδων και ζογκλέρ μελάτων αβγών». Κάτι ξέρει.